Instalacja elektryczna w mieszkaniu 4-pokojowym: montaż i biały montaż

Elektrycy dzielą pracę na dwa etapy. Pierwszy to instalacja podtynkowa, czyli montaż. Ekipa wyznacza trasy, frezuje lub kuje bruzdy, osadza puszki, układa przewody i montuje obudowę rozdzielnicy. Potem wchodzą tynkarze, ekipa od płyt g-k, glazurnik i malarz. Drugi etap to biały montaż. Elektryk osadza osprzęt w puszkach, uzbraja i podłącza rozdzielnicę, podłącza urządzenia na stałe i sprawdza wszystkie obwody. Na końcu wykonuje pomiary, a ich wynik trafia do protokołu.

W mieszkaniu czteropokojowym masz zwykle salon i trzy pokoje, na przykład sypialnię, pokój dziecięcy oraz gabinet albo pokój gościnny. Do tego dochodzi kuchnia, przedpokój, korytarz, łazienka i często osobne WC lub druga łazienka. Każde z tych pomieszczeń ma inne potrzeby, dlatego już na początku warto ustalić, co dokładnie obejmuje oferta. Zazwyczaj w pakiecie jest:

• instalacja gniazd i oświetlenia we wszystkich pomieszczeniach,
• osobne obwody dla płyty grzewczej, piekarnika, zmywarki, pralki i podgrzewacza wody,
• nowa rozdzielnica mieszkaniowa z wyłącznikami nadprądowymi, wyłącznikami różnicowoprądowymi i zwykle ogranicznikiem przepięć,
• połączenia wyrównawcze w łazience, obejmujące metalowe rury wodne i kanalizacyjne oraz wannę, jeśli jest stalowa,
• osadzenie łączników i gniazd oraz podłączenie lamp do wypustów,
• sprawdzenie instalacji i protokół z pomiarów.

Najwięcej nieporozumień między klientem a firmą dotyczy kilku punktów: dostawy samych lamp, instalacji niskoprądowej (gniazda sieciowe, antena, dzwonek, domofon lub wideodomofon), linii od licznika na klatce schodowej do mieszkania oraz zatynkowania bruzd. O każdy z nich zapytaj wprost, zanim podpiszesz umowę.

W cenniku znajdziesz osobne pozycje dla mieszkań 1-, 2-, 3-, 4- i 5-pokojowych. Różnica nie sprowadza się do metrów przewodu. Wraz z liczbą pokoi rośnie liczba obwodów i wielkość rozdzielnicy. Planowanie jest bardziej wymagające, a każdy etap trwa dłużej. W uproszczeniu:

• Mieszkanie 1-pokojowe: mała rozdzielnica, kilka obwodów, często zasilanie jednofazowe, aneks kuchenny w jednym pomieszczeniu z pokojem. Praca zajmuje kilka dni.
• Mieszkanie 2-pokojowe: dochodzi sypialnia, obwody gniazd dzieli się już według pomieszczeń, kuchnia bywa osobna.
• Mieszkanie 3-pokojowe: najpopularniejszy układ w bloku. Tu zaczyna się opłacać zasilanie trójfazowe i osobne różnicówki dla grup obwodów.
• Mieszkanie 4-pokojowe: salon i trzy pokoje, często dwa pomieszczenia sanitarne, większa kuchnia i dłuższy korytarz. Rozdzielnica jest zwykle trzy- lub czterorzędowa, a obwodów jest wyraźnie więcej. Przy płycie indukcyjnej i kilku dużych urządzeniach zasilanie trójfazowe prawie zawsze ma sens.
• Mieszkanie 5-pokojowe: zwykle mieszkanie dwupoziomowe albo duży lokal w kamienicy. Dochodzi instalacja schodowa, więcej oświetlenia przejść, a czasem dwie rozdzielnice podrzędne.

Co jest specyficzne dla mieszkania czteropokojowego

Pierwsza sprawa to rozłożenie obciążenia. W takim mieszkaniu często mieszka czteroosobowa lub pięcioosobowa rodzina. W tym samym czasie może pracować pralka, suszarka, zmywarka, płyta i piekarnik, kilka komputerów, a latem klimatyzator. W małym mieszkaniu rozsądny podział obwodów wystarcza. Tutaj urządzenia trzeba rozłożyć na fazy tak, żeby nie wybijało zabezpieczenia głównego. Elektryk powinien już na etapie projektu powiedzieć ci, które urządzenie trafi na którą fazę.

Druga sprawa to podział różnicówek. Jeśli całe mieszkanie jest za jednym wyłącznikiem różnicowoprądowym, jedno zawilgocone gniazdko na balkonie odetnie prąd w całym lokalu, razem z lodówką i zamrażarką. Dlatego w mieszkaniu czteropokojowym obwody zwykle dzieli się na kilka grup, każdą z własną różnicówką. Dla wrażliwych obwodów, na przykład lodówki, stosuje się czasem wyłączniki różnicowoprądowe z członem nadprądowym, czyli jedno urządzenie zamiast dwóch.

Trzecia sprawa to długość tras. Sypialnia na końcu korytarza może leżeć dość daleko od rozdzielnicy w przedpokoju. Przy długich trasach i większym obciążeniu elektryk sprawdza spadek napięcia i na tej podstawie dobiera przekrój przewodu. W kawalerce rzadko jest to potrzebne, tu stanowi zwykły element projektu.

Najwięcej pieniędzy i nerwów kosztują zmiany w trakcie pracy. Gdy bruzda jest wykuta, a przewód ułożony, przesunięcie gniazdka o metr oznacza kolejne kucie i ponowne tynkowanie. Zanim ekipa wejdzie, ustal poniższe rzeczy.

Ustawienie mebli i urządzeń

Narysuj każde pomieszczenie z łóżkami, stołem, telewizorem, szafami i zabudową kuchenną. W kuchni najlepiej mieć rysunek od studia meblowego z dokładnym położeniem urządzeń, okapu i oświetlenia pod szafkami. W pokojach pomyśl o gniazdach po obu stronach łóżka, przy biurku, za telewizorem i tam, gdzie stanie router. Ile gniazdek wystarczy? W praktyce ludzie dużo częściej żałują, że jest ich za mało, niż że za dużo, zwłaszcza w pokoju dziecięcym i w gabinecie.

Zarządca budynku i operator sieci

W bloku lub kamienicy daj znać zarządcy, wspólnocie mieszkaniowej albo spółdzielni, kiedy planujesz głośne prace. Obowiązują godziny z regulaminu porządku domowego. Jeśli chcesz wymienić wewnętrzną linię zasilającą od licznika na klatce do mieszkania, pamiętaj, że biegnie ona przez części wspólne budynku, więc ta część pracy to sprawa dla zarządcy. Przejścia przez stropy i głębokie bruzdy w ścianach nośnych skonsultuj z konstruktorem.

Jeśli planujesz zwiększenie mocy albo przejście z zasilania jednofazowego na trójfazowe, złóż wniosek u swojego operatora sieci dystrybucyjnej. Może to potrwać kilka tygodni, dlatego warto zacząć jeszcze przed remontem.

Gotowość budowlana

• stare tynki, płytki i sufity podwieszane usunięte tam, gdzie będą zmiany,
• jasna decyzja, w których pomieszczeniach będą sufity lub ścianki z płyt g-k, bo przewody prowadzi się w nich inaczej niż w murze,
• zaznaczony poziom gotowej podłogi, od którego mierzy się wysokość puszek,
• tymczasowe zasilanie dla elektronarzędzi, jeśli stara instalacja zostanie odłączona w całości.

Oględziny, projekt i wyznaczenie punktów

Elektryk ogląda mieszkanie, sprawdza zasilanie, stan rozdzielnicy licznikowej na klatce i materiał ścian. Potem razem z tobą przechodzi pomieszczenie po pomieszczeniu i zaznacza na ścianach puszki oraz trasy. To najważniejsza godzina całego zlecenia. Jeśli możesz, bądź przy tym osobiście i miej przy sobie wymiary mebli.

Demontaż starej instalacji

Stare przewody aluminiowe przy remoncie zwykle się wyciąga lub odłącza i nie wykorzystuje ponownie. Aluminium z czasem kruszeje, połączenia się luzują i nagrzewają. Łączenie starego aluminium z nową miedzią nie jest zalecane, a przy pełnej wymianie po prostu nie ma sensu.

Bruzdowanie i osadzanie puszek

Bruzdy wykonuje się bruzdownicą z odkurzaczem: maszyna robi dwa nacięcia, a materiał między nimi się wykuwa. Pyłu i tak jest dużo, więc wcześniej zabezpiecz okna, ościeżnice i grzejniki. Trasy prowadzi się poziomo i pionowo, nigdy na skos, żeby później dało się przewidzieć, gdzie biegną przewody. W bloku z wielkiej płyty uważaj na ściany nośne: głębokie poziome bruzdy w betonowych płytach to problem, a w razie wątpliwości decyduje konstruktor. Dlatego przewody często prowadzi się w podłodze pod wylewką, w suficie podwieszanym albo w ściankach działowych.

Puszki osadza się na gips lub szybkowiążącą zaprawę. Typowe wysokości od gotowej podłogi to około 30 cm dla gniazd w pokojach, około 105 do 120 cm dla łączników i zwykle około 110 cm nad blatem w kuchni. W łazience decydują odległości od wanny i prysznica. Wyznaczają one strefy, w których wolno umieścić gniazdo lub łącznik.

Przewody i rozdzielnica

Przewody prowadzi się od rozdzielnicy do poszczególnych puszek, każdy obwód osobno. Na końcach zostawia się odpowiednie zapasy, a każdy przewód się opisuje, żeby przy białym montażu nikt nie musiał zgadywać. Obudowę rozdzielnicy osadza się w ścianie przedpokoju lub korytarza. Powinna mieć zapas wolnych modułów na późniejszą rozbudowę, na przykład pod klimatyzację albo ładowanie roweru elektrycznego.

Przerwa na tynki i malowanie

Po instalacji podtynkowej wchodzą tynkarze i ekipa od płyt g-k. Zanim bruzdy zostaną zakryte, elektryk powinien dać ci możliwość sfotografowania wszystkiego. Zdjęcia z przyłożoną miarką przydadzą się przy każdym wierceniu.

Biały montaż i pomiary

Po malowaniu i położeniu płytek elektryk osadza gniazda i łączniki, uzbraja rozdzielnicę i podłącza płytę, piekarnik oraz podgrzewacz. Na wypusty montuje lampy. Potem mierzy rezystancję izolacji i impedancję pętli zwarcia, sprawdza działanie różnicówek i poprawność podłączenia przewodu ochronnego. Pomiary wykonuje elektryk z uprawnieniami SEP i spisuje wyniki w protokole. Bez takiego sprawdzenia nie należy korzystać z instalacji, a przy szkodzie brak protokołu może utrudnić rozmowę z ubezpieczycielem.

Ile to trwa

Dla dwuosobowej ekipy instalacja podtynkowa w mieszkaniu czteropokojowym zajmuje zwykle mniej więcej od tygodnia do dwóch, zależnie od materiału ścian i liczby obwodów. Biały montaż to zazwyczaj dwa do czterech dni, pomiary najczęściej jeden dzień. Między etapami trzeba przewidzieć czas na tynki, płyty g-k, płytki i malowanie. W praktyce elektryka rozkłada się więc na kilka tygodni remontu.

Do instalacji stałej w mieszkaniach stosuje się zwykle miedziany przewód typu YDY lub YDYp. Oświetlenie prowadzi się najczęściej przewodem o przekroju 1,5 mm², obwody gniazd przewodem 2,5 mm². Płytę indukcyjną przy zasilaniu trójfazowym podłącza się przewodem pięciożyłowym o przekroju zgodnym z zaleceniami producenta płyty. W ściankach z płyt g-k przewody układa się w rurach karbowanych, a puszki stosuje się specjalne, z łapkami do płyty.

Przy osprzęcie wybierasz między zaciskami bezśrubowymi a klasycznymi śrubowymi. Bezśrubowe są szybkie i niezawodne, o ile przewody są prawidłowo odizolowane. Łączniki i gniazda wybierz z jednej serii dla całego mieszkania. Ramki będą do siebie pasować i łatwo dokupisz brakujące elementy.

W rozdzielnicy standardem jest dziś wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA dla obwodów gniazd oraz ogranicznik przepięć. Jeśli myślisz o inteligentnym domu, czyli sterowaniu roletami, światłem czy ogrzewaniem z aplikacji, zdecyduj wcześniej. Niektóre systemy wymagają przewodu neutralnego w puszce łącznika albo osobnego przewodu do rozdzielnicy, a później trudno to dorobić. Nawet jeśli dziś tego nie planujesz, przewód neutralny w puszkach łączników i nieco głębsze puszki zostawią ci otwartą drogę.

Szybciej i prościej idzie, gdy:

• mieszkanie jest puste, bez mebli i bez domowników,
• ścianki działowe są z betonu komórkowego lub cegły, a sufity z płyt g-k, w których łatwo prowadzić przewody,
• jest gotowy dokładny projekt kuchni i ustawienia mebli,
• remont idzie w całości i elektryk nie czeka na twoje decyzje.

Trudniej jest, gdy:

• trzeba bruzdować w twardym betonie płyt, gdzie praca jest wolniejsza i ograniczona konstrukcją,
• zmienia się układ mieszkania, a z nim położenie rozdzielnicy lub kuchni,
• trzeba wymienić także linię od licznika na klatce, co wymaga ustaleń z zarządcą,
• w trakcie remontu ktoś w mieszkaniu mieszka i instalację wymienia się po kawałku,
• zależy ci na wielu scenach świetlnych, taśmach LED, kinkietach i sterowaniu inteligentnym.

Elektryk pojawia się na remoncie dwa razy, a w międzyczasie jego praca styka się z prawie każdą inną. Przed instalacją podtynkową ściany powinny być wyburzone, a nowe ścianki działowe ustalone. Hydraulik i elektryk muszą uzgodnić trasy, żeby przewody nie krzyżowały się niewłaściwie z wodą. Trzeba też wiedzieć, gdzie stanie podgrzewacz, pralka i czy w łazience będzie elektryczne ogrzewanie podłogowe. Sprawdź także, czy piec gazowy albo elektroniczne głowice grzejnikowe nie potrzebują zasilania.

Ekipa od płyt g-k musi wiedzieć, gdzie będą oczka sufitowe, żeby nie umieścić profilu akurat w tym miejscu. Glazurnik powinien mieć osadzone puszki, żeby dokładnie dociąć płytki wokół nich. Studio kuchenne musi przekazać rysunek gniazd, zanim zacznie się bruzdowanie. Na końcu malarz: osprzęt montuje się dopiero po malowaniu, inaczej będzie pochlapany farbą.

Większość błędów nie powstaje przy podłączaniu, tylko przy planowaniu. Typowe sytuacje z praktyki:

• za mało gniazd przy łóżku i biurku, przez co w mieszkaniu przybywa przedłużaczy,
• gniazda za zabudową kuchenną w niedostępnych miejscach albo brak gniazda dla okapu i oświetlenia pod szafkami,
• wszystkie obwody za jedną różnicówką, więc drobna usterka wyłącza całe mieszkanie,
• duże urządzenia na jednej fazie, przez co przy jednoczesnym gotowaniu i praniu wybija zabezpieczenie główne,
• skośne trasy albo trasy bez dokumentacji, które kończą się przewierconym przewodem przy wieszaniu półki,
• nieopisana rozdzielnica, w której po latach nikt nie wie, który wyłącznik należy do którego pokoju,
• niedokręcone połączenia w rozdzielnicy, które z czasem się nagrzewają i dają zapach spalenizny,
• brak połączeń wyrównawczych w łazience, wykazany przy pomiarach.

Instalację elektryczną może wykonywać wyłącznie elektryk z uprawnieniami SEP. Dlatego w tym artykule nie ma instrukcji samodzielnego montażu. Sam możesz pomóc przy przygotowaniu: opróżnić mieszkanie, zabezpieczyć okna i ościeżnice, przygotować dokładny rysunek mebli. Podłączenie i pomiary to zadanie dla fachowca.

Przy odbiorze przejdź mieszkanie razem z elektrykiem i sprawdź wszystko, co da się sprawdzić. Nie spiesz się, bo mieszkanie czteropokojowe ma kilkadziesiąt punktów. Zarezerwuj na odbiór przynajmniej godzinę i skontroluj:

• Protokół z pomiarów z datą, podpisem elektryka z uprawnieniami i bez nieusuniętych usterek
• Schemat rozdzielnicy i opis wszystkich wyłączników i różnicówek według pomieszczeń
• Działanie każdej różnicówki przyciskiem testowym
• Każde gniazdo testerem lub ładowarką do telefonu
• Każdy łącznik oraz układ schodowy w korytarzu i salonie
• Podłączenie płyty, piekarnika, podgrzewacza i zmywarki w normalnej pracy
• Równe osadzenie ramek, bez szczelin między osprzętem a płytkami
• Dokumentację zdjęciową tras przed zakryciem bruzd
• Zapas wolnych modułów w rozdzielnicy na późniejszą rozbudowę
• Warunki gwarancji i kontakt do firmy w razie reklamacji