Stalen ondersteuningsconstructie monteren (gelast)

Een stalen constructie ontwerp je niet op het oog. De maat van de profielen, de manier van verankeren en de keuze tussen alleen een latei of een volledig stalen kozijn volgen uit de berekening van de constructeur. Die kijkt naar het soort muur (gestort beton, prefab betonelement, kalkzandsteen, baksteen of gasbeton), de belasting van de verdiepingen erboven en de plek van de opening ten opzichte van de randen van de wand en andere openingen.

Lassen is werken met open vuur en vonken. Laat het doen door een gecertificeerde lasser en denk binnen goed aan brandveiligheid: brandbare spullen weg, vloeren en kozijnen afdekken, een brandblusser binnen handbereik. Na afloop hoort iemand de plek nog een tijd in de gaten te houden, omdat smeulend materiaal soms pas later opvlamt.

De precieze volgorde bepaalt de constructeur. Bij betonwanden wordt de constructie vaak pas na het zagen van de opening geplaatst. Bij metselwerk gaat het meestal andersom: eerst de ligger erin, daarna pas het muurwerk eronder weghalen. Een gangbare werkwijze ziet er zo uit:

1. Opening en positie van de profielen volgens tekening aftekenen, leidingen en kabels in de muur opsporen.
2. Vloer of muur boven de toekomstige opening onderstempelen, als de constructeur dat voorschrijft.
3. Opening zagen met een diamantzaag of draadzaag, hoeken voorboren met een kernboor zodat er geen scheuren ontstaan.
4. Randen van de opening schoonmaken en losse stukjes beton verwijderen.
5. Stalen profielen aan één of beide zijden van de muur plaatsen, waterpas en in het vlak stellen.
6. Gaten boren voor ankers of doorgaande draadeinden en de profielen volgens ontwerp verankeren.
7. Profielen in de hoeken tot een kozijn aan elkaar lassen en de lasnaden ontslakken.
8. Ruimte tussen staal en muur vullen met krimpvrije mortel, zodat het profiel over de volle lengte draagt.
9. Stempels verwijderen nadat de mortel is uitgehard en het werk is gecontroleerd.
10. Staal, vooral de lasnaden, behandelen met een roestwerende verf en het oppervlak klaarmaken voor stucwerk of afwerking.

Stalen profielen

Voor lateien en kozijnen worden gewalste profielen gebruikt. U-profielen (zoals UNP of UPE) zie je veel bij betonwanden, omdat je ze aan beide kanten van de muur kunt plaatsen en met draadeinden tegen elkaar kunt trekken. I- en H-profielen (IPE, HEA, HEB) kiest de constructeur bij grotere overspanningen en zwaardere belasting, waar een stijvere ligger nodig is. Hoekprofielen worden eerder gebruikt bij kleine openingen of als aanvulling. Welk profiel en welke maat volgt uit de berekening, niet uit wat er toevallig op voorraad ligt.

Verankering

De profielen worden aan de muur bevestigd met chemische ankers, mechanische ankers of doorgaande draadeinden die aan beide kanten worden aangetrokken. Chemische ankers houden goed in beton en massief metselwerk, maar vragen schone, uitgeblazen boorgaten en de uithardingstijd die de fabrikant opgeeft. In holle stenen gebruik je zeefhulzen, anders loopt de injectiemortel weg in de holtes.

Lasnaden en roestbescherming

Door het lassen worden de losse profielen één stijf geheel. Waar de tekening doorgaande lasnaden voorschrijft, horen die er ook te zitten, niet alleen een paar hechtlassen. Na het lassen worden de naden schoongemaakt en geschilderd, want juist bij een las begint roest het eerst.

Twee openingen die op elkaar lijken, kunnen in de praktijk heel verschillend uitpakken. Het werk kost vooral meer tijd en dus meer geld bij:

• Een grotere overspanning en zwaardere profielen die naar binnen gedragen en tijdens de montage vastgehouden moeten worden
• Een dikke betonwand met veel wapening
• Stempelwerk over meerdere verdiepingen of stempels die lang moeten blijven staan
• Weinig werkruimte, een kleine woning of een lift waar de profielen niet in passen
• Leidingen in de muur die eerst omgelegd moeten worden
• Een ingewikkelde vorm van het kozijn of schuine en onregelmatige dagkanten

Het werk gaat juist sneller met een duidelijke tekening van de constructeur, een leeggeruimde en afgedekte ruimte, materiaal dat tot vlak bij de werkplek gebracht kan worden en afspraken over de tijden waarop er lawaai gemaakt en gelast mag worden.

• Een lichter of ander profiel dan de constructeur heeft voorgeschreven, omdat het toevallig voorhanden was
• Zagen zonder stempels of zaagsneden die voorbij de hoeken doorlopen, waardoor de wand verzwakt en scheurt
• Een profiel dat niet over de volle breedte draagt, omdat de ruimte niet met mortel is gevuld
• Ankers in vuile boorgaten of ankers die belast worden voordat de injectiemortel is uitgehard
• Hechtlassen in plaats van doorgaande lasnaden, hoeken van het kozijn die niet volledig zijn gelast
• Lassen zonder de omgeving te beschermen, met brandplekken in de vloer en rook bij de buren
• Geen roestwerende laag, vooral op de lasnaden en op plekken die later achter stucwerk verdwijnen
• Werken in een onverwarmde ruimte zonder op de temperatuur te letten, waardoor mortel en lijm niet goed uitharden

Loop deze punten na bij de oplevering, het liefst voordat de constructie wordt weggewerkt:

• De profielen komen in type, maat en positie overeen met de tekening van de constructeur
• De latei of het kozijn staat waterpas en ligt in het vlak van de muur
• Ankers of draadeinden zijn in het juiste aantal aangebracht en aangetrokken
• Lasnaden zijn doorgaand, zonder scheurtjes en zonder slakresten
• De ruimte tussen staal en muur is gevuld en het profiel staat nergens los
• Al het staal, inclusief de lasnaden, heeft een roestwerende laag
• Boven en naast de opening zijn geen nieuwe scheuren te zien
• De stempels zijn pas weggehaald na uitharding en nadat de constructeur of uitvoerder dat heeft bevestigd
• De omgeving is na het lassen nagelopen, zonder smeulende resten of brandplekken
• Je hebt de berekening of tekening van de constructeur en een werkbon of verslag van de uitgevoerde werkzaamheden