Prijslijst bouwwerkzaamheden: Panlatten en tengels aanbrengen op het dak
Vul de hoeveelheden in en de prijs wordt direct herberekend. Prijsniveau: Nederland. In uw prijslijst kunt u de tarieven zelf aanpassen.
Alle getoonde prijzen zijn exclusief btw. De arbeidsprijs is alleen arbeid. De prijs incl. materiaal omvat ook hulpmaterialen (lijm, voorstrijk, kitten, bevestigingsmiddelen). Wand- en vloertegels, vloeren, verf en sanitair kiest en koopt de klant zelf, die zitten niet in de prijs.
| Post | Eenheid | Prijs / eenheid | Hoeveelheid | Totaal |
|---|---|---|---|---|
Dakbeschot en panlatten kosten | ||||
| Panlatten en tengels aanbrengen | m² | € 4,80 / m² | m² | vul hoeveelheid in- |
| Damp-open folie aanbrengen | m² | € 5,35 / m² | m² | vul hoeveelheid in- |
| Panlatten aanbrengen | m² | € 10,10 / m² | m² | vul hoeveelheid in- |
| Tengels aanbrengen | m² | € 7,20 / m² | m² | vul hoeveelheid in- |
| Dakbeschot met OSB / geschaafde planken | m² | € 17,50 / m² | m² | vul hoeveelheid in- |
| Houten dakbeschot monteren | m² | € 10,85 / m² | m² | vul hoeveelheid in- |
Waar dient het latwerk voor en wanneer heb je het nodig
Binnen de houten dakconstructies is dit de laag die direct onder de dekking ligt. De tengels worden door de folie heen op de sporen gespijkerd. De panlatten komen dwars op de tengels. De dakpannen haken achter de latten of de plaatdekking wordt erop vastgeschroefd. Onder de dekking zie je het latwerk later niet meer. Toch bepaalt het of het dak recht, droog en goed geventileerd is.
Je hebt dit werk nodig:
- bij nieuwbouw, als de kap klaar is en er gedekt gaat worden,
- bij het vervangen van de dakbedekking, vooral als je een ander pannentype kiest of van pannen naar plaatdekking overstapt,
- als de oude latten verrot of kromgetrokken zijn, of niet passen bij de nieuwe dekking,
- als een ouder dak geen onderdakfolie heeft en je die bij de renovatie wilt toevoegen. Dan zijn ook tengels nodig.
Panlatten en tengels: wat doet welke laag
Panlatten en tengels worden altijd samen aangebracht, maar elke laag heeft een eigen taak.
Tengels aanbrengen betekent latten precies op de hartlijn van de sporen spijkeren, in de richting van de helling, van de dakvoet naar de nok. De tengels drukken de folie tegen de sporen en tillen de panlatten erboven uit. Zo ontstaat een geventileerde spouw waardoor lucht van de dakvoet naar de nok stroomt en vocht en condens afvoert. Komt er onder de pannen ingewaaide regen of sneeuw terecht, dan kan het water over de folie naar de goot lopen. De hoogte van de spouw wordt bepaald door de dikte van de tengel.
Panlatten aanbrengen voor een pannendak betekent horizontale latten op de tengels spijkeren. Elke rij pannen haakt achter één lat, dus de juiste latafstand is hier doorslaggevend. Tussen de tengels werken de latten als kleine liggers. Hun doorsnede hangt daarom af van de sparafstand en de belasting door pannen en sneeuw.
Waarom kan het een niet zonder het ander? Zonder tengels liggen de latten direct op de folie. Het water blijft dan bij elke lat staan en het vocht onder de dekking kan nergens heen.
Wat je moet beslissen voordat de timmerman komt
Het latwerk wordt afgestemd op een specifieke dakbedekking. Een aantal zaken moet je daarom regelen voordat je het werk opdraagt, niet pas op het dak.
- Het precieze type dakbedekking. De latafstand, de plaats van de eerste lat bij de dakvoet en de laatste bij de nok volgen uit de verwerkingsvoorschriften van die specifieke dakpan. Zolang de pan niet gekozen is, heeft de timmerman niets om op te latten.
- Type folie en dakopbouw. Als de zolder geïsoleerd wordt of al geïsoleerd is, moet de folie geschikt zijn voor contact met isolatie. Zo'n dampopen folie mag direct op de isolatie of op isolatie boven de sporen liggen. Het dak heeft dan één geventileerde spouw, boven de folie. Bij een folie die minder dampopen is, moet er ook tussen folie en isolatie een tweede geventileerde ruimte blijven. Bij een flauwe helling zijn een betere folie en afdichtingsbanden nodig volgens de eisen van de pannenfabrikant.
- Hoogte van de tengels. Die hangt af van de dakhelling, de lengte van de sporen en hoe ingewikkeld het dak is. Bij dakkapellen en kilgoten is een hoger profiel verstandig.
- Plaats van dakramen, dakluiken en schoorstenen. Daaromheen moeten latten onderbroken of aangevuld worden, met een doorgang voor de lucht. Als de positie van de ramen vooraf bekend is, wordt daar meteen rekening mee gehouden.
- Wie het hout en de bevestigingsmiddelen levert. Koopt de timmerman het materiaal of zorg je er zelf voor, en aan welke eisen moet het voldoen (gedroogd, gesorteerd, geïmpregneerd).
- Wie wat doet. Als een timmerman de latten aanbrengt en een andere partij dekt, moeten zij de latafstand en de details bij nok en dakvoet vooraf met elkaar afstemmen. Anders is bij een klacht moeilijk te bepalen wie verantwoordelijk is.
- Wat er met de oude latten gebeurt. Bij renovatie moet vooraf vastliggen of de oude latten blijven of vervangen worden, en wie het oude hout en de oude pannen afvoert. Moet ook het onderdak eruit, dan komt dakbeschot verwijderen erbij als aparte stap.
Dit is werk op hoogte, dus het hoort te gebeuren door een timmerman met goede valbeveiliging en steigers. In een appartementengebouw beslist de VvE of de beheerder over het dak, omdat het dak een gemeenschappelijk deel van het gebouw is. Is de kap beschadigd of moeten er sporen vervangen worden, laat de constructie dan beoordelen door een constructeur. Een houten draagconstructie wordt berekend volgens NEN-EN 1995-1-1 (Eurocode 5) met de Nederlandse nationale bijlage.
Hoe het aanbrengen stap voor stap verloopt
De volgorde van de lagen ligt vast. De folie gaat vóór de tengels op de sporen, nooit andersom. Ligt er een onderdak van planken of platen, zoals na houten dakbeschot plaatsen, dan komen de tengels op dat beschot, ter plaatse van de sporen.
- De timmerman controleert de kap: liggen de sporen in één vlak, zijn ze droog en vrij van rot of insectenaantasting. Het vlak controleert hij met een over het dakvlak gespannen draad en de sporen worden zo nodig opgevuld of uitgevlakt.
- Hij meet de werkelijke lengte van de sporen van dakvoet tot nok. Die wijkt vaak een paar centimeter af van de tekening.
- Hij rolt de folie evenwijdig aan de dakvoet uit, van onder naar boven, met een overlap volgens de fabrikant (meestal ongeveer 10 cm, bij een flauwe helling meer). Bij de dakvoet laat hij de folie in de goot of op de gootstrook uitkomen.
- Op de folie boven elke spoor of aan de onderkant van de tengels plakt hij afdichtingsband (tengelband). Het band ligt zo tussen folie en tengel en dicht de gaten af die de spijkers in de folie maken.
- Hij spijkert de tengels op de hartlijn van de sporen met verzinkte spijkers of schroeven die voldoende diep in de spoor gaan. Bij de nok en in de kil laat hij een doorgang voor de lucht.
- Hij plaatst de eerste lat bij de dakvoet en de laatste bij de nok volgens de verwerkingsvoorschriften van de pan, verdeelt de rest in gelijke vakken en zet de maten uit op de beide buitenste tengels.
- Langs de draad spijkert hij de overige latten, elke lat op elke tengel. Lassen van latten komen altijd boven een tengel en verspringen per rij.
- Rond schoorstenen, dakramen en dakluiken vult hij latten aan volgens de voorschriften van de fabrikant van het raam of de pannen en controleert hij of de lucht eronderdoor kan stromen.
- Hij kijkt het hele vlak vanaf de dakvoet na, controleert vlakheid, latafstand en stevigheid, en pas daarna begint het dekken.
Afmetingen van panlatten, tengels en latafstand onder dakpannen
Gangbare maten voor panlatten zijn 30 × 50, 40 × 50 en 40 × 60 mm. De regel is eenvoudig: hoe groter de sparafstand en hoe zwaarder de dekking, hoe zwaarder de lat. Bij een gewone woning met dakpannen wordt meestal 40 × 50 mm gebruikt. Bij een grote sparafstand of een zwaardere belasting kies je 40 × 60 mm. Een te lichte lat merk je niet meteen, maar pas bij de eerste flinke sneeuwval, als een hele rij pannen doorbuigt.
De tengel kies je op basis van de ventilatieruimte die het dak nodig heeft. Als gangbaar minimum geldt een hoogte van ongeveer 40 mm, vaker worden tengels van 50 tot 60 mm gebruikt. Hoe flauwer de helling en hoe langer de sporen, hoe trager de lucht stroomt en hoe hoger de spouw moet zijn. Ook bij dakkapellen en kilgoten, waar de luchtweg naar de nok onderbroken of langer is, komt een hogere tengel.
De latafstand onder een pannendak volgt uit de werkende lengte van de specifieke pan en de dakhelling. Bij een flauwere helling moeten de latten dichter bij elkaar, zodat de rijen meer overlappen. De bindende waarden staan in de verwerkingsvoorschriften van de fabrikant. Het naleven daarvan is vaak ook een voorwaarde voor de garantie op de pannen. Neem de latafstand dus niet over van een ander project en schat hem niet. Plaatdekking heeft eigen regels volgens de moduulmaat van het profiel, dus latwerk voor pannen is daar niet zomaar voor te gebruiken.
Het materiaalverbruik kun je zelf ongeveer uitrekenen. Bij een latafstand van ongeveer 30 tot 35 cm kom je op zo'n 3 strekkende meter panlat per m² dak. Aan tengels heb je bij een gangbare sparafstand ongeveer 1 tot 1,3 strekkende meter per m² nodig. Tel daar zaagverlies en afval bij op, dat op een ingewikkeld dak groter is.
Bekijk het hout goed bij de levering. Latten moeten gedroogd zijn (vochtgehalte tot ongeveer 20 %), op sterkte gesorteerd, zonder grote doorgaande noesten en geïmpregneerd tegen insecten en schimmels. Laat ze voor de montage een paar dagen op de bouwplaats liggen, gestapeld met tussenlatten en afgedekt, maar niet luchtdicht ingepakt.
Waar de prijs van afhangt
De richtprijs voor het werk is € 4,80 per m². Er wordt gerekend met het dakoppervlak, dus de schuine dakvlakken, niet het grondoppervlak van het huis. Bij een steil dak is het verschil groot: bij een helling van 45° is het dakoppervlak ongeveer 40 % groter dan het bebouwde oppervlak eronder. Controleer bij het vergelijken van offertes hoe de aannemer het oppervlak meet en of overstekken bij dakvoet en gevel op dezelfde manier worden meegerekend.
De uiteindelijke prijs hangt vooral af van:
- Dakvorm. Een eenvoudig zadeldak op een nieuwe, rechte kap is het goedkoopst. Dakkapellen, kilgoten, hoekkepers, schoorstenen en dakramen betekenen meer meten, zagen en afval. Een ingewikkeld dak kan per m² flink duurder zijn, soms tientallen procenten.
- Renovatie in plaats van nieuwbouw. Eerst moeten de pannen eraf, de oude latten verwijderd, de spijkers eruit en het afval afgevoerd. Dat zijn vaak aparte posten bovenop het latwerk.
- Staat van de kap. Kromme, beschadigde of aangetaste sporen moeten worden uitgevlakt, opgevuld of hersteld. Hoe minder recht de kap, hoe meer tijd het uitvlakken kost.
- Dakhelling. Een flauwe helling vraagt om een kleinere latafstand, hogere tengels, betere folie en afdichtingsbanden, dus meer materiaal en werk per m². Een heel steil dak maakt bewegen en beveiligen juist lastiger.
- Hoogte en bereikbaarheid. Een hoger gebouw, een dak boven een terras of aan de buren, een smalle straat zonder plek voor materiaal en de noodzaak van steigers maken het werk duurder.
- Materiaal. Zwaardere latten, hogere tengels, betere folie en roestvaste of verzinkte bevestigingsmiddelen verhogen de materiaalkosten. Controleer in de offerte of de folie en het band erbij zitten of alleen het latwerk zelf.
Wat het werk makkelijker maakt en wat het vertraagt
Ook de voorbereiding op de bouwplaats bepaalt het tempo.
- Helpt: hout dat vooraf geleverd is en gestapeld en afgedekt dicht bij het huis ligt, zodat het niet over het hele terrein gesjouwd hoeft te worden.
- Helpt: een opgebouwde en gekeurde steiger, stroom voor zaag en schroefmachines en een plek om te zagen.
- Helpt: vrije toegang voor de auto met materiaal en ruimte voor afval, vooral bij renovatie.
- Vertraagt: regen, harde wind en vorst. Folie is bij wind moeilijk te spannen, nat hout werkt slechter en bij regen wordt er niet op het dak gewerkt. Een opengelegd dak bij renovatie mag 's nachts niet zonder folie blijven.
- Vertraagt: wachten op de dakdekker of op de levering van de pannen. Latwerk met folie beschermt het huis maar tijdelijk. Folie is niet gemaakt voor langdurige blootstelling aan zonlicht, dus de dekking moet zo snel mogelijk volgen, binnen de termijn die de foliefabrikant aangeeft.
Veelvoorkomende fouten en hoe ze zich later laten zien
Geen tengels of een te lage spouw. Condens kan nergens heen en tast langzaam het hout en de zolderisolatie aan. Je ziet het aan vochtplekken op de afwerking, een muffe lucht op zolder en schimmel.
Folie over de tengels gelegd in plaats van direct op de sporen. Het water op de folie blijft bij elke lat staan en de ventilatie werkt niet. Onder de pannen ontstaan plekken waar water blijft staan en het hout gaat rotten.
Folie die niet past bij de isolatie. Een folie die onvoldoende dampopen is en direct op de isolatie ligt zonder tweede ventilatieruimte, houdt vocht vast in de isolatie. De isolatie wordt vochtig, verliest haar werking en de sporen gaan eronder lijden.
Ontbrekend of verkeerd geplaatst afdichtingsband. Elke spijker is een mogelijk lek. De eerste druppels verschijnen bij ingewaaide regen of smeltende sneeuw, vaak ver van de plek waar het water echt binnenkwam.
Latafstand "op het oog". Dat blijkt pas bij de nok, als de laatste rij pannen niet uitkomt. De pannen liggen dan niet goed, de rijen overlappen niet zoals bedoeld en de fabrikant kan de garantie weigeren.
Nat of ongeïmpregneerd hout. Na verwerking trekt het krom, de dekking gaat golven en ongeïmpregneerd hout wordt sneller aangetast door insecten en schimmels.
Lassen tussen de tengels en onbeschermde spijkers. De lat buigt door op de las en de spijkers roesten na verloop van tijd, waardoor de hele bevestiging verzwakt.
Ventilatieruimte geblokkeerd bij de nok, in de kil of bij een dakraam. De lucht stroomt niet meer en het vocht hoopt zich juist op deze kwetsbare plekken op.
De meeste van deze fouten komen pas na een paar seizoenen aan het licht, als herstel betekent dat de complete dekking eraf moet.
Zo controleer je het latwerk voordat er gedekt wordt
Zolang er geen pannen op de latten liggen, zijn een verkeerde latafstand of een losse lat eenvoudig te herstellen. Na de eerste rijen pannen gaat het al om demontage. Controleer voor de oplevering:
- vanaf de dakvoet bekeken liggen de latten recht, zonder golven of knikken,
- het aantal rijen is aan beide kanten van het dak gelijk,
- de latafstand en de plaats van de eerste en laatste lat kloppen met de voorschriften van de pannenfabrikant,
- latten en tengels bewegen en veren niet als je erop drukt,
- de tengels liggen op de hartlijn van de sporen en tussen tengel en folie zit afdichtingsband,
- lassen van latten liggen boven tengels en verspringen per rij,
- de ventilatieruimte is vrij van dakvoet tot nok, ook rond schoorsteen en dakramen,
- de folie is niet gescheurd en komt bij de dakvoet in de goot uit,
- het gebruikte hout is droog, geïmpregneerd en zonder grote doorgaande noesten,
- de opbouw is vóór het dekken gefotografeerd, voor het geval er later een klacht komt.
Veelgestelde vragen
De richtprijs is € 4,80 per m² dakoppervlak. Het eindbedrag hangt vooral af van de dakvorm, de staat van de kap, de helling, de bereikbaarheid en of het om nieuwbouw gaat of om renovatie waarbij oude latten verwijderd moeten worden.
Op een eenvoudig zadeldak van een woning brengt een ploeg timmerlieden folie, tengels en panlatten meestal binnen een paar dagen aan. Een ingewikkeld dak, herstel van de kap, het verwijderen van oude latten en slecht weer maken het langer.
Bij hedendaagse daken met onderdakfolie niet. Zonder tengels ontstaat er geen ventilatieruimte en kan het water op de folie niet naar de dakvoet lopen, wat op termijn de kap en de isolatie beschadigt.
Alleen als ze gezond en recht zijn en hun afstand past bij de nieuwe pannen. Verrotte, gescheurde of kromme latten, of een latafstand die niet past bij de nieuwe pan, betekenen vervangen.
Ja, het dicht de spijkergaten in de folie af. Het moet tussen folie en tengel liggen, niet onder de folie. Bij een flauwe helling eisen pannenfabrikanten het meestal als onderdeel van hun systeem.
De verwerkingsvoorschriften van de fabrikant van de gekozen dakpan, afhankelijk van de dakhelling. Brengt een timmerman de latten aan en dekt een andere partij, spreek de latafstand dan vóór de montage af.
Het is werk op hoogte aan een constructie die de hele dakbedekking en de sneeuw draagt, en fouten blijken pas na jaren. Het is veiliger om het over te laten aan een timmerman met valbeveiliging en steigers, die ook verantwoordelijk is voor het volgen van de verwerkingsvoorschriften van de pannen.
Gerelateerde werkzaamheden
Zo wordt dampopen folie onder de dakbedekking goed aangebracht: welk type je kiest, waar je bij details op let en hoe je het werk controleert.
Zo plaatst een timmerman houten dakbeschot op een hellend dak: planken of OSB, de werkwijze, veelgemaakte fouten en hoe je het werk controleert.
Hoe een dakkap het dak draagt, het verschil tussen sporen, gordingen en spanten, waar je op let bij constructiehout en hoe je hout duurzaam beschermt.
Zo verloopt het verwijderen van dakbeschot, wat het werk lastiger maakt, waar je op let bij kap en folie en hoe je het resultaat controleert.
Hoe het verwijderen van panlatten op een hellend dak verloopt, wat het werk lastiger maakt en hoe je daarna sporen, beschot en folie controleert.
Hoe het reinigen en beitsen van hout en balken verloopt, wat het werk makkelijker of lastiger maakt, welke fouten je voorkomt en hoe je het resultaat controleert.
Blog
Bereken het hele project, niet alleen één werkzaamheid
U kiest posten uit alle vakgebieden en NUMIQ maakt er een offerte van voor uw eigen project of dat van uw klant.