Buitenvensterbank monteren

Bij een gangbaar kunststof of aluminium kozijn met een aluminium waterslag kent de montage een vaste reeks stappen. De volgorde verschilt alleen: is de gevel al af, of wordt er nog geïsoleerd en gestuct? Een stenen raamdorpel in een spouwmuur wordt meestal tijdens het metselen geplaatst. Dat komt verderop aan bod.

Inmeten en voorbereiden

De monteur meet de breedte van de opening tussen de dagkanten. Daarna meet hij de diepte van het kozijn tot de buitenkant van de gevel. Bij die diepte telt hij een overstek op, het deel dat voor de gevel uitsteekt. Dat is meestal ongeveer 30 tot 40 mm. Wordt de gevel aan de buitenkant geïsoleerd? Dan meet hij tot de afgewerkte pleisterlaag, niet tot de kale muur. Vervolgens wordt de waterslag op lengte gezaagd. Na het plaatsen van de eindstukken moet er nog wat ruimte overblijven, zodat het materiaal kan uitzetten.

De ondergrond

Onder de vensterbank hoort een vlakke, stevige ondergrond die naar buiten afloopt. Bij metselwerk is dat een egale laag mortel of lijm, bij buitengevelisolatie een isolatieplaat die op afschot is gesneden. De naad tussen kozijn en muur wordt aan de buitenkant afgeplakt met een waterkerende, dampopen tape. Die laat vocht uit het montageschuim naar buiten ontsnappen, maar houdt regen tegen. Bij goedkope montage wordt deze stap vaak overgeslagen. Dat merk je een paar jaar later.

Plaatsen en bevestigen

De waterslag wordt met de achterste opstaande rand onder de onderdorpel van het kozijn geschoven of in de sponning van het aansluitprofiel gezet. Eronder komt laag-expanderend PUR-schuim of montagelijm in rupsen. Zo ligt de vensterbank over het hele oppervlak op en is hij niet hol. Aan de onderkant wordt vaak een anti-dreunstrip geplakt die het getrommel van regen dempt. De achterrand wordt met RVS-schroeven aan het kozijn of profiel vastgezet. Terwijl het schuim uithardt, wordt de vensterbank verzwaard, zodat het schuim hem niet omhoog drukt.

Eindstukken en afkitten

Op de uiteinden komen eindstukken. Bij aluminium en plaatstaal moeten die toelaten dat de vensterbank in de zomer uitzet en in de winter krimpt. De naad tussen eindstuk, gevel en kozijn wordt afgekit met een geschikte, elastische kit. Tot slot gaat de beschermfolie eraf en wordt de vensterbank met water getest.

Er zijn verschillende soorten buitenvensterbanken. Elk materiaal past bij een andere situatie en wordt net iets anders gemonteerd.

Aluminium waterslag

Bij kozijnvervanging en buitengevelisolatie is dit een veelgekozen oplossing. Aluminium is licht, roest niet en is in veel kleuren leverbaar. Gezet (gekant) aluminium is dunner en eenvoudiger te maken. Geëxtrudeerd aluminium is stijver, heeft versterkingsribben en trommelt minder. Aluminium zet in de zon flink uit. Daarom heeft het schuifbare eindstukken nodig en bij lange stukken een dilatatievoeg. Fabrikanten geven meestal aan vanaf welke lengte je de waterslag moet onderbreken.

Verzinkt staal met coating

Dit is een op maat gezette vensterbank van gelakt of gecoat verzinkt staal. Omdat hij op maat wordt gemaakt, is hij geschikt voor afwijkende maten, bogen en hoekramen. Zaagsneden en boorgaten moet je beschermen, anders gaan de randen roesten. Vaak plaatst de dakdekker of zinkwerker hem samen met ander zetwerk.

Kunststof vensterbank

Kunststof is voordelig en makkelijk te zagen. In de zon zet het nog meer uit dan aluminium, en donkere kleuren kunnen gaan kromtrekken. Het past vooral bij kleinere ramen, schuurtjes, bergingen en bijgebouwen.

Natuursteen, beton en keramische raamdorpels

Wie in Nederland naar een bakstenen gevel kijkt, ziet vaak stenen raamdorpels. Dat zijn keramische raamdorpelstenen, betonnen dorpels of natuursteen zoals hardsteen. In een spouwmuur legt de metselaar ze meestal bij het opmetselen, met een waterkerende laag eronder. Bij renovatie worden ze gelijmd of in de specie gezet. Ze zijn zwaar en hebben aan de onderkant een waterhol of druipneus nodig, die de waterdruppel van de gevel losmaakt. Aansluitingen op muur en kozijn worden elastisch afgedicht. De montage is trager en zwaarder, maar zo'n dorpel trommelt niet en gaat tientallen jaren mee. Bij keramische dorpelstenen zijn de voegen tussen de losse stenen een aandachtspunt: die moeten goed gevuld zijn.

Zink en koper

Die zie je vooral bij huizen waar ook dak en goten van zink of koper zijn. Ze worden met zinkwerktechnieken verbonden en vragen om een ervaren vakman.

De buitenvensterbank zit op de grens van meerdere vakgebieden: de kozijnmonteur, de metselaar of gevelisoleerder, de stukadoor en soms de zinkwerker. De meeste problemen ontstaan juist daar, waar de een op de ander wacht.

Kozijn en aansluitprofiel

Kunststof en aluminium kozijnen hebben vaak een aansluitprofiel onder de onderdorpel. Dat is een strip die het kozijn iets verhoogt en waar de waterslag in of onder komt. Ontbreekt die, dan kan de vensterbank nergens onder en loopt water onder het kozijn door. Vraag daarom bij het bestellen van kozijnen uitdrukkelijk naar dit profiel. Laat de hoogte ervan afstemmen op de dikte van de toekomstige isolatie. Bij houten kozijnen schuift de waterslag onder de neus van de onderdorpel of wordt hij aan de dorpel bevestigd. Ook dan moet de achterrand hoger liggen dan de voorkant.

Volgorde bij buitengevelisolatie

Bij buitengevelisolatie met stucwerk wordt de vensterbank meestal geplaatst nadat de isolatieplaten zijn verlijmd en het wapeningsweefsel is ingebed. De laatste sierpleisterlaag volgt pas daarna. De eindstukken vallen dan in het stucwerk en de aansluiting wordt strak. Monteren na het stucwerk kan ook, maar dan moet de naad tussen eindstuk en pleister zorgvuldig worden afgedicht. Spreek vooraf af wie de vensterbank levert en wie hem plaatst, zodat hij niet tussen twee partijen in blijft hangen.

Spouwmuur en na-isolatie

Bij een spouwmuur ligt de raamdorpel op het buitenblad en sluit hij aan op het kozijn. Laat je de spouw achteraf vullen met spouwmuurisolatie, dan verandert er aan de dorpel meestal niets. Kijk wel of de bestaande dorpel nog goed afwatert en heel is. Een gescheurde dorpel laat water in de spouw lopen, en vochtige isolatie werkt slechter. Wie isoleert, kan in sommige gevallen gebruikmaken van subsidie zoals de ISDE. Kijk voor de actuele voorwaarden bij de officiële regeling.

Dikke isolatie en grote overstek

Bij buitenisolatie van ongeveer 15 tot 20 cm wordt de vensterbank diep en steekt hij ver uit. Onder zo'n vensterbank komt een isolerende onderlegwig of een isolerend aansluitprofiel. Bij een grote overstek komen er ook metalen steunbeugels bij. Zonder ondersteuning buigt de vensterbank door zodra er gewicht op komt, bijvoorbeeld als iemand er een ladder tegen zet.

Appartementen en VvE

In een appartementencomplex hoort de buitenvensterbank bij de gevel, en die is van alle eigenaren samen. Overleg daarom vooraf met de Vereniging van Eigenaars. Vaak liggen kleur en type vast, zodat de gevel er overal hetzelfde uitziet.

De prijs wordt per strekkende meter gerekend, maar de ene meter is de andere niet. Het helpt als je weet wat het verschil maakt.

Het werk wordt makkelijker door:

• Een nieuw kozijn met een aansluitprofiel van de juiste hoogte
• Rechte, stevige dagkanten in een haakse hoek
• Bereikbaarheid vanaf de grond of vanaf een steiger die er al staat
• Meerdere ramen van dezelfde breedte op één plek
• Vensterbanken die op exacte inmeting zijn voorbereid

Het werk duurt langer en wordt zwaarder door:

• Het verwijderen van een oude vensterbank, vooral een ingemetselde stenen dorpel
• Herstel van stucwerk, metselwerk en dagkanten na het slopen
• Ramen op hoogte zonder steiger, waarbij een hoogwerker nodig is
• Een diepe vensterbank bij dikke isolatie, met steunbeugels
• Hoekramen, boogramen en afwijkende kozijnen met maatwerk
• Een ontbrekend of beschadigd aansluitprofiel
• Scheve dagkanten, waar de eindstukken op maat moeten worden gemaakt

Een slecht geplaatste vensterbank laat zich niet meteen zien. Het probleem komt na de eerste winter of na een flinke bui met harde wind.

• Te weinig of verkeerd afschot: water blijft staan of loopt naar het kozijn. Onder het kozijn ontstaan vochtplekken en binnen gaat de dagkant schimmelen. Het afschot moet duidelijk zichtbaar zijn, meestal minstens zo'n 3 tot 5 graden
• Te korte overstek: water loopt direct langs de gevel en onder elk raam blijven donkere strepen of groene aanslag achter
• Vastgelijmde eindstukken zonder speling: aluminium zet in de zomer uit en gaat bollen, of het eindstuk drukt het stucwerk kapot
• Holle vensterbank zonder schuim: trommelt bij regen, deukt snel in en buigt door als je erop leunt
• Te veel expanderend schuim: het schuim drukt de vensterbank omhoog, het afschot verdwijnt of de achterrand komt los
• Vensterbank niet onder het kozijn geschoven: water vindt een weg achter de achterrand en dringt het metselwerk in
• Geen waterkerende tape: de naad tussen kozijn en muur is alleen met kit beschermd, en die scheurt na een paar jaar
• Schroeven door het horizontale vlak: elk gat zonder afdichting is een plek waar water binnenkomt
• Beschermfolie laten zitten: in de zon bakt de folie vast en daarna krijg je hem er alleen met veel moeite af
• Onbeschermde zaagsneden in verzinkt staal: aan de randen ontstaat roest die langs de gevel naar beneden loopt
• Open voegen tussen raamdorpelstenen: water loopt via de voeg onder de dorpel en in de spouw

In de praktijk zoekt een eigenaar de oorzaak van vocht onder het raam vaak in het kozijn zelf, terwijl het water onder een slecht geplaatste vensterbank door loopt. Kijk dus eerst naar de vensterbank voordat je het kozijn afkeurt.

Het plaatsen van een gewone waterslag op een voorbereide ondergrond kost een ervaren monteur meestal minder dan een uur per raam. Meer tijd gaat zitten in het verwijderen van de oude vensterbank, het herstellen van de ondergrond en maatwerk.

Laag-expanderend schuim of montagelijm heeft meestal enkele uren nodig om uit te harden. De volle sterkte volgt volgens de fabrikant later. Kit heeft doorgaans ongeveer een dag nodig. In die tijd mag het liefst niet regenen op de vensterbank, en je belast hem niet en gaat er niet op staan. Schuim en lijm verwerk je niet bij vorst. De meeste producten vermelden een minimale verwerkingstemperatuur. Een stenen dorpel in lijm of specie laat je langer met rust, meestal minstens een tot twee dagen voordat de aansluitingen worden afgekit.

Zit je raam op de begane grond, kun je de vensterbank makkelijk vanaf de grond bereiken en is de gevel af? Dan kun je een aluminium waterslag zelf vervangen. Moet je voor een raam op hoogte op een ladder staan of uit het raam hangen, laat het werk dan over aan een vakman met steiger of hoogwerker. Een val van hoogte is het risico voor een vensterbank niet waard. Woon je in een appartement, overleg dan eerst met de VvE. Een ingemetselde stenen dorpel vervangen is metselwerk en valt buiten deze gids.

1. De breedte van de opening tussen de dagkanten meten en de diepte van kozijn tot gevel, daarbij ongeveer 30 tot 40 mm overstek optellen.
2. Een waterslag in de juiste diepte en kleur bestellen, samen met eindstukken, anti-dreunstrip en laag-expanderend schuim of montagelijm.
3. De oude vensterbank voorzichtig verwijderen zonder het kozijn te beschadigen.
4. De ondergrond schoonmaken van oud schuim, stof en los stucwerk.
5. Het aansluitprofiel en de naad tussen kozijn en muur controleren.
6. De naad tussen kozijn en muur afplakken met waterkerende, dampopen buitentape.
7. De waterslag op lengte zagen met een fijne metaalzaag en de zaagkant ontbramen.
8. Een anti-dreunstrip op de onderkant plakken.
9. De eindstukken plaatsen, de vensterbank droog passen en het afschot met een waterpas controleren.
10. Schuim of lijm in een paar rupsen aanbrengen, niet als dikke laag over het hele vlak.
11. De vensterbank onder het kozijn schuiven, aandrukken en de achterrand met RVS-schroeven aan kozijn of profiel vastzetten.
12. De vensterbank verzwaren, bijvoorbeeld met een zak zand, en het schuim laten uitharden.
13. De naden van de eindstukken met gevel en kozijn afkitten met een geschikte kit.
14. De beschermfolie verwijderen en na het uitharden de vensterbank met een gieter testen.

Voor de controle heb je geen speciaal gereedschap nodig, een waterpas en een gieter zijn genoeg. Doe het bij de oplevering, zolang de monteur er nog is.

Leg de waterpas haaks op het raam op de vensterbank. De luchtbel moet duidelijk afschot naar buiten laten zien. Giet daarna langzaam water op de vensterbank vlak bij het kozijn. Het water hoort snel naar de voorkant te lopen en vrij voor de gevel af te druppen, niet langs het stucwerk of metselwerk. Er mogen geen plassen blijven staan, ook niet bij de eindstukken.

Tik met je vinger over de hele lengte van de vensterbank. Een klein verschil in geluid is normaal, maar lange holle stukken betekenen dat er schuim ontbreekt. Kijk ook van onderen: zit de druipneus ver genoeg van de gevel en is de overstek over de hele lengte gelijk?

Controleer de eindstukken. Ze moeten stevig zitten, maar de vensterbank mag er niet in klemmen. De kitnaden naar gevel en kozijn moeten doorlopen, zonder gaten. Het oppervlak hoort vrij te zijn van krassen en deuken, en de folie moet eraf zijn.

• De vensterbank heeft over de hele lengte zichtbaar afschot naar buiten
• Water loopt bij de test weg en druppelt voor de gevel af
• De overstek voor de gevel is gelijk en ruim genoeg
• De vensterbank zit onder het kozijn of in het aansluitprofiel
• Er zitten geen lange holle plekken onder de vensterbank
• De eindstukken zitten erop en laten uitzetten toe
• De naden naar gevel en kozijn zijn zonder gaten afgekit
• Er zitten geen onafgedichte schroeven in het horizontale vlak
• Het oppervlak is vrij van krassen en deuken en de folie is verwijderd
• Zaagsneden in verzinkt staal zijn behandeld
• Voegen tussen stenen raamdorpels zijn volledig gevuld
• Kozijn en gevel zijn schoon, zonder resten schuim of kit
• De monteur heeft informatie gegeven over het materiaal en het onderhoud