Lucht-waterwarmtepomp installeren

Onder installatie verstaan we in de prijslijst het werk van de installateur bij het plaatsen en aansluiten van één lucht-waterwarmtepomp. Meestal gaat het om deze werkzaamheden:

• de buitenunit plaatsen op een voorbereide fundering, poer, vloerconsole of muurbeugel, waterpas stellen en voorzien van trillingsdempers,
• de binnenunit, hydromodule of compacte unit met geïntegreerd boilervat plaatsen,
• de buiten- en binnenunit hydraulisch verbinden en aansluiten op de verwarming en de warmwatervoorziening,
• de bijbehorende appendages monteren, zoals filter, afsluiters, overstortventiel en ontluchter,
• de condensafvoer van de buitenunit aanleggen,
• het circuit vullen, ontluchten en afpersen,
• de eerste inbedrijfstelling, de basisinstelling van de regeling en uitleg aan de bewoner.

Niet inbegrepen zijn doorgaans de warmtepomp zelf, het boilervat, het buffervat, de betonnen fundering, graafwerk voor leidingen, de elektrische aansluiting en de controle van de elektrische installatie. De elektrische groep wordt aangelegd door een erkend elektrotechnisch installateur. Bij een split-systeem, waarbij de koudemiddelleidingen op locatie worden gekoppeld, mag het koudemiddelcircuit alleen worden geopend en gevuld door een monteur en bedrijf met een geldig F-gassencertificaat. Bij een monoblock is het koudemiddel in de fabriek in de buitenunit afgesloten en stroomt er tussen de units alleen water.

Bij veel merken voert een erkende servicepartner van de fabrikant de inbedrijfstelling uit. Daar hangt vaak ook een verlengde garantie van af. Vraag vóór het tekenen van de offerte na wie de inbedrijfstelling doet en of die in de prijs zit.

In nieuwbouw wordt de warmtepomp meestal geplaatst na het stucwerk en de dekvloer, als de woning dicht is en de leidingen van de vloerverwarming liggen. In bestaande bouw wordt hij vaak aangesloten op de bestaande radiatoren. Dan moet eerst worden nagegaan of de radiatoren de woning ook met lagere watertemperaturen warm krijgen. Een warmtepomp werkt het zuinigst met een lage aanvoertemperatuur, het liefst met vloerverwarming. Oude radiatoren die berekend zijn op 70 tot 80 °C zijn bij strenge vorst soms te klein.

Voordat het montageteam komt, moet het volgende geregeld zijn:

• Een warmteverliesberekening van de woning. Zonder die berekening wordt het vermogen alleen geschat. Een te grote warmtepomp slaat steeds aan en af, een te kleine draait bij kou lang op het elektrische element.
• Fundering of beugel voor de buitenunit. Een betonpoer, tegels op een stabiele ondergrond of een vloerconsole, met voldoende hoogte boven het maaiveld.
• Doorvoer door de gevel. Een sparing of mantelbuis voor leidingen en kabel, bij voorkeur al in de ruwbouw voorzien.
• Condensafvoer. Een grindkoffer of aansluiting op de hemelwaterafvoer of het riool. Volgens fabrikanten kan de buitenunit in de winter tientallen liters condenswater per dag produceren.
• Elektrische aansluiting. Een aparte groep volgens de eisen van de fabrikant en, als een zwaardere aansluiting nodig is, tijdig overleg met de netbeheerder.
• Plek voor de binnenunit. Een technische ruimte of zolder met toegang tot de leidingen, een afvoer voor het overstortventiel en ruimte voor onderhoud.

Plaats van de buitenunit

Dit is de belangrijkste beslissing van de hele installatie. De unit heeft vrije luchttoevoer nodig en de uitgeblazen koude lucht mag niet terugkomen bij de aanzuiging. Fabrikanten raden aan hoeken en smalle ruimtes tussen twee muren te vermijden, omdat weerkaatsing het geluid versterkt. Ongunstig zijn ook de plek onder het slaapkamerraam, naast het terras of vlak bij de erfgrens met de buren. In rijtjeswoningen met kleine tuinen is die keuze extra lastig, en een plaatsing op het platte dak kan dan een oplossing zijn. Bij het koudemiddel R290, dat veel nieuwere monoblocks gebruiken, schrijft de fabrikant een veiligheidszone rond de unit voor waarin bijvoorbeeld geen putten, kelderlichten, ventilatieopeningen of kelderingangen mogen liggen.

Plaatsen op fundering of beugel

De unit komt op een betonnen fundering, een vloerconsole of een dragende muurbeugel. Hij moet waterpas staan, met trillingsdempers onder de voeten. Een muurbeugel is een compromis. Hij bespaart ruimte, maar bij lichte wanden of aan de slaapkamermuur kan hij trillingen in huis doorgeven. De meeste installateurs kiezen daarom liever voor een losse opstelling op de grond.

Hydraulische aansluiting

Tussen buiten- en binnenunit worden geïsoleerde leidingen gelegd. Buiten moet de isolatie bestand zijn tegen vocht en uv-straling. Op de aansluitingen komen flexibele slangen die trillingen dempen en een filter dat de warmtewisselaar beschermt tegen vuil uit het systeem. Bij aansluiting op een oud systeem loont het om de installatie eerst door te spoelen en een magnetische vuilafscheider te plaatsen. Slib uit oude radiatoren is een veelvoorkomende oorzaak van storingen.

Aansluiten op verwarming en warm water

Afhankelijk van het ontwerp wordt de warmtepomp direct op het verwarmingscircuit aangesloten of via een buffervat of een open verdeler. Voor warm tapwater wordt een driewegklep gebruikt en een boilervat met een voldoende grote warmtewisselaar. Een gewoon boilervat voor een cv-ketel heeft vaak een te kleine spiraal, waarna het water met het elektrische element moet worden bijverwarmd. Fabrikanten geven ook een minimale waterinhoud van het systeem en een minimaal debiet op, dat altijd gegarandeerd moet zijn, ook als de thermostatische kranen dicht zijn.

Condenswater en vorstbeveiliging

Het condenswater gaat naar een grindkoffer onder de vorstgrens, naar de hemelwaterafvoer of via een sifon naar het riool. Het buitendeel van de afvoer heeft vorstbescherming nodig, vaak een verwarmingslint. Als de hydraulica buiten niet tegen vorst beschermd is en de warmtepomp bij een stroomstoring stilvalt, kan het water in de warmtewisselaar bevriezen. Oplossingen zijn glycol, antivriesventielen of een gescheiden circuit volgens de voorschriften van de fabrikant.

Vullen, afpersen en inbedrijfstelling

Het circuit wordt gevuld met behandeld water, ontlucht en afgeperst. De elektricien maakt de elektrische aansluiting af en de monteur stelt de warmtepomp in bedrijf. De stooklijn, dus het verband tussen watertemperatuur en buitentemperatuur, de warmwaterbereiding, het legionellaprogramma en de tijdschema's worden ingesteld. Tot slot wordt een inbedrijfstellingsrapport ingevuld.

Monoblock

Het hele koudemiddelcircuit zit in de buitenunit. Naar binnen lopen alleen waterleidingen. De installatie is eenvoudiger en een F-gassencertificaat is niet nodig. Nadeel is dat de waterleidingen buiten tegen vorst beschermd moeten worden en dat de afstand tussen de units meestal beperkt is.

Split

De compressor staat buiten, de wisselaar tussen water en koudemiddel binnen. Tussen de units lopen koudemiddelleidingen die niet kunnen bevriezen. Het circuit moet wel op locatie worden gekoppeld, vacuüm getrokken en gevuld, en dat mag alleen een gecertificeerde monteur. Split wordt vaak gekozen als de buitenunit verder van de woning staat.

Hybride opstelling

De warmtepomp werkt samen met de bestaande cv-ketel, die alleen bij strenge vorst of een grote warmwatervraag bijspringt. In Nederland is dit een veelgekozen tussenstap in woningen die nog niet goed geïsoleerd zijn, omdat de bestaande ketel het warm tapwater blijft leveren.

Richtprijzen voor de apparaten verschillen sterk naar vermogen en merk. Voor gangbare vermogens voor een eengezinswoning gaat het om enkele duizenden euro's voor het apparaat, met daarbovenop het boilervat, het buffervat en toebehoren. Het precieze bedrag krijgt u pas met een offerte voor uw woning.

• Vermogen op gevoel. In de praktijk wordt de warmtepomp soms gekozen op basis van het woonoppervlak of het vermogen van de oude ketel. Die oude ketel is meestal fors overgedimensioneerd en een geïsoleerde woning heeft veel minder warmte nodig.
• Unit op de verkeerde plek. Onder het slaapkamerraam, in een hoek tussen muren of tegenover het terras van de buren. Het geluid moet dan achteraf en duurder worden opgelost.
• Condenswater op de grond. Het bevriest in de winter en onder de unit groeit ijs dat de verdamper of het pad kan beschadigen.
• Buitenunit zonder ruimte boven het maaiveld. Bladeren of sneeuw blokkeren de aanzuiging of de condensafvoer en de ontdooicyclus verloopt moeizaam.
• Oud systeem niet gespoeld. Slib en magnetiet slibben filter en wisselaar al in het eerste seizoen dicht.
• Te kleine spiraal in het boilervat. Warm water duurt lang en wordt elektrisch bijverwarmd, wat het verbruik verhoogt.
• Thermostatische kranen in elke ruimte zonder bypass. De warmtepomp krijgt het minimale debiet niet gegarandeerd en geeft storingen.
• Fabrieksinstellingen. De stooklijn blijft onnodig hoog staan en de warmtepomp werkt met een slechter rendement dan mogelijk is.

Of voor de buitenunit een vergunning of melding nodig is, kunt u navragen bij uw gemeente, zeker bij een monument, in beschermd stadsgezicht of bij plaatsing aan de voorgevel. In een appartementengebouw is toestemming van de VvE nodig, omdat gevel en dak gemeenschappelijk zijn.

Het geluid van de buitenunit moet binnen de wettelijke grenswaarden blijven ter hoogte van de erfgrens en de woningen van de buren, vooral 's nachts. Aanpassingen achteraf na klachten zijn meestal duur. Fabrikanten vermelden daarom het geluidsvermogen en de aanbevolen afstanden, die u al in het ontwerp kunt meenemen.

De elektrische aansluiting moet worden uitgevoerd door een erkend installateur. Is een zwaardere aansluiting nodig, vraag die dan ruim op tijd aan bij de netbeheerder, want de doorlooptijden kunnen oplopen.

Voor warmtepompen in bestaande koopwoningen bestaat de ISDE-subsidie van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Bedragen, voorwaarden en de lijst met toegestane apparaten worden jaarlijks aangepast en de aanvraag moet binnen een bepaalde termijn na installatie worden ingediend. Daarnaast hebben sommige gemeenten eigen regelingen of leningen via het Warmtefonds. Controleer de actuele voorwaarden op de officiële site van RVO voordat u bestelt.

Vraag bij de oplevering het inbedrijfstellingsrapport, de garantievoorwaarden en de gegevens van de elektrische aansluiting op. Loop daarna deze punten na:

• de buitenunit staat waterpas, op trillingsdempers en voldoende hoog boven het maaiveld,
• rond de unit is de vrije ruimte volgens de fabrikant aanwezig en de uitgeblazen lucht is niet op een muur of op de buren gericht,
• het condenswater loopt naar de grindkoffer of de afvoer en niet over het pad,
• de buitenleidingen zijn volledig geïsoleerd, de isolatie is heel en beschermd tegen zonlicht,
• de geveldoorvoer is afgedicht en er komt geen water in,
• op de aanvoer naar de warmtepomp zitten een filter en afsluiters die bij onderhoud bereikbaar zijn,
• de druk in het systeem zakt na het afpersen niet en geen enkele koppeling lekt,
• de regeling is ingesteld, u weet hoe u temperatuur en modus wijzigt en u hebt de inloggegevens van de app genoteerd,
• de warmtepomp maakt in bedrijf geen ongewone geluiden of trillingen die in huis doordringen.

Houd de eerste winter het stroomverbruik bij en het aantal uren dat het elektrische bijverwarmingselement draait. Springt het ook bij lichte vorst vaak bij, dan klopt er iets niet aan de instelling of aan het gekozen vermogen.

De arbeidsprijs in de NUMIQ-prijslijst is ongeveer 1.750 € per stuk voor één lucht-waterwarmtepomp. Het gaat om het werk van de installateur inclusief klein verbruiksmateriaal, zonder de warmtepomp zelf, het boilervat, het buffervat en ander hoofdmateriaal. De werkelijke prijzen verschillen per regio en stad, in de Randstad liggen ze meestal hoger dan in kleinere plaatsen.

Het eindbedrag hangt vooral af van:

• de afstand tussen buiten- en binnenunit en het tracé van de leidingen,
• of het gaat om nieuwbouw met voorbereide leidingen of om vervanging van de warmtebron in een oud systeem dat gespoeld en aangepast moet worden,
• het aantal verwarmingsgroepen, het buffervat, het boilervat en een hybride koppeling met de bestaande ketel,
• demontage en afvoer van de oude ketel,
• de bereikbaarheid van de plek en de noodzaak van een steiger of hoogwerker bij een muurbeugel of dakopstelling,
• bouwkundig werk zoals fundering, doorvoeren en graafwerk voor leidingen.

Bijbehorende werkzaamheden kunt u apart berekenen, bijvoorbeeld de demontage van een gas- of elektrische cv-ketel, het monteren van een expansievat of het leggen van vloerverwarmingsbuizen. Een overzicht van alle posten vindt u bij verwarming aanleggen.