Radiator demonteren en terugplaatsen (compleet)

Ga je alleen met een roller achter de radiator langs, dan is kantelen of afplakken vaak genoeg. Compleet demonteren is zinvol als er aan de muur meer verandert: nieuw stucwerk van de stukadoor, een sauslaag, tegels, behang of isolatie aan de binnenkant. Bij een nieuwe vloer is demonteren vooral handig als de vloer hoger wordt, bijvoorbeeld door een nieuwe dekvloer, en de leidingen daarna aangepast moeten worden.

Demonteren is ook de eerste stap als je een radiator vervangt. Deze klus gaat er wel van uit dat dezelfde radiator op dezelfde plek terugkomt. Verandert het type, de maat of de manier van aansluiten, dan wordt het een groter werk.

De aanpak hangt ervan af of de radiator afsluiters heeft op de aanvoer en de retour. Zitten die erop en sluiten ze goed, dan hoeft de hele installatie niet leeg. Ontbreken ze of zitten ze vast, dan moet in elk geval een deel van het systeem worden afgetapt.

1. Verwarming uitzetten en de radiator laten afkoelen.
2. De thermostaatkraan op de aanvoer en het voetventiel op de retour dichtdraaien, en bij het voetventiel onthouden of opschrijven hoeveel slagen het open stond.
3. Een bakje onder de koppelingen zetten en doeken neerleggen.
4. De wartels aan beide kanten losdraaien en het water uit de radiator laten lopen.
5. De radiator van de beugels tillen en op een veilige plek neerzetten, grote exemplaren met z'n tweeën.
6. De open kranen afdoppen met dopjes of blindwartels.
7. Na het werk de beugels, pakkingen en schroefdraad controleren en versleten pakkingen vervangen.
8. De radiator terughangen, waterpas zetten en de koppelingen aansluiten.
9. De kranen langzaam opendraaien, de radiator vullen en op lekkage controleren.
10. De radiator ontluchten, de waterdruk controleren en de kranen terugzetten in hun oude stand.

Waarom is die stand van het voetventiel zo belangrijk? Daarmee is ooit ingesteld hoeveel water er door deze radiator stroomt. Dat heet inregelen. Draait iemand het voetventiel dicht en daarna gewoon helemaal open, dan kan deze radiator warmte wegsnoepen bij de andere kamers.

Heb je een eigen cv-ketel, dan heb je alles zelf in de hand: je zet de verwarming uit, laat water weglopen en vult zelf bij. Na het vullen en ontluchten daalt de druk meestal, dus vul je via de vulkraan bij tot de waarde die de fabrikant van de ketel opgeeft. Aan de ketel zelf werk je niet: dat is werk voor een installateur. Ruik je gas, verlaat dan meteen de ruimte en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom, 0800 9009. Bij direct gevaar bel je 112.

In een appartementencomplex met blokverwarming of een collectief systeem hoort de radiator bij de gezamenlijke installatie. Neem daarom vooraf contact op met de beheerder of de Vereniging van Eigenaars (VvE). Heeft de radiator geen werkende afsluiters, dan regelt de beheerder of een installateur namens de VvE het aftappen van de stijgleiding, vaak alleen buiten het stookseizoen. Op radiatoren in zulke complexen zit vaak een warmtekostenverdeler. Die mag je niet zomaar lostrekken en terugplakken, anders kan de afrekening van de stookkosten niet meer kloppen. Spreek het verwijderen en terugplaatsen met een nieuwe verzegeling af met de beheerder of het bedrijf dat de meters afleest.

Hoeveel werk het is, en dus ook wat het kost, hangt vooral af van wat de installateur aantreft. Het werk gaat makkelijker bij:

• Een paneelradiator met een werkende thermostaatkraan en een werkend voetventiel
• Jongere koppelingen die zonder veel kracht los te draaien zijn
• Vrije toegang tot de radiator en stevige beugels in een gezonde muur

Het werk wordt lastiger door:

• Een gietijzeren ledenradiator, die erg zwaar is en vaak vastgeroeste koppelingen heeft
• Kranen die vastzitten of lekken en vervangen moeten worden
• Ontbrekende afsluiters, waardoor het systeem of de stijgleiding leeg moet
• Een dikkere muur of hogere vloer, waardoor leidingen verlengd of beugels verplaatst moeten worden
• Loszittende pluggen in brokkelig stucwerk of oud metselwerk
• Erg vervuild cv-water dat kranen laat dichtslibben

In de praktijk gebeurt het vaak dat een oude kraan na jaren voor het eerst wordt dichtgedraaid en daarna niet meer goed afsluit. Houd daar vooraf rekening mee en laat zo'n kraan meteen vervangen nu de radiator er toch af is.

• Radiator hangt niet waterpas: hij ontlucht slechter en er blijft lucht in één hoek zitten, dus controleer met een waterpas voordat de koppelingen worden vastgedraaid
• Oude pakkingen hergebruikt: de koppeling houdt het soms een paar dagen en gaat dan lekken, nieuwe pakkingen voorkomen dat
• Aanvoer en retour verwisseld: de kraan gaat zoemen of regelt slecht, de stroomrichting staat meestal met een pijltje op de kraan
• Ontluchten vergeten: de radiator wordt alleen onderin warm of helemaal niet, ontlucht dus altijd na het vullen
• Voetventiel verkeerd ingesteld: de ene kamer wordt te warm en de andere blijft koud
• Radiator te dicht op de muur: de lucht stroomt slechter en er hoopt zich stof op, de afstand tot de muur is meestal een paar centimeter en tot de vloer ongeveer een handbreedte

Waarom hangt een radiator bijna altijd onder het raam? Warme lucht stijgt op en vangt de koude lucht op die langs het glas naar beneden valt. Hang hem dus precies terug op de oude plek, tenzij er een goede reden is om dat te veranderen.

Neem bij de oplevering een paar minuten de tijd, op een moment dat de verwarming aan staat en de radiator warm is:

• De radiator zit stevig op de beugels en beweegt niet
• Hij hangt waterpas en op dezelfde plek als voorheen
• De koppelingen blijven droog, ook als de radiator warm is, ga er eens met een papieren zakdoekje langs
• De radiator wordt over het hele oppervlak gelijkmatig warm, niet alleen onderin
• De thermostaatknop draait soepel en reageert
• Het voetventiel staat weer in de oude stand
• De druk op de ketel ligt binnen het bereik dat de fabrikant opgeeft
• In een appartement zit de warmtekostenverdeler terug en is hij correct verzegeld
• De omgeving is droog en muur en vloer zijn onbeschadigd

Kijk na een paar dagen stoken nog een keer onder de koppelingen. Een kleine lekkage laat zich vaak pas zien na een paar keer opwarmen en afkoelen.