Sleuven frezen voor elektraleidingen in baksteen, cellenbeton en beton

Sleuven zijn logisch overal waar de wand opnieuw wordt gestukt of op zijn minst wordt gladgemaakt. Een leiding in de muur is beschermd tegen beschadiging, neemt geen ruimte in en is onzichtbaar. Bij ruwbouw en bij een renovatie waarbij alles tot op de steen wordt gestript, is het de normale werkwijze.

Er zijn ook situaties waarin frezen geen goed idee is:

• In dragende betonwanden van flats en tunnelgietbouw, waar een sleuf de wand verzwakt of de wapening raakt
• In dunne binnenwanden, bijvoorbeeld gipsblokken of cellenbeton van ongeveer 5 tot 7 cm, waar een diepe sleuf de wand bijna doorsnijdt
• Bij afgewerkte, kostbare oppervlakken zoals tegelwerk of sierpleister die blijven zitten
• In muren waarvan je niet weet wat erin zit, omdat daar oude water-, gas- of cv-leidingen kunnen lopen

Dan kiest de elektricien vaak een andere route: in of onder de dekvloer, boven een verlaagd plafond, achter een voorzetwand van gipsplaat of in een opbouwgoot. Een goede elektricien legt die mogelijkheden op tafel voordat de frees aangaat.

Route aftekenen

Alles begint met een plan. De elektricien tekent op de muur de plaats van de inbouwdozen, de groepenkast en de routes daartussen. Daarvoor gebruikt hij een waterpas of kruislijnlaser en een potlood of spuitbus. Routes lopen altijd recht omhoog of horizontaal, nooit schuin. Waarom? Over een paar jaar boort iemand in die muur, en die moet ongeveer kunnen raden waar de leiding zit.

Muur controleren

Bij een renovatie wordt de wand eerst nagelopen met een leidingzoeker die metaal en spanning detecteert. Oude leidingen, waterleidingen of een gasleiding zitten lang niet altijd waar je ze verwacht. De groepen van de betreffende ruimte gaan in de meterkast uit.

Randen zagen

In steen en beton worden de randen van de sleuf gezaagd met een muurfrees: een machine met twee diamantschijven naast elkaar. Breedte en diepte stelt de vakman in op de buis of het aantal kabels. De frees hangt aan een bouwstofzuiger, anders staat de ruimte binnen een paar minuten vol fijn stof. Korte stukjes kunnen ook met een haakse slijper met diamantschijf, maar dat is stoffiger en trager.

Materiaal verwijderen

De strook tussen de twee zaagsneden wordt eruit gehaald met een beitel in een lichte breekhamer, of met hamer en beitel. In cellenbeton volstaat vaak een handsleuvenschraper die het materiaal letterlijk uitschraapt. De bodem van de sleuf moet ongeveer vlak zijn, zonder scherpe uitsteeksels die tegen de buis of kabel drukken.

Gaten voor de dozen

Bij de voorbereiding horen meestal ook de gaten voor de inbouwdozen, geboord met een dozenboor of diamantkroonboor. In prijslijsten staat dat vaak als aparte post, dus kijk of het in de offerte is meegenomen.

Schoonmaken en leiding vastzetten

De sleuf wordt uitgezogen en zo nodig licht bevochtigd. Daarna gaat de buis of kabel erin en wordt vastgezet met snelgips, snelhardende mortel of clips. In Nederland is buis met installatiedraad de gebruikelijke methode, meestal elektrabuis van 16 of 19 mm. De sleuf wordt zo dichtgezet dat de leiding niet los ligt en de vulling vlak met de muur ligt of net iets dieper, zodat de stukadoor er nog overheen kan.

Deze pagina hoort bij twee posten uit de prijslijst: sleuven in baksteen en cellenbeton, en sleuven in beton. Het verschil zit niet alleen in de hardheid, maar ook in de werkwijze, het gereedschap en de risico's.

Massieve baksteen

In oudere woningen, zoals jaren-dertighuizen, bestaan binnenmuren vaak uit massieve baksteen. Daarin freest het redelijk voorspelbaar. Lastig zijn harde voegen en oud, wisselend dik pleisterwerk dat in grote stukken loslaat. Bij een renovatie moet je dan rekenen op meer herstelwerk voor de stukadoor.

Kalkzandsteen

In veel woningen vanaf de jaren zeventig zijn de binnenmuren van kalkzandsteen. Dat materiaal is dicht en harder dan gewone baksteen, maar wel gelijkmatig. Het frezen gaat trager en de schijven slijten sneller. Vraag de elektricien hoe hij kalkzandsteen indeelt, want het zit qua bewerkbaarheid ergens tussen baksteen en beton in.

Geperforeerde en holle stenen

Stenen met gaten of kamers hebben dunne tussenwandjes. Als je daar hard op slaat, breken hele kamers in en heb je een gat in plaats van een nette sleuf. Daarom wordt hier vooral gezaagd en voorzichtig uitgebroken. Ingebroken holtes moeten goed worden opgevuld, anders zakt het stucwerk erboven later in of scheurt het.

Cellenbeton en gipsblokken

Cellenbeton, vaak gasbeton genoemd, is zacht en makkelijk te bewerken. Sleuven gaan vlot, vaak met een handschraper en met weinig stof. Let wel op de diepte: het materiaal is bros en bij dunne wanden verzwak je de muur snel. Voor gipsblokken geldt hetzelfde. Fabrikanten geven meestal in hun technische documentatie aan hoe diep sleuven in hun blokken mogen zijn. Het loont om dat even op te zoeken.

Beton

Beton is hard, het frezen gaat langzaam en kost veel diamantschijf. Binnenin zit vaak stalen wapening, en die mag je niet doorzagen. In portiekflats en woningen in tunnelgietbouw zijn de betonwanden en vloeren de dragende constructie van het hele gebouw. Daar worden sleuven daarom zelden gemaakt, hooguit korte verticale stukken in een dunne laag. De meeste routes gaan via de vloer, het plafond of de leidingen die destijds al in het beton zijn meegestort.

Leidingen horen in de muur in vaste stroken te liggen, zodat iedereen weet waar ze te verwachten zijn. In de praktijk lopen horizontale routes meestal in een band van ongeveer 15 tot 45 cm onder het plafond of boven de vloer. Verticale routes liggen ongeveer 10 tot 30 cm uit hoeken en naast deur- en raamkozijnen, of recht boven en onder een doos. De eisen voor elektrische installaties staan in NEN 1010, en een elektricien hoort die te kennen. Voor jou is vooral belangrijk dat een leiding niet kriskras over de muur loopt en ook niet midden op de wand op de hoogte waar je planken en schilderijen ophangt.

De diepte hangt af van wat erin komt. Voor één kabel van gangbare doorsnede is meestal 2 tot 3 cm genoeg. Voor een elektrabuis of meerdere leidingen naast elkaar wordt de sleuf dieper en breder. De leiding moet afgedekt zijn met een echte laag vulling of stucwerk, niet met een dun laagje. Te diepe sleuven verzwakken de muur wel en vragen meer materiaal om dicht te zetten.

Dragende muren

In dragende muren wordt voorzichtig en beperkt gefreesd, vooral horizontaal. Een lange horizontale sleuf in een dragende muur is voor de sterkte ongunstiger dan een verticale. Twijfel je of een muur dragend is, kijk dan in de bouwtekeningen of vraag een constructeur om advies. Gewone sleuven in een niet-dragende binnenwand bij het vernieuwen van de elektra zijn echt iets anders dan zagen in een dragende betonwand.

De prijs wordt per strekkende meter opgegeven, maar de ene meter is de andere niet. Het werk hangt vooral af van:

• Het materiaal: cellenbeton gaat vlot, baksteen gemiddeld, kalkzandsteen trager en beton het traagst
• De staat van de muur: kale steen gaat makkelijker dan een wand met dik oud pleisterwerk of tegels
• Breedte en diepte: een sleuf voor meerdere buizen of een dikke buis betekent meer materiaal eruit halen
• Werkhoogte: routes vlak onder het plafond en sleuven in het plafond zelf vragen een steiger of trap en gaan langzamer
• Toegang en inrichting: een lege ruimte is iets anders dan een bewoond huis waar alles moet worden afgedekt
• Eisen aan stof: werken met afzuiging en afschermen kost meer tijd, maar scheelt enorm veel schoonmaakwerk
• Onbekende leidingen: in oudere woningen stuit je vaak op oude kabels en buizen waar je omheen moet
• Omvang: een paar meter voor één contactdoos gaat anders dan een heel huis, waar het gereedschap één keer wordt opgezet en systematisch wordt gewerkt

Kijk goed wat de post precies omvat. Soms is alleen zagen en uitbreken inbegrepen, soms ook het dichtzetten na het leggen van de leidingen, het afvoeren van puin of het boren van de dozen.

Wat klaar moet zijn als de elektricien komt

• Een duidelijk beeld van waar wandcontactdozen, schakelaars, lampen en apparaten komen, liefst ingetekend op een plattegrond
• Kennis van de indeling van meubels, vooral de keuken en de bedden
• Een lege of afgedekte ruimte, met stofgevoelige spullen weggezet
• Toegang tot de meterkast en de mogelijkheid om de betreffende groepen uit te schakelen

Woon je in een appartement, laat de buren dan weten wanneer je gaat frezen. Het maakt veel lawaai, en veel VvE's hebben huisregels over de tijden waarop luidruchtig werk mag.

Volgorde van het werk

Sleuven voor elektra komen meestal na het metselwerk en vóór het stucwerk. In de praktijk stemt de elektricien de routes af met de loodgieter en de installateur van de cv, zodat leidingen elkaar niet kruisen en er geen onnodige extra sleuven ontstaan. In keuken en badkamer moet je weten waar het keukenblok, het tegelwerk en de spiegel komen, want juist daar worden dozen het vaakst verplaatst. Overleg met de keukenleverancier en de tegelzetter over hoogtes en tegelmaten scheelt later gehak.

Na het leggen en dichtzetten volgt de controle door de elektricien, daarna komt de stukadoor. Maak foto's van alle routes met een duimstok of rolmaat ernaast voordat het stucwerk alles bedekt. Iedereen die later boort, is daar blij mee.

Hoe lang het duurt

In cellenbeton haal je op een dag aardig wat meters, in baksteen minder en in beton duidelijk minder. Voor een heel appartement bij een renovatie wordt meestal één tot enkele dagen gerekend, afhankelijk van materiaal en omvang. Snelgips of snelhardende mortel is meestal binnen enkele tientallen minuten hard. Voordat de stukadoor begint, houd je wel de droogtijd aan die de fabrikant opgeeft.

• Schuine routes: de leiding loopt diagonaal over de muur, iemand boort later volgens de gebruikelijke stroken en raakt hem
• Te ondiepe sleuf: de leiding ligt vlak onder het oppervlak en het stucwerk erboven scheurt of je ziet een lijn
• Te diepe sleuf in een dunne wand: de wand is verzwakt en kan scheuren als je er later bijvoorbeeld een keukenkastje aan hangt
• Ingebroken holtes: slecht opgevulde kamers in holle stenen geven ingezakt of hol klinkend stucwerk
• Geen afzuiging: het stof komt door het hele huis, in de ventilatie en in elektronica
• Vuile sleuf: de vulling hecht slecht aan de ondergrond en kan loslaten
• Leiding niet vastgezet: bij het stucen komt de buis uit de sleuf en ligt hij bijna aan het oppervlak
• Geen vastlegging: niemand weet waar de leidingen lopen en bij de volgende verbouwing wordt op de gok gezocht
• Wapening geraakt: doorgezaagde wapening in beton verzwakt de constructie en kan gaan roesten

Het frezen zelf in een niet-dragende binnenwand van baksteen of cellenbeton kun je als handige klusser doen, als je je aan de stroken houdt en rustig werkt. Dat geldt niet voor beton, kalkzandsteen in dragende muren of andere dragende wanden: daar hoort een vakman bij. Het leggen en aansluiten van de bedrading en de koppeling met de groepenkast laat je over aan een erkend elektricien. Spreek de routes vooraf met hem af. Raak je bij het frezen onverwacht een gasleiding en ruik je gas, ga dan direct naar buiten, gebruik geen schakelaars en bel 0800 9009, of 112 bij direct gevaar.

1. Met de elektricien de plaats van de dozen, de routes en de maat van de sleuven afspreken.
2. De groepen van de ruimte in de meterkast uitschakelen en controleren dat er geen spanning op staat.
3. De muur aflopen met een leidingzoeker en gevonden leidingen aftekenen.
4. De route aftekenen met waterpas of laser, alleen verticaal en horizontaal.
5. Vloer, ramen en meubels afdekken en de deur afsluiten met stoffolie.
6. Veiligheidsbril, stofmasker FFP2 of beter, gehoorbescherming en handschoenen dragen.
7. De randen zagen met een muurfrees aan een bouwstofzuiger, in cellenbeton een handschraper gebruiken.
8. Het materiaal tussen de zaagsneden eruit beitelen, in holle stenen voorzichtig en zonder harde klappen.
9. Diepte en vlakheid van de bodem controleren en scherpe uitsteeksels wegnemen.
10. De sleuf uitzuigen en klaarzetten voor de elektricien.
11. De routes fotograferen met een rolmaat ernaast voordat ze worden dichtgezet.

Let op het stof: bij frezen in steen komt fijn kwartsstof vrij, en dat is slecht voor je longen. Een gewone huishoudstofzuiger is daar niet voor gemaakt. Een bouwstofzuiger met een filter voor fijn mineraal stof, vaak aangeduid als stofklasse M, is wel geschikt.

Bekijk de sleuven vóór het stucen samen met de elektricien. Daarna kun je niets meer herstellen zonder opnieuw te hakken.

• Routes lopen alleen verticaal en horizontaal in de afgesproken stroken
• De plaats van de dozen klopt met het plan en de indeling van de meubels
• Sleuven hebben een gelijkmatige diepte en de leiding steekt nergens boven het oppervlak uit
• Ingebroken holtes in holle stenen zijn opgevuld
• Buizen en kabels zitten vast en zijn niet beschadigd
• In beton is geen zichtbaar doorgezaagde wapening
• Het dichtzetwerk is stevig, zonder holtes of losse stukjes
• Het puin is afgevoerd of verzameld zoals afgesproken
• Je hebt foto's van alle routes met een maat erbij