Muren pleisteren (raapwerk)

Of het pleisterwerk goed wordt, bepaal je al voordat de eerste troffel mortel op de muur gaat. Een gebruikelijke werkwijze ziet er zo uit:

1. Ondergrond voorbereiden: de muur moet stevig, schoon en vrij van stof, vet en losse stukjes zijn. Bij oude muren wordt alles wat slecht vastzit afgeklopt en worden grotere gaten vooraf dichtgezet.
2. Spatlaag of voorstrijken: op glad beton komt een dunne, ruwe cementspatlaag die de mortel houvast geeft. Op sterk zuigende ondergronden, zoals cellenbeton, gebruik je een voorstrijkmiddel of spatlaag volgens het advies van de fabrikant van het pleister. Zo trekt de muur het water niet te snel uit de mortel.
3. Profielen plaatsen: op de muur komen pleisterprofielen (stucloper) die de vlakheid en de dikte van de laag bepalen. Op de hoeken komen hoekprofielen, zodat de randen recht en stootvast worden.
4. Mortel aanmaken: een kant-en-klare droge mortel uit de zak meng je precies volgens de verpakking met water. Wordt de mortel op de bouw gemaakt uit cement, kalk en zand, dan hangt de verhouding af van het doel: meer cement geeft meer sterkte, maar minder dampopenheid.
5. Aanbrengen: de stukadoor brengt de mortel met de troffel aan of spuit hem met een pleistermachine op. Eén laag is meestal ongeveer 10 tot 20 mm dik. Moet het dikker, dan gaat het in twee keer, en de tweede laag komt pas op de aangetrokken eerste laag.
6. Afreien en vlak zetten: met een rei langs de profielen wordt het teveel aan mortel weggehaald en worden lege plekken bijgevuld. Als de laag wat is aangetrokken, gaat de stukadoor er met een spaan of vilt overheen, afhankelijk van of het oppervlak ruw blijft of er nog een laag op komt.
7. Nabehandelen en drogen: het pleister moet rustig drogen, zonder fel zonlicht, vorst of harde tocht. Bij warm weer wordt het zo nodig licht bevochtigd. Versnellen met de verwarming of bouwkachels is geen goed idee, want dan scheurt het.

Handmatig pleisteren past bij kleinere oppervlakken, reparaties en muren met veel dagkanten en nissen, of als er geen plek is voor een machine. Het gaat langzamer, maar de stukadoor heeft elke centimeter in de hand.

Machinaal pleisteren loont bij hele woningen en grote, doorlopende muren. De mortel heeft een gelijkmatiger dikte en het werk gaat flink sneller. Daar staat tegenover dat er water en stroom nodig zijn, ruimte voor de machine en dat ramen, deuren en vloeren goed afgeplakt moeten worden.

Welke mortel je kiest, hangt af van de ondergrond en de plek:

• woonruimtes binnen: een gewone kalkcementraaplaag, later afgewerkt met een fijne laag of sauswerk,
• cellenbeton en lichte blokken: lichte pleisters die voor deze materialen bedoeld zijn, zodat het pleister niet harder is dan de muur,
• vochtige kelders en oud metselwerk: een saneerpleistersysteem, want gewoon pleister laat op een natte muur snel los,
• buiten en de plint: weerbestendige pleisters die tegen opspattend water kunnen, volgens het systeem van de gevelfabrikant.

Twee klussen met hetzelfde aantal vierkante meters kunnen in moeite, en dus ook in kosten, flink verschillen. Het werk gaat vlotter bij:

• strak metselwerk van maatvaste blokken, zoals kalkzandsteen, waar een dunnere laag volstaat,
• grote, doorlopende muren zonder veel ramen en hoeken,
• een vrij toegankelijke ruimte met water en stroom op de bouw.

Het werk kost juist meer tijd bij:

• oud, scheef of vochtig metselwerk dat met een dikke laag uitgevlakt moet worden,
• het weghalen van oud pleisterwerk en herstel van de ondergrond,
• veel dagkanten, hoeken en sleuven die de elektricien heeft gefreesd,
• hoge plafonds of trappenhuizen waar een steiger nodig is,
• werken in een bewoonde woning, waar alles afgedekt en dagelijks opgeruimd moet worden.

Woon je in een appartement, overleg dan vooraf met de VvE over de werktijden, de afvoer van puin en de bescherming van trappenhuis en lift.

• Pleisteren op een stoffige of kurkdroge ondergrond: het pleister hecht niet en klinkt na een tijdje hol of valt eraf.
• Geen spatlaag op beton: glad beton geeft de mortel niets om zich aan vast te houden.
• Te dikke laag in één keer: het pleister zakt uit en scheurt tijdens het drogen.
• Pleisteren bij vorst of in de volle zon: onder ongeveer 5 °C hardt de mortel niet goed uit, bij hitte droogt hij te snel.
• Te vroeg afwerken of verven: in de praktijk komt het vaak voor dat er een laag op nog vochtig pleister gaat, en een paar weken later zie je vlekken of scheurtjes. Als grove richtlijn rekent men ongeveer een dag droogtijd per millimeter dikte, de precieze tijd staat bij de fabrikant.
• Geen wapening waar materialen samenkomen: bijvoorbeeld baksteen naast een betonnen latei of ringbalk. Zonder gaasweefsel in het pleister ontstaat daar bijna altijd een scheur.

Een kleine muur in een bijruimte kun je met wat geduld zelf pleisteren. Voor een hele woonverdieping of een gevel is het verstandiger een stukadoor in te schakelen. Werk op hoogte en op steigers laat je aan vakmensen over.

1. Losse delen afkloppen en de muur stofvrij vegen.
2. Op beton een cementspatlaag aanbrengen, op zuigend metselwerk een voorstrijkmiddel volgens de verpakking.
3. Pleisterprofielen met een waterpas loodrecht en vlak zetten en laten vastzetten.
4. De droge mortel precies volgens de zak met water mengen, alleen zoveel als je binnen de verwerkingstijd opmaakt.
5. De mortel met de troffel van onder naar boven aanbrengen, in kleine vlakken.
6. Het teveel met een rei langs de profielen afreien en lege plekken bijvullen.
7. Als de laag is aangetrokken, het oppervlak met een spaan nagaan.
8. Het pleister beschermen tegen tocht en vorst en rustig laten drogen.

• een lange rei tegen de muur laat geen duidelijke kuilen of bulten zien, de toegestane afwijking staat in de afspraken met de stukadoor of in de geldende NEN-norm,
• hoeken en randen van dagkanten zijn recht en loodrecht,
• bij kloppen klinkt het pleister nergens hol, want dat wijst op loslaten van de ondergrond,
• het oppervlak heeft geen scheuren, brokkelige plekken of vlekken van ongelijk drogen,
• rond inbouwdozen, leidingen en kozijnen is het pleister netjes aangewerkt,
• ramen, vloeren en leidingen zijn na afloop schoon en vrij van mortel.