Traptreden monteren

Het lijkt een detail, maar bij deze twee klussen veranderen het uiterlijk van de trap, de werkwijze en de eisen aan de ondergrond. Neem de beslissing al voordat de treden besteld worden. De timmerman bepaalt namelijk aan de hand daarvan hoe ver de trede uitsteekt en welke vorm de voorkant krijgt.

• Traptreden monteren (deze klus) kies je bij een open trap op een stalen boom of trapbomen, waar tussen de treden een open ruimte blijft. Ook bij een betonnen trap waarvan de verticale voorkant een andere afwerking krijgt, zoals stucwerk met verf, tegels of een gietlaag, is dit de juiste klus.
• Traptreden monteren met stootbord kies je als de hele trap in hout moet, dus ook de verticale vlakken. De timmerman moet dan de aansluiting tussen trede en stootbord maken, de montagevolgorde bepalen en het beton aan de voorkant nauwkeuriger voorbereiden.
• De overstek of neus van de trede telt bij een trap zonder stootbord zwaarder. De voorkant valt over de bovenkant van het betonnen front heen of vormt bij een open trap de enige zichtbare rand. Daarom moet de overstek over de hele trap gelijk zijn.
• De betonnen fronten blijven bij deze klus zichtbaar. Zijn ze scheef of beschadigd, laat ze dan vóór de montage repareren. Onder een geplaatste trede werk je ze lastig bij.
• De tijd op de bouwplaats is bij alleen treden korter, want het meten, zagen en lijmen van stootborden vervalt. Bij een open trap komt er wel het nauwkeurig afstellen van elke trede op de boom bij.

Twijfel je bij een betonnen trap en weet je dat je de fronten ook in hout wilt? Bestel dan meteen de variant met stootbord. Stootborden achteraf onder al verlijmde treden passen kost veel werk en het resultaat wordt zelden zo strak.

De werkwijze hangt af van waar de trede op rust. Bij de opname vraagt de timmerman daarom eerst naar de ondergrond en pas daarna naar het hout.

Betonnen trap

In Nederland zie je betonnen trappen vooral in nieuwbouw, vaak als prefab element, en in appartementen. Zo'n trap draagt zichzelf en de houten trede is alleen bekleding. Die wordt over het hele vlak verlijmd met een elastische lijm en soms extra gezekerd met pluggen of ankers. Het voordeel: de trede kraakt niet en voelt massief aan. Het nadeel: beton is nooit helemaal maatvast. Treden verschillen vaak in hoogte en diepte en liggen niet allemaal precies waterpas.

Stalen boom

Een middenboom, ook wel ruggengraat- of visgraattrap genoemd, of twee stalen trapbomen aan de zijkanten. Hier is de trede zelf dragend. Ze moet dus dik genoeg zijn voor de overspanning, volgens de opgave van de maker van de constructie. De trede wordt van onderaf vastgeschroefd door stalen plaatjes, vaak met een elastische tussenlaag. Die dempt het loopgeluid en voorkomt kraken. De gaten in de plaatjes en in het hout moeten precies kloppen, anders komt de trede scheef te liggen.

Houten trapbomen

De treden worden in sleuven in de trapbomen gezet of liggen er bovenop. Zo'n trap wordt meestal als geheel in de werkplaats gemaakt en de treden zitten er dan al in. Losse montage van treden komt vooral voor als je versleten treden van een oudere houten trap vervangt. Bij een bestaande dichte houten trap, die in Nederlandse woningen veel voorkomt, kiest men vaak voor traprenovatie met overzettreden. Dat is een andere aanpak dan deze klus.

Zwevende treden in de muur

De treden lijken uit de muur te steken. Hier draagt de trede alles: verborgen ankers, een dragende muur en een berekening. Dat is geen gewoon bekledingswerk en hoort bij een bedrijf dat daar een constructief ontwerp voor heeft. Is de muur niet dragend of van licht materiaal, zoals een gipsblokwand, dan kan het vaak helemaal niet.

De meeste problemen met treden ontstaan al vóór de montage, door slechte afstemming met andere vakmensen. Voor het inmeten en monteren moet dit geregeld zijn:

• Het beton is droog. Een nieuwe betonnen trap heeft tijd nodig. Beton geeft nog weken vocht af. Hout dat op een natte ondergrond wordt gelijmd zwelt op en trekt krom, en de lijm hecht misschien niet. De timmerman meet het vochtgehalte meestal zelf. De toegestane waarde bepaalt de lijmfabrikant.
• Stucwerk en dekvloeren zijn klaar en droog. Natte werkzaamheden binnen verhogen de luchtvochtigheid en hout neemt dat op. Treden komen pas na de stukadoor en na de dekvloer.
• De vloeren boven en onder liggen vast. Om precies te zijn: je weet de hoogte van de afgewerkte vloer aan beide uiteinden van de trap. Na de montage moeten de eerste en laatste trede even hoog zijn als de rest. Komen er nog een pvc-vloer, tegels of parket, dan heeft de timmerman de exacte opbouw nodig, geen schatting.
• De elektra is voorbereid. Wil je ledverlichting in of bij de treden, dan moeten kabels en dozen vóór de montage in de muur of het beton zitten. Het aansluiten doet een erkend elektricien, niet de timmerman.
• De trapleuning is afgestemd. De smid of timmerman van de leuning moet weten of hij in de trede, in het betonnen front of in de muur bevestigt. Boren door een afgewerkte houten trede moet je plannen, zodat het op de juiste plekken gebeurt.
• De betonnen fronten zijn hersteld. Ze blijven bij deze klus zichtbaar. Laat de stukadoor of tegelzetter ze vooraf afwerken, of spreek af dat ze na de montage worden afgemaakt terwijl het hout goed is afgeschermd.
• De ruimte is bereikbaar. Er moet stroom zijn, een plek om te zagen en een trap zonder andere vakmensen tijdens de montage en het uitharden van de lijm.

Inmeten en mallen

Bij een betonnen trap wordt elke trede apart gemeten. De timmerman meet de lengte aan de achter- en voorkant, de diepte aan beide uiteinden en de hoogte van elke trede. Bij de gedraaide treden van een kwartslagtrap maakt hij mallen van karton of dun multiplex, omdat de hoek van de muur en de vorm van de trede per stuk verschillen. De treden worden van onder naar boven genummerd, zodat ze bij de montage niet door elkaar raken.

Bij een open trap op een stalen boom controleert hij de afstand tussen de plaatjes, hun hoogte en of ze vlak liggen. Zit een plaatje scheef, dan herstelt de smid dat. De timmerman lost het niet op met vulplaatjes.

Hoogteverschillen wegwerken

Waarom is dit zo belangrijk? Je voet went na twee treden aan het ritme van de trap. Is één trede ook maar een paar millimeter hoger of lager, dan struikel je er makkelijk over. De timmerman werkt de verschillen in het beton daarom weg. Lage treden vult hij op met egalisatiemortel of een dikkere lijmlaag, voor zover de lijm dat toelaat. Bij grotere verschillen gebruikt hij stelplaatjes of onderplaten. Het doel is dat alle afgewerkte treden even hoog en even diep zijn.

De ondergrond voorbereiden

Het beton wordt ontdaan van stof, stucresten en mortel en zo nodig geschuurd. Daarna komt er een primer op die bij het lijmsysteem hoort. Op een vette, stoffige of brokkelige ondergrond houdt geen lijm.

De trede plaatsen

Eerst past de timmerman de trede droog: klopt de lengte, is de kier bij de muur goed en is de overstek gelijk? Bij de muur blijft een kier van ongeveer 3 tot 5 mm, zodat het hout kan werken. Daarna brengt hij elastische lijm aan, meestal op basis van PU of MS-polymeer, met een lijmkam over het hele vlak of in dichte stroken volgens de fabrikant. Hij legt de trede erin, stelt haar waterpas en verzwaart haar tot de lijm aantrekt. Bij een open trap gaat de trede op de plaatjes met tussenlaag, wordt ze uitgelijnd en van onderaf vastgezet met schroeven van de juiste lengte, zodat er niets door het loopvlak steekt.

Hoe lang het duurt

Een rechte trap met kant-en-klare treden zet een timmerman meestal in een tot twee dagen. Gedraaide treden, ongelijk beton en het maken van mallen kosten extra tijd. De lijm heeft volgens de fabrikant meestal ongeveer 24 uur nodig voordat je voorzichtig over de treden kunt lopen. Volledig belasten kan vaak pas later. Worden de treden pas op de bouwplaats geolied of gelakt, dan komt daar droogtijd per laag bij.

Houtsoort

Voor treden gebruikt men vooral eiken, beuken en essen, minder vaak noten of vuren. Eiken is hard, slijtvast en verdraagt dagelijks gebruik goed. Beuken is ook hard, maar gevoeliger voor vochtwisselingen en werkt meer. Zachte houtsoorten zoals vuren deuken snel in. Die passen eerder bij een trap die weinig gebruikt wordt, bijvoorbeeld naar de zolder.

Gelamineerd of massief

De meeste treden zijn verlijmd uit lamellen. Die lamellen lopen over de hele lengte door (doorgaande lamellen) of zijn met een vingerlas gekoppeld. Een trede met doorgaande lamellen oogt rustiger. Een trede met vingerlassen is iets eenvoudiger te maken en ziet er drukker uit. Beide zijn stevig als ze goed gemaakt zijn en het hout een vochtgehalte van ongeveer 8 tot 10 % heeft.

Dikte

Op beton gebruikt men meestal treden van ongeveer 30 tot 40 mm dik. Bij een open trap is de trede dragend en hangt de dikte af van de overspanning tussen de steunpunten, vaak ongeveer 40 tot 60 mm. Hier beslist de maker van de constructie, niet het uiterlijk.

Voorkant en antislip

Zonder stootbord zie je de voorkant van de trede beter dan bij de variant met stootbord. Meestal wordt die afgerond of afgeschuind, want een scherpe rand beschadigt snel. In het voorste deel kunnen antislipgroeven worden gefreesd of kan een antislipstrip worden ingelegd. Dat loont vooral bij een geoliede trede en in een huis met kinderen of ouderen.

Afwerking

Olie haalt de tekening van het hout naar voren, oogt natuurlijk en is plaatselijk te herstellen. Je moet wel af en toe bijwerken, afhankelijk van de slijtage. Lak vormt een sterkere laag en is makkelijker schoon te houden, maar bij schade moet de hele trede opnieuw geschuurd worden. Handig is om de treden in de werkplaats te laten afwerken. Op de bouwplaats volgt dan alleen nog een laatste laag of niets.

Deze klus wordt per stuk gerekend, dus de moeite per trede bepaalt het geheel. Sneller en eenvoudiger gaat het als:

• De trap recht is en alle treden dezelfde vorm hebben
• Het beton maatvast en droog is, zonder grote hoogteverschillen
• De treden kant-en-klaar, op maat gezaagd en afgewerkt aankomen
• De hoogte van de afgewerkte vloeren bekend is en de eerste en laatste trede niet achteraf aangepast hoeven te worden
• De plaatjes van de stalen boom bij een open trap precies goed zitten

Langer en lastiger wordt het bij:

• Gedraaide treden in een kwartslagtrap of een wenteltrap, waar elk stuk een andere vorm heeft
• Scheve zijmuren, die je in de trede moet volgen
• Ongelijk beton, dat trede voor trede moet worden uitgevlakt
• Een trap die aan beide kanten vrij staat, waardoor de kopse kanten zichtbaar zijn en perfect afgewerkt moeten zijn
• Extra uitsparingen voor leuningpalen, verlichting of de aansluiting op een bordes
• Een krappe toegang, zoals een smalle trap in een oud huis, waar lange treden lastig te hanteren zijn

• Lijmen op vochtig beton. Het hout zwelt, de treden komen aan de randen omhoog of scheuren. Vaak merk je dat pas na het eerste stookseizoen.
• Puntsgewijs lijmen in plaats van over het hele vlak. Onder de trede blijven holtes, de trede klinkt hol onder je voet en gaat na verloop van tijd kraken.
• Geen kier bij de muur. Bij vochtwisselingen drukt het hout tegen de muur, het stucwerk scheurt of de trede bolt op.
• Eerste of laatste trede met een andere hoogte. De meest voorkomende fout bij de afstemming met de vloerenlegger. Mensen struikelen erover en achteraf is het heel moeilijk te herstellen.
• Ongelijke overstek. Bij een trap zonder stootbord zie je dat direct: de lijn van de voorkanten loopt van onderaf gezien als een golf.
• Hout direct op staal zonder tussenlaag. Bij het lopen kraakt het en het geluid gaat door het hele huis.
• Te lange schroeven of verkeerd voorboren. Op het loopvlak verschijnt een punt of een scheurtje bij de schroef.
• Grote openingen tussen de treden van een open trap. Met kleine kinderen in huis kan de open ruimte gevaarlijk zijn. Bij het ontwerp let men er meestal op dat de opening niet te groot is. Een extra tussenregel of vulling lost het op, een stootbord is daarvoor niet nodig.

Heb je een rechte betonnen trap, treden op maat en ervaring met nauwkeurig werk? Dan kun je het bekleden zelf doen. Laat open trappen op een stalen boom, zwevende treden en gedraaide trappen over aan de timmerman: daar gaat het om draagkracht en precisie die je moeilijk achteraf herstelt. Verlichting in de treden sluit alleen een erkend elektricien aan.

1. Het vochtgehalte van het beton meten of laten meten en wachten tot het voldoet aan de eis van de lijmfabrikant.
2. De hoogte en diepte van elke trede meten en de verschillen noteren, inclusief de hoogte van de afgewerkte vloeren boven en onder.
3. Het beton ontdoen van stof en mortelresten, oneffenheden wegschuren en lage plekken uitvlakken met een geschikte mortel.
4. De ondergrond voorstrijken met de primer van het lijmsysteem en laten drogen.
5. Elke trede droog passen en de kier bij de muur en de overstek van de voorkant controleren.
6. Bij de onderste trede beginnen en de lijm met een lijmkam over het hele vlak aanbrengen.
7. De trede plaatsen, in lengte- en breedterichting waterpas stellen en de hoogte ten opzichte van de vorige trede controleren.
8. De trede verzwaren, bijvoorbeeld met zakken of gewichten, en uitgeperste lijm verwijderen voordat die uithardt.
9. Naar boven doorwerken en niet over de trap lopen tijdens de uithardtijd volgens de fabrikant.
10. De kieren bij de muur afkitten met elastische kit in de kleur van het hout of de muur en de betonnen fronten afwerken.

Loop de afgewerkte trap een paar keer langzaam op en neer, en daarna in je gewone tempo. Je voet mag nergens aarzelen. Controleer bij de oplevering:

• Gelijke hoogte van alle treden, ook de eerste en laatste ten opzichte van de afgewerkte vloer
• Gelijke diepte van de treden en een gelijke overstek over de hele trap
• Treden die in beide richtingen waterpas liggen, gecontroleerd met een waterpas
• Geen trede die beweegt, hol klinkt of kraakt als je erover loopt
• Kieren bij de muur, netjes afgekit
• Een schoon oppervlak zonder lijmresten, krassen of beschadigde randen
• Bij een open trap: vaste schroeven, tussenlagen op de plaatjes en nergens doorstekende punten
• Voorbereide plekken voor de bevestiging van de leuning, zoals afgesproken
• Gegevens over lijm, houtsoort en afwerking, inclusief onderhoudsadvies