Multi-split airco monteren

In de prijslijst van NUMIQ staan twee posten voor multi-split. De eerste is de montage van een systeem met twee binnenunits en één buitenunit, de tweede de montage en plaatsing van een systeem met drie binnenunits en één buitenunit. Het gaat om het werk van de monteur inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de units zelf. Meestal hoort hierbij:

• het plaatsen van de buitenunit op een muurbeugel, een grondopstelling of een plat dak, inclusief trillingsdempers,
• het monteren van de montageplaten en het ophangen van de binnenunits in de afzonderlijke ruimtes,
• het boren van doorvoeren door de muren voor leidingen, kabel en condensafvoer,
• het aanleggen en aansluiten van de koperen koelleidingen naar elke binnenunit afzonderlijk,
• de communicatiekabel tussen de buitenunit en de binnenunits,
• het aansluiten van de condensafvoer van elke binnenunit,
• de druktest van de circuits, het vacumeren en zo nodig het bijvullen van koudemiddel op basis van de leidinglengte,
• het in bedrijf stellen, de controle van de werking en uitleg over de bediening van de units.

Wat er meestal niet bij zit: de units zelf, langere leidingtrajecten dan in de offerte genoemd, kabelgoten en een afwijkende kleur daarvan, het frezen van sleuven en het afwerken van de wanden, een hoogwerker of steiger, de elektrische voeding vanuit de meterkast en het opnieuw inregelen van de groepenkast. Vraag bij offertes daarom hoeveel meter leiding in de prijs is inbegrepen en hoe elke extra meter wordt berekend.

Een multi-split is niet vanzelf beter dan twee of drie losse airco's, ook wel single-split genoemd. Elke oplossing heeft haar eigen plek.

Wanneer een multi-split loont

• Er is maar ruimte voor één buitenunit. In een appartementencomplex staat de VvE vaak hooguit één buitenunit per appartement toe, soms alleen op het balkon.
• De ruimtes liggen dicht bij elkaar. Slaapkamers naast elkaar op de verdieping of een appartement met de kamers aan één kant van de gang. De leidingtrajecten zijn kort en goed weg te werken.
• Het uiterlijk van de woning telt. Eén buitenunit aan de achtergevel valt minder op dan drie.

Wanneer losse airco's geschikter zijn

• De ruimtes liggen ver uit elkaar of aan tegenovergestelde kanten van het huis. Fabrikanten begrenzen de leidinglengte naar één binnenunit en ook de totale lengte van alle circuits samen. In de technische gegevens van Daikin voor de MXM-reeks staat bijvoorbeeld 20 tot 25 m per binnenunit, een totale leidinglengte van 30 tot 50 m voor de systemen met twee aansluitingen en 50 m voor die met drie, en een hoogteverschil tussen buiten- en binnenunit van maximaal 15 m. In een ruim huis passen de trajecten niet altijd binnen die grenzen.
• Meestal wordt maar één ruimte gebruikt. Een grote buitenunit werkt bij een kleine belasting minder efficiënt dan een kleine unit die voor één kamer bedoeld is.
• Bedrijfszekerheid is belangrijk. Valt de buitenunit van een multi-split uit, dan werkt geen enkele ruimte meer. Bij losse airco's heeft een storing in de ene unit geen invloed op de andere.
• Elke ruimte wil een andere stand. Gangbare multi-split systemen voor woningen werken in één modus tegelijk. Als de ene unit koelt, kan de andere niet op hetzelfde moment verwarmen. In de praktijk speelt dat in het voor- en najaar, wanneer de noordkant van het huis warmte nodig heeft en de zuidkant koeling.

Houd er bij het vergelijken van de kosten rekening mee dat een multi-split bespaart op het aantal buitenunits en op ruimte aan de gevel, maar dat de complexere montage en de langere trajecten vaak een deel van die besparing opsouperen. De keuze is daarom een opname ter plaatse waard, waarbij de monteur de afstanden opmeet en een concrete combinatie voorstelt.

Het beste moment om een airco te regelen is tijdens de ruwbouw of bij een verbouwing voordat er gestuct wordt. Leidingen, kabel en condensafvoer kunnen dan in de wanden of boven een verlaagd plafond worden weggewerkt, zodat na de montage alleen de aansluitpunten zichtbaar zijn. Dat heet voorbekabeling of het voorbereiden van het leidingwerk. In een afgewerkt interieur worden de trajecten in kabelgoten gelegd, wat goed werkt maar zichtbaar blijft.

De vraag naar airco-montage piekt zodra de eerste warme periode zich aandient, doorgaans in het late voorjaar en de zomer. De planning van installateurs loopt dan al snel enkele weken uit. Wie de montage in de winter of het vroege voorjaar laat uitvoeren, heeft meer keuze in data en apparatuur.

Voordat de monteur komt, hoort het volgende duidelijk te zijn:

• Het vermogen per ruimte. Op basis van oppervlakte, ligging van de ramen, isolatie en het aantal personen. Een woonkamer op het zuiden met grote ramen heeft meer nodig dan een slaapkamer op het noorden.
• De plek voor de buitenunit. Bereikbaar voor onderhoud, met vrije luchtstroom, uit de buurt van de ramen van de buren en niet naast een slaapkamer. Voor het geluid van buitenunits gelden grenswaarden op de erfgrens met de buren, dus een stille unit en een doordachte plek zijn belangrijk.
• De plaats van de binnenunits. Zo dat de luchtstroom niet recht op het bed, het bureau of de bank blaast.
• De trajecten van leidingen en condensafvoer. Condenswater heeft afschot nodig. Kan het niet onder vrij verval worden afgevoerd, bijvoorbeeld naar een regenpijp of via een sifon naar de riolering, dan is een condenspomp nodig.
• De elektrische voeding. Een aparte, afgezekerde groep voor de buitenunit volgens de eisen van de fabrikant. Deze groep wordt aangelegd door een vakkundige elektrotechnisch installateur.
• Toestemming. In een appartementencomplex is de gevel een gemeenschappelijk deel, dus is vooraf toestemming van de vergadering van eigenaars nodig. Bij een huurwoning beslist de verhuurder mee.

Opname en ontwerp van de combinatie

De monteur meet de afstanden van de buitenunit naar elke ruimte, de hoogteverschillen en de mogelijke leidingtrajecten. Op basis daarvan stelt hij een buitenunit en een combinatie van binnenunits voor. Fabrikanten geven aan welke combinaties van vermogens op een bepaalde buitenunit aangesloten mogen worden. De som van de vermogens van de binnenunits mag hoger zijn dan het vermogen van de buitenunit, omdat ervan wordt uitgegaan dat niet alle units tegelijk op vol vermogen draaien. Bij het ontwerp hoort rekening te worden gehouden met hoe het huishouden de ruimtes werkelijk gebruikt.

Plaatsen van de buitenunit

De buitenunit van een multi-split is groter en zwaarder dan die van een systeem voor één kamer. De muurbeugel moet in het dragende metselwerk worden verankerd. Bij een geïsoleerde gevel gebeurt dat door de isolatie heen met ankers die voor gevelisolatie bedoeld zijn, zodat er geen koudebrug ontstaat en de afwerking niet scheurt. De unit wordt waterpas gesteld, onder de voeten komen trillingsdempers en rondom blijft vrije ruimte voor aanzuiging en uitblaas volgens de handleiding. Onder de unit wordt het condenswater afgevoerd dat bij verwarmen ontstaat, zodat het in de winter niet op het pad of terras bevriest.

Plaatsen van de binnenunits

Aan de wand wordt een montageplaat bevestigd, precies waterpas of met een lichte helling naar de condensaansluiting volgens de fabrikant. Boven de unit blijft ruimte tot het plafond vrij, zodat de unit lucht kan aanzuigen.

Doorvoeren en leidingtrajecten

De doorvoer door de muur wordt met een licht afschot naar buiten geboord, zodat condenswater niet terugloopt. Elke binnenunit heeft twee eigen koperen leidingen, een vloeistofleiding en een gasleiding, elk met thermische isolatie. Daarbij komen een communicatiekabel en een condensslang. Bij een multi-split komen er bij de buitenunit dus meerdere bundels samen, wat langs de gevel netjes moet worden opgelost, bijvoorbeeld met een gezamenlijke kabelgoot.

Aansluiten, druktest en vacumeren

De uiteinden van de leidingen worden opgeflensd en aangesloten op de afsluiters van de buitenunit en op de aansluitingen van de binnenunits. De wartels worden met een momentsleutel aangedraaid, want een te losse verbinding lekt en een te vaste kan scheuren. Daarna wordt elk circuit met stikstof op druk gebracht en gecontroleerd of de druk niet daalt. Vervolgens wordt het leidingwerk met een vacuümpomp vacuüm getrokken, waardoor lucht en vocht verdwijnen. Vocht in het circuit verkort de levensduur van de compressor. Is het leidingwerk langer dan waarvoor de unit af fabriek gevuld is, dan wordt koudemiddel bijgevuld volgens de tabel van de fabrikant.

In bedrijf stellen en instellen

De afsluiters worden geopend, de elektrische aansluiting wordt afgerond en de monteur start elke unit afzonderlijk en daarna alle units tegelijk. Gecontroleerd worden de uitblaastemperatuur, de afvoer van condenswater, het geluid en de communicatie met de afstandsbediening of app. De eigenaar krijgt uitleg over het reinigen van de filters.

Soorten binnenunits

• Wandmodellen. Het meest gangbaar en het voordeligst. Geschikt voor de meeste kamers.
• Vloer- en consolemodellen. Worden laag aan de wand gemonteerd. Handig op zolder, onder een schuin dak of onder een raam.
• Cassette- en kanaalmodellen. Weggewerkt in een verlaagd plafond. Ze vragen plafondhoogte en worden meestal al bij de bouw of bij een nieuw plafond meegenomen.

Veelvoorkomende merken in Nederland zijn onder meer Daikin, Mitsubishi Heavy Industries, Mitsubishi Electric, Panasonic, Toshiba, LG en Samsung. Niet elke binnenunit past op elke buitenunit, ook niet binnen één merk, dus de combinatie hoort uit de documentatie van de fabrikant te komen.

Indicatieve prijs van de apparatuur

De prijs van de apparatuur verschilt sterk per merk, vermogen en aantal binnenunits. Losse multi-split buitenunits worden bij Nederlandse groothandels en webwinkels aangeboden vanaf ongeveer 850 euro voor eenvoudige modellen tot bijna 3.900 euro voor grote of premium uitvoeringen. Voor een buitenunit met twee wandmodellen wordt in marktoverzichten globaal 1.400 tot 2.400 euro aan apparatuur genoemd. Het exacte bedrag blijkt pas uit een offerte voor de concrete combinatie.

• Vermogen op de gok. In de praktijk komt het voor dat in elke kamer dezelfde unit wordt gehangen, ongeacht oppervlakte en ligging. De kamer op het zuiden koelt dan onvoldoende en de unit op het noorden slaat onnodig vaak aan en af.
• Overschreden leidinglengtes. Wordt een verafgelegen ruimte toch aangesloten buiten de grenzen van de fabrikant, dan daalt het vermogen en kan de garantie vervallen.
• Vacumeren overgeslagen. Het circuit wordt alleen met koudemiddel doorgeblazen. Lucht en vocht in het systeem leiden een paar seizoenen later tot een defecte compressor.
• Condensafvoer zonder afschot. Het water blijft in de slang staan, de unit druppelt langs de wand en in de slang ontstaan slijm en geur.
• Verwisselde circuits. Bij een multi-split zijn meerdere binnenunits op de buitenunit aangesloten. Raken leidingen en communicatiekabel tussen de circuits verwisseld, dan geven de units een foutmelding of wordt een andere ruimte gekoeld dan bedoeld.
• Muurbeugel in de gevelisolatie zonder juiste verankering. De gevelafwerking rond de ankers scheurt en de unit gaat na verloop van tijd scheef hangen.

Het koudemiddelcircuit van een split- of multi-split airco mag alleen worden geopend, aangesloten, gevuld en gecontroleerd door een monteur met een geldig persoonscertificaat voor het werken met F-gassen, die werkt voor een bedrijf met een bedrijfscertificaat (BRL 100). Bij een multi-split wordt het circuit op locatie altijd aangesloten, dus een gecertificeerde monteur en een gecertificeerd bedrijf zijn een vereiste, geen extraatje. Fabrikanten koppelen hun garantie daarnaast aan installatie door een gecertificeerd bedrijf. Vraag vóór de opdracht naar het certificaatnummer van het bedrijf en de monteur en controleer dit in het Centraal Register Techniek.

De aparte groep voor de buitenunit wordt aangelegd door een vakkundige elektrotechnisch installateur volgens de geldende installatievoorschriften, en hoort op het groepenoverzicht in de meterkast te worden vermeld.

Bij een appartement is de gevel een gemeenschappelijk deel en is voor de buitenunit, en ook voor een boorgat in de gevel, vooraf een besluit van de vergadering van eigenaars nodig volgens het splitsingsreglement. Of voor de buitenunit daarnaast een omgevingsvergunning nodig is, bijvoorbeeld aan de voorgevel of bij een monument, kunt u navragen bij uw gemeente.

Vraag bij de oplevering om het garantiebewijs met de gegevens van het installatiebedrijf, de hoeveelheid koudemiddel in het systeem en een vastlegging van de druktest en het vacumeren, bijvoorbeeld in het installatielogboek. Loop daarna deze punten na:

• elke binnenunit afzonderlijk inschakelen en controleren dat precies de juiste ruimte koelt,
• alle units tegelijk inschakelen en minstens een half uur laten draaien om te zien of er een foutmelding verschijnt,
• controleren dat het condenswater buiten of in de sifon wegloopt en niet langs de wand druppelt,
• de isolatie van de leidingen bekijken op scheuren en bij een traject buiten nagaan of die tegen zonlicht beschermd is,
• nagaan of de buitenunit waterpas staat, niet trilt en rondom vrije ruimte heeft,
• de doorvoeren in de muur bekijken of ze aan de buitenzijde goed afgedicht zijn en er geen water in kan lopen,
• de afstandsbediening en de app uitproberen en de tijdprogramma's instellen.

De prijs voor de montage van een multi-split systeem staat in de prijslijst van NUMIQ voor een combinatie van twee binnenunits met één buitenunit en voor een combinatie van drie binnenunits met één buitenunit. Het gaat om het werk van de monteur inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de units zelf. De actuele prijs vindt u in de prijslijst onder verwarming aanleggen. Prijzen verschillen per regio en per stad.

Het eindbedrag wordt vooral bepaald door:

• de lengte van het traject naar elke binnenunit en of dat in de wand, boven een plafond of in een kabelgoot loopt,
• het aantal doorvoeren door muren en vloeren en het materiaal, bijvoorbeeld gewapend beton,
• de montagehoogte van de buitenunit en de noodzaak van een hoogwerker of steiger,
• de oplossing voor het condenswater, vooral als er een condenspomp nodig is,
• het type binnenunits, want cassette- en kanaalmodellen vragen meer werk dan wandmodellen,
• het dichtzetten van sleuven en schilderwerk na de montage.

Tel bij een vergelijking met meerdere losse airco's de totale kosten op, dus apparatuur, montage, kabelgoten en leidingtrajecten. Voor één ruimte geldt de prijs uit het artikel over de montage van een airco. Wordt bij de bouw ook de verwarming aangepakt, bekijk dan het artikel over het installeren van een lucht-waterwarmtepomp, die water verwarmt in plaats van lucht. Moeten er voor de airco sleuven voor de kabel worden gemaakt, dan helpt het artikel over sleuven frezen voor elektraleidingen.