Schoorsteen metselen met chamotte en keramische binnenpijp

Chamotte is een klassiek vuurvast materiaal. Het kan tegen hoge temperaturen, tegen steeds opwarmen en afkoelen en tegen agressieve stoffen uit de rookgassen. Volgens fabrikanten kan het meestal ruim meer hebben dan de temperaturen die bij normaal stoken in huis ontstaan.

De keramische binnenpijp is het eigenlijke rookkanaal. Hij heeft een gladde binnenkant, waardoor roet en teer zich minder makkelijk vastzetten. De schoorsteen is daardoor makkelijker te vegen en de kans op een schoorsteenbrand is kleiner. De pijp beschermt ook het metselwerk eromheen tegen zuren en condens die bij verbranding ontstaan.

Deze combinatie past goed bij houtkachels, pelletkachels, open haarden en ketels op vaste brandstof. Heb je een HR-ketel op gas? Die produceert veel condens en wordt meestal aangesloten op een eigen kunststof of rvs rookgasafvoer volgens de eisen van de ketelfabrikant. Een keramische pijp is alleen geschikt als hij uitdrukkelijk bedoeld is voor natte toepassing.

Een schoorsteen is een veiligheidsonderdeel van je huis. Laat hem daarom bouwen door een metselaar of schoorsteenbouwer die hier ervaring mee heeft.

1. Fundering voorbereiden. Een schoorsteen is zwaar en heeft een stevige, vlakke fundering of draagvloer nodig. Op een oude houten vloer of verdiepingsvloer wordt niet gebouwd zonder dat een constructeur heeft gekeken of die het gewicht kan dragen.
2. Voet van de schoorsteen. Eerst komt de voet met een condensbak en afvoer, met daarboven het veegluik. Via dat luik wordt de schoorsteen later geveegd en gecontroleerd.
3. Keramische binnenpijp plaatsen. De pijpdelen worden een voor een op elkaar gezet en de naden worden afgedicht met zuurbestendige kit of mortel volgens de fabrikant. De pijp moet loodrecht staan en de naden moeten aan de binnenkant schoon zijn, zonder uitgeperste kit.
4. Isolatie en ruimte om uit te zetten. Tussen pijp en mantel blijft een spouw, meestal gevuld met minerale wol. De pijp zet uit als hij warm wordt en mag dus nooit vast in de mantel worden gemetseld.
5. Mantel metselen. Rond de pijp worden chamottestenen of schoorsteenblokken gemetseld met de mortel die de fabrikant voorschrijft. Gewone cementmortel is niet geschikt op plekken waar het heet wordt.
6. Aansluiting voor de kachel. Op de juiste hoogte komt de aansluiting voor de rookpijp. Die hoogte moet kloppen met de kachel of haard die je gaat plaatsen.
7. Door vloer en dak. Rond de schoorsteen blijft de afstand tot hout en andere brandbare materialen die de NEN-normen en de fabrikant voorschrijven. De dakdoorvoer krijgt goed loodwerk, zodat regenwater niet onder de pannen loopt.
8. Schoorsteenkop. Boven het dak wordt de schoorsteen beschermd tegen regen en vorst, bijvoorbeeld met gevelstenen, een bekleding of geschikt stucwerk. Bovenop komt een afdekplaat die het water van het metselwerk af leidt.

• Traditioneel metselen met chamottestenen is handig als de schoorsteen op een ongebruikelijke plek komt of moet aansluiten op bestaand metselwerk.
• Een systeemschoorsteen van blokken met keramische pijp en isolatie gaat sneller, omdat alle delen precies in elkaar passen. De opbouw in lagen is hetzelfde.
• Eén of meer kanalen: denk je erover om later nog een tweede kachel of haard te plaatsen, bouw dan meteen een schoorsteen met twee kanalen. Achteraf is dat veel lastiger.
• De diameter van de pijp bepaal je niet op gevoel. Die moet passen bij de kachel, de brandstof en de hoogte van de schoorsteen. In de praktijk zie je vaak dat een te wijd kanaal slecht trekt en vochtig wordt.

De hoogte van de schoorsteen en het stuk boven het dak wegen het zwaarst. Werken op het dak vraagt om steigers en valbeveiliging en gaat langzamer. Het eenvoudigst is een schoorsteen in nieuwbouw, die samen met het huis wordt opgetrokken voordat het dak klaar is.

Het wordt bewerkelijker in deze situaties:

• Een oude schoorsteen moet eerst worden gesloopt en het puin afgevoerd
• Weinig ruimte, zodat materiaal met de hand naar binnen moet
• Een doorvoer door een bestaande kap, waarbij pannen en dakbeschot open moeten en weer netjes moeten aansluiten
• Meerdere kanalen, extra aansluitingen en onderdelen zoals ventilatieroosters
• Een bewerkelijke afwerking boven het dak, zoals schoon metselwerk of bekleding

• Binnenpijp vastgemetseld. De pijp zet uit bij warmte, en zonder ruimte scheurt de mantel.
• Verkeerde kit of mortel. Gewone mortel in de naden van de pijp wordt door zuren langzaam aangetast.
• Te weinig afstand tot hout. Balken of sporen die tegen de schoorsteen aan liggen, geven een serieus brandrisico.
• Onbeschermde schoorsteenkop. Water dat in het metselwerk trekt, bevriest in de winter en drukt het metselwerk kapot.
• Slecht loodwerk bij de dakdoorvoer. Lekkage rond de schoorsteen is een van de meest voorkomende klachten.
• Schoorsteen te laag boven het dak. De kop moet ruim genoeg boven de nok uitsteken. Anders verstoort de wind de trek en komt rook terug naar binnen.

Laat de schoorsteen voor de eerste keer stoken inspecteren door een gecertificeerde schoorsteenveger en vraag om een schriftelijk inspectierapport. Sluit de kachel pas aan als dat in orde is. Veel verzekeraars vragen bij een houtkachel ook om bewijs van regelmatig vegen, kijk dat na in je polis. Hang daarnaast een koolmonoxidemelder op in de ruimte met de kachel. Bij de oplevering let je op het volgende:

• De schoorsteen staat loodrecht en de mantel heeft geen scheuren
• Het veegluik en de condensbak zijn goed bereikbaar en sluiten goed af
• Het condens kan ergens heen weglopen
• De afstand tot brandbare materialen in vloer en kap is aangehouden
• De dakdoorvoer heeft degelijk loodwerk
• De schoorsteenkop heeft een afdekplaat en een beschermde buitenkant
• De binnenpijp past bij de kachel of haard die je erop aansluit
• Je hebt het inspectierapport en de productgegevens van de gebruikte materialen ontvangen