Instalacja elektryczna w mieszkaniu dwupokojowym: montaż i biały montaż

Praca dzieli się na dwa etapy, a między nimi przez kilka tygodni pracują inne ekipy. Pierwszy etap to montaż, który elektrycy nazywają też instalacją podtynkową albo „stanem surowym”. Obejmuje wycięcie bruzd i otworów pod puszki, ułożenie przewodów, osadzenie puszek i rozdzielnicy mieszkaniowej oraz podłączenie zasilania z szafki licznikowej na klatce. Potem wchodzą tynkarz, glazurnik i malarz. Drugi etap to biały montaż: elektryk osadza gniazda, łączniki i wypusty oświetleniowe, montuje wyłączniki nadprądowe i różnicowoprądowe w rozdzielnicy, uruchamia obwody i je sprawdza.

Typowe mieszkanie dwupokojowe to pokój dzienny, często połączony z aneksem kuchennym, sypialnia, łazienka (w blokach zwykle razem z WC, czasem osobno), przedpokój i nierzadko loggia albo balkon. W takim mieszkaniu wykonuje się zazwyczaj kilkadziesiąt punktów: gniazdek, łączników, wypustów oświetleniowych i osobnych zasileń dla urządzeń. W rozdzielnicy jest najczęściej od 12 do 18 obwodów. Ich liczba zależy głównie od wyposażenia kuchni i od tego, czy wodę podgrzewa elektryczny bojler.

Zanim podpiszesz umowę, sprawdź dokładnie, co pakiet obejmuje. Nieporozumienia dotyczą najczęściej trzech rzeczy. Po pierwsze, czy w zakresie są pomiary odbiorcze z protokołem. Po drugie, kto kupuje osprzęt, bo prosta seria gniazdek i seria designerska to zupełnie inna półka. Po trzecie, czy w zakresie jest demontaż starej instalacji i zatarcie bruzd. Bruzdy elektrycy czasem zaprawiają gipsem sami, a czasem zostawiają to tynkarzowi.

Oględziny i rozmieszczenie punktów

Dobry elektryk najpierw obchodzi z tobą mieszkanie i rysuje kredą albo markerem bezpośrednio na ścianach. Pyta, gdzie stanie łóżko, kanapa, telewizor, biurko i zabudowa kuchenna. Sprawdza też, co przychodzi z klatki: jakie jest zabezpieczenie przedlicznikowe, czy zasilanie jest jedno- czy trójfazowe i z jakich przewodów zrobiono WLZ, czyli wewnętrzną linię zasilającą biegnącą pionem przez budynek. Na tej podstawie powstaje prosty podział na obwody i schemat rozdzielnicy. Przy dwóch pokojach rozbudowany projekt zwykle nie jest potrzebny. Czytelny rysunek z rozmieszczeniem punktów i tak oszczędza wielu nieporozumień.

Demontaż starej instalacji

Stare przewody aluminiowe w blokach często biegną w kanałach płyt stropowych albo w bruzdach, które trudno odnaleźć. Zwykle starą instalację odłącza się i zostawia w ścianie bez napięcia, a nową prowadzi inną trasą. Ważne, żeby po demontażu nie został żaden zapomniany przewód pod napięciem. Dlatego wszystko odłącza się już w rozdzielnicy i opisuje.

Bruzdy i puszki

Bruzdy wycina się bruzdownicą z odkurzaczem, a otwory pod puszki wierci koronką. W betonie wielkiej płyty praca idzie wolno i jest głośna, w cegle szybciej. W kamienicach dochodzą miękkie tynki wapienne, które lubią odpadać płatami. Bruzdy prowadzi się w tak zwanych strefach instalacyjnych: poziomo zwykle około 30 cm pod sufitem albo nad podłogą, pionowo około 10 do 20 cm od narożników, drzwi i okien. Dzięki temu także za dziesięć lat każdy zgadnie, gdzie nie wolno wiercić. W ścianach nośnych z płyt nie robi się głębokich ani długich poziomych bruzd, bo to już ingerencja w konstrukcję. Gdy masz wątpliwości, warto zapytać konstruktora.

Układanie przewodów i rozdzielnica

Przewody kładzie się w bruzdach albo w rurkach karbowanych i mocuje gipsem lub uchwytami. Przy każdej puszce zostaje zapas przewodu, żeby wygodnie wszystko podłączyć. W przedpokoju montuje się nową rozdzielnicę mieszkaniową, najczęściej podtynkową. Często wymienia się też przewód od licznika do mieszkania, bo stary bywa aluminiowy i za cienki na dzisiejsze obciążenia.

Biały montaż, uruchomienie i pomiary

Po malowaniu i glazurze elektrycy wracają. Osadzają osprzęt, podłączają rozdzielnicę, opisują obwody i uruchamiają je po kolei. Potem przychodzi czas na pomiary odbiorcze. Osoba z uprawnieniami SEP mierzy rezystancję izolacji, impedancję pętli zwarcia, działanie wyłączników różnicowoprądowych i ciągłość przewodów ochronnych. Wynikiem jest protokół z pomiarów. Schowaj go dobrze, bo przyda się przy szkodzie ubezpieczeniowej, przy sprzedaży mieszkania i przy kolejnych pracach elektrycznych.

Ile to trwa

Instalacja podtynkowa w mieszkaniu dwupokojowym zajmuje dwuosobowej ekipie zwykle od 4 do 7 dni roboczych, w betonie wielkiej płyty raczej dłużej. Biały montaż z pomiarami to zazwyczaj 1 do 2 dni. Między etapami czekasz na zatarcie bruzd, tynki, glazurę i malowanie. Gips w bruzdach schnie, zależnie od grubości, od mniej więcej doby do kilku dni, tynki wyraźnie dłużej.

Decyzje, które trudno potem zmienić

• Projekt kuchni. Bez rysunku zabudowy elektryk nie wie, gdzie będzie piekarnik, płyta, zmywarka, lodówka i okap. Płyta indukcyjna zwykle potrzebuje osobnego obwodu, często trójfazowego. Jeśli w mieszkaniu masz tylko jedną fazę, elektryk podłączy ją zgodnie z instrukcją producenta. Gniazdka nad blatem muszą wypaść między szafkami, a nie za nimi.
• Układ mebli w pokojach. Jeśli salon ma być też gabinetem albo sypialnia także pokojem dziecka, potrzebujesz więcej gniazdek i innego rozmieszczenia łączników.
• Łazienka. Miejsce pralki, bojlera, lustra z oświetleniem i ewentualnego elektrycznego ogrzewania podłogowego albo grzejnika drabinkowego.
• Internet i telewizja. Jeśli chcesz mieć kabel sieciowy w sypialni albo przy telewizorze, rurki na przewody teletechniczne układa się razem z elektryką.
• Oświetlenie. Oczka w suficie podwieszanym z płyt g-k, taśmy LED, łącznik schodowy w przedpokoju. To wszystko trzeba ustalić przed ułożeniem przewodów.

Zarządca, sąsiedzi i dostęp do szafki licznikowej

Szafka licznikowa na klatce i WLZ należą do części wspólnych budynku albo do zakładu energetycznego. Warto więc wcześniej skontaktować się z zarządcą, wspólnotą mieszkaniową lub spółdzielnią i ustalić, kiedy elektryk dostanie się do szafki i kto ma do niej klucz. Uprzedź sąsiadów o kilku głośnych dniach i trzymaj się godzin prac hałaśliwych zapisanych w regulaminie budynku. W blokach dźwięk bruzdownicy niesie się przez kilka pięter.

Gaz w mieszkaniu

Jeśli masz kuchenkę gazową albo kocioł, elektrycy muszą wiedzieć, którędy biegnie rura gazowa. Gdy w trakcie prac poczujesz gaz, niczego nie włączaj ani nie wyłączaj, otwórz okna, wyjdź z mieszkania i dzwoń na pogotowie gazowe 992 albo na numer alarmowy 112.

Przewody

Dziś stosuje się wyłącznie przewody miedziane, w mieszkaniach najczęściej płaskie typu YDYp. Na obwody oświetleniowe zwykle idzie przekrój 1,5 mm², na gniazdkowe 2,5 mm², a na płytę indukcyjną przewód pięciożyłowy 2,5 mm², a przy większej mocy grubszy, zgodnie z instrukcją producenta. Łączenie nowej miedzi ze starym aluminium w jednym zacisku to zły pomysł. Takie połączenie z czasem się luzuje, grzeje i może wywołać pożar. Jeśli jakaś część starej instalacji zostaje, łączy się ją tylko specjalnymi złączkami przeznaczonymi do aluminium i miedzi.

Zabezpieczenia w rozdzielnicy

• Wyłącznik różnicowoprądowy, potocznie różnicówka, o prądzie zadziałania 30 mA chroni ludzi przed porażeniem. Obwody gniazdkowe i łazienka powinny go mieć zawsze, tak wynika z norm PN-HD 60364.
• Wyłączniki różnicowonadprądowe łączą różnicówkę i bezpiecznik dla jednego obwodu. Gdy zepsuje się pralka, nie gaśnie całe mieszkanie, tylko jeden obwód. Są droższe, ale w dwóch pokojach opłaca się dać je przynajmniej na kuchnię i łazienkę.
• Ogranicznik przepięć chroni elektronikę przed przepięciami z sieci. Jego sens zależy też od zabezpieczeń w budynku, zapytaj elektryka.

Puszki i osprzęt

W beton i cegłę osadza się zwykłe puszki podtynkowe, w płyty g-k specjalne puszki z łapkami. Jeśli planujesz gniazdka wielokrotne pod sobą lub obok siebie, puszki wierci się w dokładnym rozstawie, bo inaczej ramka nie pasuje. Osprzęt różni się głównie wyglądem i trwałością mechanizmu. Tani włącznik po latach zaczyna chodzić ciężko, porządniejszy wytrzyma dziesięciolecia.

Inteligentny dom

Jeśli myślisz o sterowaniu światłem albo roletami z telefonu, zdecyduj przed instalacją podtynkową. Część systemów wymaga głębszych puszek albo przewodu neutralnego w puszce łącznika. Dołożenie go później oznacza ponowne kucie.

Cennik NUMIQ ma osobne pakiety instalacji elektrycznej w zależności od liczby pokoi. Różnica nie dotyczy tylko metrażu. Zmienia się liczba obwodów, wielkość rozdzielnicy i czas pracy na miejscu.

• Mieszkanie jednopokojowe ma jedno pomieszczenie mieszkalne, często z aneksem w środku, i mniej obwodów. Rozdzielnica jest mniejsza, prace trwają krócej. To pakiet także dla kawalerki.
• Mieszkanie dwupokojowe, czyli ta strona, dodaje osobną sypialnię i prawie zawsze pełniej wyposażoną kuchnię. Więcej uwagi wymaga tu podział obwodów między salon z aneksem a sypialnię, oświetlenie przedpokoju sterowane z dwóch miejsc i wystarczająca liczba gniazdek do pracy zdalnej.
• Mieszkanie trzypokojowe ma kolejny pokój, dłuższy korytarz i często osobne WC oraz łazienkę. Obwodów jest wyraźnie więcej, rozdzielnica potrzebuje dodatkowego rzędu, rośnie też ilość pracy.
• Mieszkania cztero- i pięciopokojowe spotyka się częściej w nowym budownictwie albo w dużych kamienicach. Tam dochodzą zwykle dwie łazienki, zasilanie trójfazowe, ogrzewanie podłogowe i dokładniejszy projekt.

Mieszkanie dwupokojowe jest ciekawe pod jednym względem: na małej powierzchni spotyka się prawie wszystko, co ma duże mieszkanie. Jest pełna kuchnia, łazienka z pralką, miejsce do pracy i sypialnia. Rozdzielnica musi się przy tym zmieścić w wąskim przedpokoju typowym dla bloku. Jeśli masz duży salon podzielony na dwie strefy albo planujesz wydzielić z niego ścianką z płyt g-k kolejny pokój, porozmawiaj z elektrykiem. Zakresem możesz być już bliżej pakietu trzypokojowego.

Ułatwia

• puste mieszkanie bez mebli, ze skutymi płytkami i zerwanymi podłogami,
• ścianki działowe z cegły albo z płyt g-k, w których bruzdy idą szybko,
• gotowy projekt kuchni i jasny układ mebli,
• wcześniej ustalony dostęp do szafki licznikowej.

Utrudnia

• ściany z twardego betonu wielkiej płyty, w których bruzdownica idzie wolno, a tarcze szybko się zużywają,
• wymiana instalacji w zamieszkanym mieszkaniu, gdzie trzeba przesuwać meble i zabezpieczać wszystko przed pyłem,
• zmiany rozmieszczenia w trakcie prac, czyli nowe bruzdy w miejscach już zatartych,
• przestarzała WLZ, którą trzeba rozwiązać razem ze wspólnotą lub spółdzielnią,
• sufity podwieszane, oczka i taśmy LED, które dokładają punktów i czasu.

Współpraca z innymi ekipami

Elektryk wchodzi po pracach rozbiórkowych i zwykle równolegle z hydraulikiem, który prowadzi wodę i kanalizację. Obaj muszą uzgodnić trasy, żeby przewód nie krzyżował się z rurą, a gniazdko pralki nie wypadło tuż przy odpływie. Potem idą zatarcie bruzd, tynki, ścianki g-k, gładź, glazura i malowanie. Biały montaż robi się dopiero po malowaniu, inaczej osprzęt się zabrudzi. Przy płytkach pilnuj, żeby glazurnik wyciął otwory dokładnie wokół puszek i żeby puszki nie zostały schowane zbyt głęboko pod okładziną.

• Za mało gniazdek. W praktyce często się zdarza, że po roku w salonie wszędzie leżą przedłużacze. Przy telewizorze i biurku zaplanuj więcej gniazdek, niż wystarcza ci dziś.
• Wszystko na jednym obwodzie. Czajnik, mikrofalówka i piekarnik na jednym bezpieczniku to wybijanie przy każdym gotowaniu.
• Bruzdy poza strefami. Ukośne i przypadkowe bruzdy kończą się po latach przewierconym przewodem przy wieszaniu półki.
• Brak połączeń wyrównawczych w łazience. Na oko nic nie widać, ale przy awarii urządzenia to realne zagrożenie. Osoba wykonująca pomiary powinna je sprawdzić.
• Nieopisana rozdzielnica. Przy awarii nikt nie wie, który bezpiecznik co wyłącza. Każdy obwód powinien mieć czytelny opis.
• Słabe połączenia w puszkach. Źle dokręcone zaciski się grzeją. Objawia się to migającym światłem, zapachem spalenizny albo przyciemnionym gniazdkiem.
• Biały montaż przed malowaniem. Zachlapanych farbą łączników i ramek nie da się doczyścić, trzeba je wymienić.

Instalację elektryczną w mieszkaniu może wykonać i podłączyć wyłącznie elektryk z uprawnieniami SEP, a pomiary tylko osoba z odpowiednimi uprawnieniami pomiarowymi. Dlatego poniższy poradnik dotyczy wyłącznie przygotowania mieszkania, nie pracy przy przewodach.

Przy samej elektryce nie zrobisz nic sam, ale dobre przygotowanie skraca pracę ekipy i zmniejsza ryzyko pomyłek. Te czynności możesz bezpiecznie wykonać samodzielnie:

1. Narysować na kartce układ mebli w każdym pomieszczeniu, z wymiarami łóżka, kanapy, biurka i szafy.
2. Zdobyć od dostawcy kuchni rysunek zabudowy z zaznaczonymi urządzeniami i ich mocą.
3. Spisać sprzęty z łazienki: pralkę, suszarkę, bojler, grzejnik, lustro z oświetleniem.
4. Opróżnić mieszkanie z mebli albo zsunąć je na środek i szczelnie przykryć folią.
5. Zabezpieczyć tekturą lub folią podłogi i stolarkę, które zostają.
6. Oznaczyć rury gazowe i wodne, o których wiesz, i pokazać je elektrykowi przy oględzinach.
7. Ustalić z zarządcą dostęp do szafki licznikowej i uprzedzić sąsiadów.
8. Wynosić gruz i sprzątać pył po skończonym dniu pracy, gdy ekipa pozwoli wejść.

Na odbiór zarezerwuj sobie czas i przejdź mieszkanie pokój po pokoju razem z elektrykiem. Włącz każde światło, do każdego gniazdka podłącz prosty odbiornik albo testerkę i wciśnij przycisk testowy na każdej różnicówce.

• protokół z pomiarów jest przekazany, podpisany i bez poważnych uwag,
• każdy bezpiecznik i różnicówka w rozdzielnicy mają czytelny opis,
• w mieszkaniu zostaje schemat rozdzielnicy, a najlepiej też rysunek tras przewodów,
• wszystkie gniazdka mają napięcie i siedzą prosto, bez szpar pod ramką,
• łączniki sterują właściwymi światłami, w przedpokoju działa sterowanie z dwóch miejsc,
• różnicówki wyłączają się po wciśnięciu przycisku testowego,
• zasilania piekarnika, płyty, zmywarki i pralki są w miejscach zgodnych z projektem kuchni,
• w łazience są połączenia wyrównawcze, a gniazdka leżą poza strefami przy wannie i prysznicu,
• nigdzie nie został wolny przewód bez osłony albo zacisku,
• po pracach jest posprzątane, a gruz wywieziony zgodnie z umową.