Buitenmuren metselen tot 30 cm dik

Buitenmuren dragen de vloeren en het dak, en ze houden kou, vocht en geluid buiten. Daarom metselt niemand ze op het oog, maar volgens een ontwerp. De architect of ontwerper legt het materiaal, de dikte, de plaats van de kozijnen, de lateien en een eventuele ringbalk vast. De constructeur rekent uit of de muur kan dragen wat erop komt.

Bij een dikte tot 30 cm is één ding belangrijk: zo'n muur haalt op zichzelf meestal niet de huidige eisen voor warmte-isolatie. In Nederland wordt een buitenmuur daarom vaak als spouwmuur gebouwd, met een binnenblad, isolatie in de spouw en een buitenblad. Bij een massieve muur komt er meestal buitengevelisolatie tegenaan, afgewerkt met stucwerk of steenstrips. Een massieve muur die zonder extra isolatie goed genoeg isoleert, vraagt om veel dikkere blokken.

Op deze pagina komen drie varianten samen. De werkwijze lijkt op elkaar, het verschil zit in het materiaal, de lijm of mortel en de snelheid. In Nederland zie je daarnaast veel kalksandsteen voor het binnenblad. Die wordt, net als cellenbeton, meestal verlijmd met een dunne laag lijmmortel.

Klassieke volle baksteen

Een klein formaat, gemetseld met gewone mortel in de liggende en de staande voegen. Het werk gaat trager, omdat er veel stenen in een vierkante meter gaan. Tegenwoordig wordt baksteen vooral gebruikt voor het buitenblad van een spouwmuur, bij renovaties, voor het aanvullen van oud metselwerk en voor kleinere constructies, minder voor het dragende deel van een nieuwbouwmuur.

Keramische blokken (Porotherm)

Grote gebakken blokken met holtes en een messing-en-groefverbinding, zodat de staande voegen geen mortel nodig hebben. Er zijn twee soorten:

• Ongeslepen blokken metsel je op gewone of isolerende mortel, met een voeg van ongeveer een centimeter
• Geslepen blokken hebben een exact gelijke hoogte en worden verlijmd met dunbedmortel of met de lijmschuim van het systeem, volgens de voorschriften van de fabrikant

Gebakken keramiek houdt warmte goed vast, is sterk en geeft pluggen veel houvast.

Cellenbetonblokken (Ytong)

Lichte blokken met een zeer nauwkeurige maat, die met een dunne laag lijm worden verlijmd. Ze zijn makkelijk te zagen en te schuren, waardoor hoeken en sparingen snel klaar zijn. Voor buitenmuren gebruik je blokken met de sterkte uit het ontwerp, geen dunne wandblokken voor binnenwanden. Cellenbeton zuigt water op, dus de muur moet beschermd worden tegen langdurige regen. Voor zware bevestigingen heb je speciale pluggen nodig.

Welk materiaal je kiest, hangt vooral af van het ontwerp: de belasting, de gewenste isolatie, de geluidseisen en de aansluiting op de rest van het huis. Verschillende systemen in één muur combineren zonder overleg met de constructeur is geen goed idee.

1. Ondergrond controleren. De funderingsplaat of vloer moet stevig, schoon en ongeveer waterpas zijn. De metselaar meet de hoogteverschillen op en zet de muren uit volgens de tekening.
2. Vochtkering aanbrengen. Onder de buitenmuren komt een horizontale waterkerende laag, zodat vocht niet vanuit de fundering in de muur optrekt.
3. Eerste laag stellen. De eerste laag gaat in een cementmortel die de oneffenheden van de ondergrond opvangt. Bij nauwkeurige lijmsystemen gebruikt de metselaar een stelmortel en een nivelleerset. Hier telt elke millimeter, want een fout in de eerste laag krijg je later niet meer weg.
4. Verder metselen. De blokken worden in verband gelegd: de staande voegen schuiven telkens op ten opzichte van de laag eronder. Hoeken en aansluitingen gaan in het voorgeschreven verband. De metselaar controleert onderweg steeds of de muur loodrecht, vlak en op hoogte is.
5. Sparingen en lateien. Raam- en deuropeningen worden precies volgens de tekening uitgespaard. Daarboven komen lateien die ver genoeg op het metselwerk rusten. Wil je later een opening bijmaken in een dragende muur, dan grijp je in de constructie in.
6. Passtukken. Pasblokken bij kozijnen en onder de vloer worden gezaagd, niet met een hamer op maat geslagen. Kleine reparaties en het vullen van voegen gebeuren meteen tijdens het metselen.
7. Ringbalk. Als het ontwerp een ringbalk voorschrijft, komt die boven op het metselwerk. Hij bindt de muur samen en verdeelt het gewicht van de vloer. De buitenkant wordt meestal geïsoleerd, zodat er geen koudebrug ontstaat.
8. Uitharden en beschermen. Het metselwerk wordt beschermd tegen regen, vorst en felle zon tot de mortel of lijm sterk genoeg is. Hoe lang dat duurt, hangt af van het product en het weer. Volg daarvoor de aanwijzingen van de fabrikant.

Hoeveel werk het metselen is, en dus ook wat het kost, verschilt sterk per project. Dit maakt het eenvoudiger:

• Een vlakke, strak gestorte ondergrond
• Een eenvoudige plattegrond met lange rechte muren
• Grote blokken met een dunne lijmlaag
• Goede bereikbaarheid voor een kraan of steenwagen en ruimte om materiaal op te slaan

Dit maakt het werk langer:

• Veel hoeken, bogen, schuine muren en kleine openingen
• Een scheve funderingsplaat die in de eerste laag rechtgezet moet worden
• Hogere muren waarvoor steigers nodig zijn
• Kleine stenen, dus meer stuks en meer mortel
• Aansluiten op oud metselwerk bij een renovatie
• Slecht weer, waarbij het werk stilligt en de muren afgedekt moeten worden

Dragende buitenmuren zelf metselen is af te raden. Het gaat om de constructie van je huis en fouten zijn later moeilijk te herstellen.

• Een slordige eerste laag. De oneffenheden worden dan hogerop met dikkere mortel weggewerkt. Bij lijmsystemen gaat zo het voordeel van de nauwkeurige blokken verloren.
• Een ontbrekende of beschadigde vochtkering. Een vochtige muurvoet is later heel lastig te repareren.
• Geen goed verband. Staande voegen recht boven elkaar verzwakken de muur en kunnen scheuren geven.
• De verkeerde mortel of lijm. Gewone mortel op geslepen blokken, of lijm die alleen in strepen is aangebracht, gaat ten koste van de sterkte en de isolatie.
• Lateien die te kort opleggen. Boven de ramen ontstaan dan scheuren.
• Pasblokken die met de hamer zijn gebroken. Er blijven grote gaten over die met mortel worden gevuld, en dat zijn koudebruggen.
• Metselwerk onbeschermd door de winter laten gaan. Natte blokken en bevroren mortel verlagen de kwaliteit van de muur.

Voordat de bouw verder gaat met de vloer of de ringbalk, loop je het metselwerk samen met de metselaar of de uitvoerder na:

• De plaats van de muren, de diktes en de openingen kloppen met de tekening
• Onder de buitenmuren ligt een onbeschadigde horizontale vochtkering
• De muren staan loodrecht en zijn vlak, gecontroleerd met waterpas en rei
• De lagen liggen waterpas en de staande voegen schuiven goed op
• Hoeken en aansluitingen zijn in verband gemetseld volgens het systeem
• De lateien liggen goed en rusten ver genoeg op het metselwerk
• Er zitten geen grote gaten, gebroken blokken of open plekken in de muur
• Mortel of lijm is gebruikt volgens het systeem van de fabrikant en de voegen zijn vol
• Het metselwerk is beschermd tegen regen en vorst
• De gegevens van de gebruikte materialen en systemen zijn aan je overhandigd