Kunststof of houten raam plaatsen

Met montage wordt het plaatsen van het kozijn in de sparing bedoeld. Werk dat ermee samenhangt, staat in de prijslijst meestal als aparte post. Spreek het daarom vooraf met het bedrijf af, dan voorkom je misverstanden achteraf:

• het demonteren en afvoeren van het oude raam of kozijn,
• de binnenvensterbank en de waterslag of raamdorpel buiten,
• het bijwerken en stucen van de dagkanten,
• het plaatsen van zonwering, rolluiken of horren,
• een voorzetmontage op consoles in de isolatielaag bij buitengevelisolatie.

Vraag bij de offerte ook of afdichtingsfolies of tapes standaard zijn inbegrepen. Sommige bedrijven leveren ze altijd mee, andere alleen op verzoek. Een raam zonder folies is sneller geplaatst, maar de naad tussen kozijn en muur blijft dan onbeschermd.

Een ervaren monteur heeft een vaste werkwijze, maar elke sparing is net anders. In oudere woningen, zoals jaren dertig huizen of naoorlogse rijtjeswoningen, blijkt een sparing vaak niet haaks te zijn of bovenaan breder dan onderaan.

Sparing controleren en raam voorbereiden

Eerst meet de monteur de sparing op en vergelijkt die met de maten van het kozijn. Rondom het kozijn hoort meestal een naad van ongeveer 10 tot 20 mm te blijven, zodat die goed met schuim te vullen is. Is de naad te smal, dan komt het schuim er niet in. Is hij te breed, dan moet hij eerst worden opgevuld. Bij grotere ramen worden de vleugels uitgehangen en het glas uit het kozijn gehaald. Zo is het kozijn beter te hanteren en raakt het glas bij het plaatsen niet beschadigd.

Nog voor het plaatsen gaan de afdichtingsfolies op het kozijn: binnen een dampremmende, buiten een dampopen folie. Dat gebeurt vooraf, omdat je na het plaatsen niet meer makkelijk bij de zijkanten van het kozijn kunt.

Plaatsen, uitlijnen en verankeren

Het kozijn komt op stelblokjes in de sparing te staan, meestal van kunststof of hardhout. Die blokjes dragen het gewicht van het raam over naar het metselwerk en blijven daarom na de montage zitten. Met de waterpas wordt het kozijn horizontaal en verticaal uitgelijnd en worden de diagonalen gemeten. Verschillen die meer zijn dan de fabrikant toelaat, zorgen er later voor dat de vleugels niet goed aansluiten.

De verankering zorgt dat het raam vast in de sparing zit. Gangbaar zijn:

• kozijnpluggen of kozijnschroeven door het kozijn heen in de muur, gebruikelijk bij massief metselwerk en beton,
• stalen ankers of muurankers die aan het kozijn en aan de muur worden bevestigd, geschikt voor kalkzandsteen, cellenbeton, holle steen en plekken waar je niet door het kozijn wilt boren,
• montageconsoles bij een voorzetmontage in de isolatielaag.

Ankers komen meestal op ongeveer 15 cm uit de hoeken en daarna op afstanden van rond de 70 cm. De precieze waarden bepaalt de fabrikant van het profiel. Bij schroeven door het kozijn is het belangrijk ze niet te strak aan te draaien, anders buigt het kozijn door en gaat de vleugel aanlopen.

Naad vullen en afdichten

De naad wordt gevuld met PUR-montageschuim, tot ongeveer twee derde, want het schuim zet nog uit. Vul je te veel, dan kan het schuim het kozijn naar binnen drukken en vervormt het raam. Dat zie je vooral bij brede balkon- en tuindeuren. Als alternatief of aanvulling gebruiken monteurs vaak een voorgecomprimeerde schuimband, die in de naad uitzet en afdicht. Na het uitharden wordt het overtollige schuim weggesneden en worden de folies op de dagkant geplakt. De binnenfolie houdt vochtige lucht uit de kamer weg bij het schuim. De buitenfolie beschermt het schuim tegen regen en zonlicht, maar laat vocht uit de naad wel naar buiten.

Vleugels inhangen en afstellen

Tot slot worden de vleugels ingehangen, het glas geplaatst en het hang- en sluitwerk afgesteld. De vleugel moet licht en zonder aanlopen sluiten en het rubber moet rondom aanliggen. De monteur controleert ook de kierstand, het ventilatierooster als dat in het kozijn zit, en de foutbedieningsbeveiliging van een draaikiepraam.

De werkwijze is bij beide materialen vergelijkbaar. De verschillen zitten in details die de tijd en de zorg tijdens het werk bepalen.

Kunststof raam

Een kunststof kozijn is lichter en ongevoelig voor vocht tijdens de montage. Het heeft stalen versterkingen in het profiel waarin wordt verankerd. Bij donkere kleuren of houtnerffolies op kunststof zet het profiel in de zon meer uit. Fabrikanten adviseren daarom bij lange kozijnen de ankerafstanden precies aan te houden en het kozijn niet te strak vast te zetten. Haal de beschermfolie zo snel mogelijk na de montage van de profielen, meestal binnen enkele weken. In de zon bakt de lijm van die folie vast en krijg je hem later nog maar moeilijk los.

Houten raam

Een houten kozijn, in Nederland vaak van hardhout, is zwaarder en de afwerking is gevoeliger voor krassen, vocht en contact met kalk of mortel. Monteurs dekken houten ramen daarom zorgvuldiger af, met folie en een tape die de verf of lak niet beschadigt. Hout werkt met de luchtvochtigheid. Plaats een houten raam daarom liever niet in een vochtige nieuwbouw of verbouwing waar kort geleden is gestuct of een dekvloer is gestort. Kan het niet anders, ventileer dan flink. Schroefgaten door het kozijn worden afgedekt met doppen of houten pluggen en daarna door de schilder meegenomen.

Waar in de muur komt het raam

Bij beide materialen telt de positie van het kozijn in de muurdikte. In de Nederlandse spouwmuur hoort het kozijn zo te zitten dat de isolatie in de spouw er goed op aansluit. Is de spouw geïsoleerd of krijgt de woning spouwmuurisolatie, dan moet de isolatie tot tegen het kozijn doorlopen. Bij buitengevelisolatie komt het raam liefst dichter bij de buitenkant of in de isolatielaag, zodat de isolatie het kozijn kan overlappen. Anders ontstaat een koudebrug en wordt de binnendagkant in de winter koud.

Een goede voorbereiding maakt de montage en het opruimen korter. Zorg voor de afgesproken dag voor:

• vrije ruimte van ongeveer 1,5 tot 2 meter voor elk raam, zonder planten, gordijnen, gordijnrails en meubels,
• een afgedekte vloer en afgedekte meubels die niet weg kunnen,
• een stopcontact voor het gereedschap,
• een afgesproken plek om de nieuwe ramen neer te zetten en de oude af te voeren,
• buren die weten dat er een dag geboord en gezaagd wordt,
• een parkeerplek voor de bus, wat in veel steden vooraf geregeld moet worden.

Overweeg je isolerend glas of nieuwe kozijnen om energie te besparen, kijk dan vooraf of er een subsidieregeling zoals de ISDE van toepassing is. De voorwaarden veranderen regelmatig, dus controleer ze op de website van RVO voordat je bestelt.

De eenheid per stuk betekent niet dat elk raam even bewerkelijk is. De omvang van het werk hangt vooral af van:

• afmeting en gewicht, een groot raam met triple glas is zwaar en vraagt meer mensen,
• verdieping en bereikbaarheid, een raam op de begane grond is makkelijker dan op de vierde etage van een portiekflat zonder lift,
• de staat van de dagkant, afbrokkelend pleisterwerk of een scheve sparing moet eerst worden bijgewerkt,
• het type muur, in cellenbeton en holle steen wordt anders verankerd dan in beton,
• afwijkende vormen zoals boogramen en schuine ramen, die lastiger uit te lijnen zijn,
• balkon- en tuindeuren met een lage dorpel, waar de aansluiting op de vloer en de waterkering aandacht vraagt,
• de noodzaak van een steiger of hoogwerker voor werk aan de buitenkant op hoogte.

In flats uit de jaren zestig en zeventig is de montage vaak goed voorspelbaar, met rechte sparingen en steeds dezelfde maten. In oude gemetselde woningen blijkt na het uitbreken juist vaak dat de dagkant meer beschadigd is dan je vooraf kon zien, of dat het oude houten kozijn rot was tot in het stelwerk.

Een raam verbindt meerdere vakgebieden. Houd je de volgorde niet aan, dan moet iets twee keer gebeuren.

• laat het inmeten doen door wie de ramen levert en plaatst, dan is die ook verantwoordelijk voor de maten,
• plan je gevelisolatie, kies dan de positie van het raam vóór de bestelling, een voorzetmontage is achteraf lastig,
• betrek een erkend elektricien vóór de montage als er elektrische rolluiken, screens of raamsensoren komen,
• de waterslag of raamdorpel komt na het raam en vóór het afwerken van de gevel, de binnenvensterbank na het uitharden van het schuim,
• de stukadoor werkt de dagkanten pas af als de folies zijn geplakt en het schuim is uitgehard,
• de schilder komt als laatste, als de dagkanten droog zijn.

In de praktijk gebeurt het vaak dat de ramen worden vervangen en de dagkanten pas een half jaar later worden afgewerkt. Al die tijd ligt het schuim open. Kan het niet anders, bescherm dan in elk geval de buitenkant met folie of dek de naad tijdelijk af.

Hoe lang de montage duurt

Een gewoon raam in een appartement plaatst een team van twee monteurs meestal in één tot drie uur, inclusief het uitbreken van het oude raam. Een hele woning lukt vaak in een dag, een eengezinswoning in één tot enkele dagen, afhankelijk van het aantal ramen en de bereikbaarheid.

PUR-schuim is doorgaans na enkele uren te snijden en volgens de fabrikant meestal binnen een dag volledig uitgehard. Bij lage temperaturen duurt het langer en is winterschuim nodig. Pleisterwerk in de dagkant heeft daarna, afhankelijk van dikte en materiaal, tijd nodig om te drogen voordat de schilder kan beginnen.

In de winter monteren kan, als de ramen een voor een worden vervangen zodat de kamer niet afkoelt, en als de minimale verwerkingstemperaturen voor schuim en tapes worden aangehouden.

De meeste problemen ontstaan niet op de eerste dag, maar in de eerste of tweede winter.

Folies ontbreken of zijn slecht geplakt

Warme, vochtige lucht uit de kamer trekt het schuim in, condenseert in het koudere deel van de naad en het schuim wordt langzaam nat. Gevolg: donkere vlekken en schimmel in de hoeken van de dagkant, vaak maar aan één kant van het raam. Aan de buitenkant onbeschermd schuim verkleurt in de zon, verkruimelt en dicht niet meer af.

Raam zit alleen in het schuim

Schuim is geen bevestiging. Een raam dat alleen op schuim rust, verschuift na verloop van tijd, de vleugels gaan aanlopen en het hang- en sluitwerk slijt sneller. Ankers horen er altijd in, ook als het raam op het eerste gezicht vast zit.

Te veel schuim of een strak aangedraaid kozijn

Een doorgebogen kozijn zie je met het blote oog niet. Je merkt het doordat de vleugel in het midden niet aansluit, het tocht of het raam zwaar sluit. Bij balkondeuren vervormt vaak de dorpel.

Verkeerde positie in de muur

Zit het raam te ver naar buiten of naar binnen ten opzichte van de isolatie, dan wordt de dagkant in de winter koud en slaat er vocht neer. Waarom juist rond het raam en niet op de hele muur? Omdat daar de isolatie onderbroken is en de warmte het snelst weglekt.

Verstopte afwatering

Onderin het kozijn zitten afwateringsgaatjes. Raken die verstopt met schuim of pleister, of dekt de waterslag ze af, dan blijft water in het profiel staan en kan het bij vorst problemen geven.

Het plaatsen zelf laat je beter aan vakmensen over, zeker bij grote ramen, op hoogte en in appartementencomplexen. Het gaat om zware en breekbare onderdelen en bij een verkeerde montage vervalt de garantie. Wat je wel zelf kunt doen, is de kamer voorbereiden en het raam na een tijdje controleren en licht bijstellen.

1. Meubels en spullen tot ongeveer twee meter van het raam weghalen.
2. Gordijnen, rails, binnenzonwering en planten van de vensterbank halen.
3. De vloer afdekken met stevige folie of karton en vastplakken zodat het niet verschuift.
4. Meubels en elektronica die blijven staan afdekken tegen stof.
5. Na de montage de beschermfolie van de profielen trekken, voordat die in de zon vastbakt.
6. Alle standen van de kruk uitproberen: dicht, draai, kiep en kierstand.
7. Met het raam dicht een strook papier tussen vleugel en kozijn klemmen en op meerdere plekken rondom proberen uit te trekken.
8. Glijdt het papier ergens makkelijk weg, dit melden bij het montagebedrijf of volgens de handleiding van de fabrikant de sluitnokken met een inbussleutel bijdraaien.
9. Eén keer per jaar de rubbers en afwateringsgaatjes schoonmaken en het hang- en sluitwerk smeren met olie die daarvoor bedoeld is.

Loopt de vleugel aan tegen het kozijn, stel hem dan niet met geweld bij. Vaak is een doorgebogen kozijn of te weinig stelwerk de oorzaak, en dat hoort onder de garantie te worden opgelost.

Controleer het raam bij de oplevering, zolang de monteurs nog aanwezig zijn. Loop daarbij na:

• het kozijn staat horizontaal en verticaal, gecontroleerd met de waterpas,
• de vleugels openen en sluiten licht in alle standen,
• het rubber sluit rondom aan, het papier is niet makkelijk weg te trekken,
• glas en kozijnen hebben geen krassen of barsten,
• ankers of muurankers zitten erin en zijn te zien voordat de dagkant wordt afgewerkt,
• binnen- en buitenfolie zijn doorlopend geplakt, zonder plooien of gaten,
• het schuim is weggesneden en zit niet op het kozijn,
• de afwateringsgaatjes zijn vrij,
• kierstand, ventilatierooster en foutbedieningsbeveiliging werken,
• je hebt het garantiebewijs en de handleiding voor onderhoud en afstellen ontvangen,
• de werkplek is opgeruimd en de oude ramen zijn afgevoerd zoals afgesproken.