Instalacja elektryczna w mieszkaniu 1-pokojowym: montaż i osprzęt

Elektrycy dzielą pracę na dwa etapy, a pomiędzy nimi wchodzą inne ekipy.

Montaż, czyli tak zwany stan surowy instalacji, odbywa się przed tynkami, gładziami i płytkami. Elektryk wyznacza trasy, frezuje bruzdy, osadza puszki pod gniazdka i łączniki, rozprowadza przewody i przygotowuje miejsce na rozdzielnicę. Po tym etapie ze ścian wystają tylko końcówki kabli.

Osprzęt, nazywany też białym montażem, przychodzi dopiero po malowaniu, gdy ściany są gotowe. Wtedy montuje się mechanizmy i ramki gniazdek oraz łączników, uzbraja rozdzielnicę w zabezpieczenia, podłącza wypusty oświetleniowe, płytę grzewczą, piekarnik czy bojler i całość się mierzy.

W mieszkaniu 1-pokojowym chodzi zwykle o przedpokój, jeden pokój, kuchnię albo aneks kuchenny, łazienkę i WC, które często są połączone. To, czy pakiet obejmuje materiał, tynkowanie bruzd, montaż lamp i pomiary, różni się między wykonawcami. Warto przejść ofertę punkt po punkcie i zapytać o każdą pozycję, której nie widać wprost.

Na NUMIQ każda wielkość mieszkania ma osobną pozycję w cenniku. Różnica nie polega tylko na liczbie metrów przewodu. Wraz z liczbą pokoi zmienia się rozdzielnica, liczba obwodów, czas pracy i organizacja ekipy.

• Mieszkanie 1-pokojowe (ta pozycja): mała powierzchnia, krótkie trasy, jedno pomieszczenie mieszkalne. Większość pracy to kuchnia i łazienka, a nie pokój. Rozdzielnica jest mniejsza, obwodów zwykle około dziesięciu. Stan surowy instalacji dwóch elektryków robi zazwyczaj w kilka dni.
• Mieszkanie 2-pokojowe: dochodzi pokój, a z nim kolejny obwód oświetleniowy i gniazdkowy. Rozdzielnica potrzebuje więcej modułów, trasy z przedpokoju się wydłużają.
• Mieszkanie 3-pokojowe: obwody dzieli się według pomieszczeń i stref. Większa rozdzielnica jest raczej regułą, a przy większym zapotrzebowaniu na moc pojawia się temat zabezpieczenia przedlicznikowego.
• Mieszkanie 4- i 5-pokojowe: dużo obwodów, często dwie łazienki, większa kuchnia, okablowanie teletechniczne do kilku pokoi. Praca trwa dłużej i bez szczegółowego planu trudno utrzymać porządek.

Mała kawalerka ma jedną cechę, o której łatwo zapomnieć: kuchnia odpowiada w niej za dużą część zużycia prądu i za większość gniazdek. Płyta grzewcza, piekarnik, zmywarka, lodówka, mikrofalówka, czajnik, a często też pralka mieszczą się na kilku metrach. Dlatego w mieszkaniu 1-pokojowym nie warto oszczędzać na osobnych obwodach dla kuchni tylko dlatego, że mieszkanie jest małe. W kawalerce z aneksem w pokoju dobrze przemyśl, gdzie stanie zabudowa kuchenna, a gdzie łóżko czy kanapa, bo ta sama ściana często służy obu.

Jeśli wahasz się między tą pozycją a wariantem 2-pokojowym, decyduje faktyczna liczba pokoi. Mieszkanie z jednym pokojem i oddzielną kuchnią nadal jest 1-pokojowe. Kuchni nie liczy się jako pokoju, nawet jeśli dojdzie w niej kilka gniazdek więcej.

Plan gniazdek, łączników i światła

W praktyce często zdarza się, że elektryk wchodzi do pustego mieszkania, a właściciel pokazuje miejsca gniazdek palcem na ścianie. Da się tak pracować, ale dużo pomaga choćby prosty szkic każdego pomieszczenia:

• gdzie będzie zabudowa kuchenna, na jakiej wysokości blat i gdzie staną urządzenia,
• gdzie będzie łóżko, kanapa, telewizor i biurko,
• czy pralka stanie w łazience, czy w kuchni,
• gdzie ma być światło sufitowe i czy chcesz oświetlenie nad blatem, przy lustrze albo łącznik w przedpokoju z dwóch miejsc,
• czy potrzebujesz przewodu sieciowego do telewizora i routera, gniazda antenowego, dzwonka lub domofonu.

Kuchnię najlepiej mieć zaprojektowaną przez studio meblowe jeszcze przed montażem. Gniazdko schowane za bokiem szafki albo wypust do piekarnika po złej stronie trudno potem przerobić bez kucia świeżego tynku.

Blok, wspólnota i zarządca

W budynku wielorodzinnym nie wszystko należy do ciebie. Tablica licznikowa na klatce schodowej, wewnętrzna linia zasilająca i zabezpieczenie przed licznikiem należą do budynku albo do operatora sieci i są zaplombowane. Przed rozpoczęciem prac odezwij się do zarządcy, wspólnoty mieszkaniowej albo spółdzielni. Dowiesz się, kto może odłączyć zasilanie mieszkania, w jakich godzinach wolno robić głośne prace i gdzie wywozić gruz. Jeśli potrzebujesz większej mocy, na przykład przy płycie indukcyjnej i elektrycznym podgrzewaczu wody jednocześnie, zmianę mocy załatwia się przez sprzedawcę energii i operatora sieci, nigdy na własną rękę.

W starszych blokach linia zasilająca z klatki bywa dwużyłowa, bez osobnego przewodu ochronnego. Elektryk ocenia, jak w takiej sytuacji poprowadzić w mieszkaniu nową instalację trzyprzewodową i gdzie rozdzielić przewód PEN na ochronny i neutralny. To jeden z powodów, dla których warto, żeby obejrzał tablicę licznikową jeszcze przed wyceną.

Co przygotować w mieszkaniu

Mieszkanie powinno być opróżnione, z zapewnionym dostępem i tymczasowym zasilaniem dla elektronarzędzi. Takie gniazdo budowlane przy rozdzielnicy elektryk zwykle stawia sam. Dobrze wiedzieć, którędy biegną rury wodne i ewentualna instalacja gazowa, szczególnie w blokach, gdzie w kuchni stoi kuchenka gazowa, żeby nie trafić w nie podczas frezowania. Jeśli poczujesz gaz, wyjdź z mieszkania, nie włączaj światła ani urządzeń i dzwoń pod 992 albo 112.

Demontaż starej instalacji

Elektryk najpierw odłącza mieszkanie i sprawdza, czy przewody nie są pod napięciem. Demontuje starą tablicę z bezpiecznikami, łączniki, gniazdka i lampy. Stare przewody albo się wyciąga, albo odłącza i zostawia w ścianie. W bloku z wielkiej płyty stare aluminium często zostaje w bruzdach bez napięcia, bo jego wyrywanie zniszczyłoby dużą część tynku. Ważne, żeby żaden stary przewód nie został podłączony i nikt go później przez pomyłkę nie użył.

Trasy, bruzdy i puszki

Trasy prowadzi się pionowo i poziomo, nigdy po skosie. Chodzi o bezpieczeństwo: kto później wierci w ścianie pod półkę, mniej więcej wie, gdzie może biec przewód. Poziome trasy biegną zwykle kawałek pod sufitem albo nad podłogą, pionowe nad i pod puszkami. Bruzdy frezuje się bruzdownicą z odkurzaczem, otwory pod puszki wierci koronką, a puszki osadza w gipsie lub zaprawie. Wysokość gniazdek i łączników ustala się wcześniej i trzyma jednakowo w całym mieszkaniu.

Przewody i rozdzielnica mieszkaniowa

Do obwodów oświetleniowych stosuje się zwykle przewód miedziany o przekroju 1,5 mm², do gniazdkowych 2,5 mm². Płyta grzewcza ma z reguły osobne zasilanie, często trójfazowe. Osobny obwód dostaje pralka, zmywarka, piekarnik i elektryczny podgrzewacz wody, jeśli go masz. W łazience obowiązują strefy wokół wanny i prysznica, w których nie montuje się gniazdek ani łączników. Zasady te wynikają z norm z serii PN-HD 60364, które elektryk zna.

Rozdzielnica stoi zwykle w przedpokoju, w miejscu starej, bo tam dochodzi zasilanie z klatki. Montuje się nową obudowę z zapasem modułów. Trafiają do niej wyłączniki nadprądowe dla poszczególnych obwodów i wyłącznik różnicowoprądowy, dla obwodów gniazdkowych zazwyczaj o czułości 30 mA. W zależności od sytuacji dochodzi ogranicznik przepięć. Przed zatynkowaniem bruzd warto sfotografować wszystkie ściany, żeby później wiedzieć, którędy biegną przewody.

Montaż osprzętu

Po tynkach, płytkach i malowaniu elektryk wraca. Montuje mechanizmy gniazdek i łączników z ramkami, podłącza wypusty oświetleniowe, płytę, piekarnik i bojler, uzbraja i opisuje rozdzielnicę. Lampy montuje się według ustaleń: czasem są częścią pakietu, czasem zostaje tylko kostka przyłączeniowa, a oświetlenie wieszasz sam później.

Pomiary i protokół

Na końcu instalację się mierzy: rezystancję izolacji, impedancję pętli zwarcia, działanie wyłącznika różnicowoprądowego i ciągłość przewodu ochronnego. Pomiary wykonuje osoba z uprawnieniami SEP i wystawia protokół. Bez niego nie warto oddawać instalacji do użytku. Protokół przydaje się też przy sprzedaży mieszkania i przy rozmowie z ubezpieczycielem po szkodzie.

W domu z cegły bruzdy frezuje się dość swobodnie, trzeba tylko uważać na nadproża i ściany nośne. W bloku z wielkiej płyty sytuacja jest inna. Betonowych ścian nośnych nie powinno się głęboko bruzdować, zwłaszcza poziomo, bo osłabia to konstrukcję, a w betonie jest zbrojenie. Elektryk wybiera wtedy inne drogi:

• stare bruzdy: nowy przewód wchodzi w trasę starego, jeśli jej stan na to pozwala,
• podłoga: przy nowej wylewce lub podłodze przewody w rurkach idą pod nią, a do ścian tylko krótko w górę,
• ściany działowe: nienośne ścianki z bloczków albo płyt g-k bruzduje się łatwiej,
• zabudowy i sufity podwieszane: w łazience i nad blatem przewody chowa się w płycie g-k,
• listwy: tam, gdzie nie ma innej drogi, zostaje listwa natynkowa, choć nie jest ładna.

W kamienicy wyzwaniem są grube, nierówne tynki wapienne, które przy frezowaniu łatwo odpadają większymi płatami, oraz drewniane stropy. W takich stropach przewody prowadzi się ostrożnie, w odpowiednich rurkach, z dala od materiałów palnych bez osłony. W wielu kawalerkach w blokach przy remoncie wymienia się też całą łazienkę, często ciasną i obudowaną płytami. Instalację planuje się wtedy razem z nowymi ściankami i rurami wodnymi.

Nawet przy tej samej wielkości mieszkania praca może trwać bardzo różnie. Łatwiej jest, gdy:

• mieszkanie jest puste i gotowe na prace brudne,
• istnieje projekt kuchni i rozstawienie mebli,
• jednocześnie robi się nowe podłogi i tynki, więc bruzdy nikomu nie przeszkadzają,
• ściany są z materiału, który dobrze się frezuje,
• zasilanie z klatki jest w dobrym stanie i nie trzeba go zmieniać.

Pracę wydłuża i komplikuje natomiast:

• mieszkanie, w którym ktoś mieszka albo stoją meble,
• betonowe ściany nośne, przy których trzeba szukać tras zastępczych,
• zachowanie gotowych płytek albo gładzi, których nie wolno uszkodzić,
• zmiany w ostatniej chwili, gdy puszki przenosi się po frezowaniu,
• uszkodzona albo za słaba linia zasilająca, którą trzeba załatwiać z budynkiem,
• dużo dodatkowych życzeń: kilka obwodów świetlnych, taśmy LED, gniazda sieciowe na każdej ścianie.

Elektryk należy do początku remontu. Typowa kolejność w kawalerce wygląda tak: rozbiórki, stan surowy elektryki, instalacja wodna i kanalizacyjna, nowe ścianki i sufity podwieszane, tynki albo gładzie, wylewka i podłogi, płytki, malowanie, montaż osprzętu, montaż kuchni i na końcu pomiary.

Na co uważać przy koordynacji ekip:

• hydraulik: puszki przy pralce i bojlerze muszą pasować do podejść wody,
• glazurnik: puszki w płytkach najlepiej rozrysować tak, żeby wypadły w spoinie albo na środku płytki,
• studio kuchenne: wysokość blatu i ustawienie urządzeń decydują o gniazdkach,
• ekipa od płyt g-k: przewody do sufitu i zabudów trzeba rozprowadzić, zanim płyty zostaną zamknięte.

Stan surowy instalacji w mieszkaniu 1-pokojowym zajmuje dwóm elektrykom zwykle od dwóch do czterech dni roboczych, w zależności od ścian i zakresu. Między montażem a osprzętem mija czas na tynki, płytki i malowanie, często kilka tygodni. Sam montaż osprzętu z pomiarami to zazwyczaj jeden dzień, a pomiary odbiorcze czasem osobny, krótki termin. Bruzdy zaprawia się dopiero po sprawdzeniu tras. Gips potrzebuje według producenta od kilku godzin do doby, zanim da się pracować dalej.

• Za mało gniazdek przy blacie: po roku gotuje się z przedłużaczem przez cały blat. W małej kuchni warto mieć gniazdka nad blatem w kilku miejscach.
• Wszystko na jednym obwodzie: gdy naraz pracuje piekarnik, czajnik i pralka, wybija zabezpieczenie. Osobne obwody dla dużych odbiorników temu zapobiegają.
• Łączenie aluminium z miedzią: jeśli nowy przewód miedziany połączy się ze starym aluminiowym niewłaściwą metodą, połączenie się grzeje i może spowodować pożar. Przy pełnej wymianie starą instalację odłącza się całkowicie.
• Brak wyłącznika różnicowoprądowego: wszystko działa, ale brakuje ochrony przed porażeniem. Pomiary to wykażą.
• Gniazdka za szafkami: puszka, która wypadnie za bokiem szafki albo za lodówką, jest bezużyteczna. Bez projektu kuchni zdarza się to łatwo.
• Łącznik za drzwiami: gdy drzwi otwierają się w stronę łącznika, trzeba go szukać za skrzydłem. Kierunek otwierania drzwi sprawdź wcześniej.
• Nieopisana rozdzielnica: po roku nikt nie wie, który wyłącznik odpowiada za łazienkę. Opis obwodów powinien być częścią odbioru.
• Brak zdjęć tras: przy wieszaniu półki wiertło trafia w przewód. Zdjęcia przed zatynkowaniem nic nie kosztują poza chwilą czasu.

Dlaczego część błędów wychodzi dopiero później? Nowa instalacja na pierwszy rzut oka świeci i działa. Słabe miejsca pokazuje dopiero obciążenie w codziennym użytkowaniu, na przykład zimą, gdy jednocześnie pracuje grzejnik elektryczny, piekarnik i pralka.

Przy odbiorze poproś o pokazanie rozdzielnicy i przejdź mieszkanie pomieszczenie po pomieszczeniu. Naciśnij przycisk testowy wyłącznika różnicowoprądowego, powinien natychmiast zadziałać. Zapal wszystkie światła, wypróbuj łączniki. Do gniazdek możesz podłączyć zwykłe urządzenie albo prosty tester gniazdek. Do wnętrza instalacji nie zaglądaj, to zadanie elektryka.

• protokół z pomiarów jest przekazany i podpisany przez osobę z uprawnieniami SEP,
• w rozdzielnicy jest opis wszystkich obwodów zgodny ze stanem faktycznym,
• wyłącznik różnicowoprądowy reaguje na przycisk testowy,
• wszystkie gniazdka i łączniki są stabilnie osadzone, równo i na ustalonej wysokości,
• każde światło włącza się ze wszystkich ustalonych miejsc,
• płyta grzewcza, piekarnik, zmywarka, pralka i bojler mają osobne wypusty,
• w łazience nie ma gniazdek ani łączników w strefach zakazanych,
• nieużywane stare przewody są odłączone i zaizolowane,
• masz zdjęcia tras przed zatynkowaniem,
• przewody sieciowe i antenowe są zakończone i opisane,
• okolice puszek i rozdzielnicy są wyrównane i czyste.