Instalacja elektryczna w mieszkaniu 5-pokojowym: montaż i biały montaż

Pakiet oznacza, że pracę wycenia się za całe mieszkanie, a nie za każde gniazdko osobno. Żeby to działało uczciwie, obie strony muszą wiedzieć, co jest w zakresie, a co nie. Przy pięciu pokojach ma to większe znaczenie niż w kawalerce, bo różnice w liczbie punktów potrafią być duże.

Instalacja podtynkowa (montaż)

• wyznaczenie tras przewodów i położenia puszek na ścianach według uzgodnionego planu,
• wykonanie bruzd i otworów pod puszki,
• osadzenie puszek łącznikowych, rozgałęźnych i w razie potrzeby instalacyjnych,
• ułożenie przewodów dla obwodów oświetleniowych i gniazdowych, kuchni, łazienek i osobnych odbiorników,
• montaż i podłączenie nowej rozdzielnicy mieszkaniowej,
• podłączenie do linii zasilającej z tablicy licznikowej na klatce, jeśli jest w uzgodnionym zakresie,
• połączenia wyrównawcze w łazienkach, tam gdzie są potrzebne.

Biały montaż

Biały montaż przychodzi dopiero po tynkach, gładziach i malowaniu. Elektryk osadza gniazdka, łączniki i ściemniacze, montuje złączki pod oprawy, wyposaża rozdzielnicę w zabezpieczenia i sprawdza całość. Wtedy widać, czy montaż był dokładny: puszkę osadzoną za głęboko albo krzywo bardzo trudno poprawić na gotowej ścianie.

Czego w pakiecie zwykle nie ma

Osobno rozlicza się zazwyczaj zatynkowanie bruzd, montaż lamp (zwłaszcza żyrandoli i taśm LED), instalację słaboprądową (internet, antena, domofon, alarm), inteligentny dom, wymianę pionu i linii zasilającej w budynku oraz zmianę mocy przyłączeniowej u operatora sieci. Osprzęt często wybiera sam klient, więc ustal wcześniej, kto go kupuje: ty czy elektryk. Zapytaj też wprost, czy w pakiecie są pomiary z protokołem, bo bywa różnie.

W cenniku znajdziesz tę samą pracę dla mieszkania 1-, 2-, 3- i 4-pokojowego, każdą na osobnej stronie. Zasada jest ta sama, ale wraz z metrażem nie rośnie tylko liczba gniazdek. Zmienia się koncepcja całej instalacji.

• Mieszkanie 1- i 2-pokojowe: kilka obwodów, mała rozdzielnica jedno- lub dwurzędowa, praca dla jednego lub dwóch elektryków na kilka dni. Trudniejsze miejsca to właściwie tylko kuchnia i łazienka.
• Mieszkanie 3-pokojowe: typowe M w bloku z wielkiej płyty. Obwodów przybywa, rozdzielnica zwykle ma kilka rzędów, ale układ nadal jest prosty.
• Mieszkanie 4-pokojowe: często już dwie łazienki albo osobne WC z umywalką, więcej sprzętów i dłuższe trasy.
• Mieszkanie 5-pokojowe: największy zakres. Zwykle dwie łazienki, duża kuchnia z płytą indukcyjną, gabinet z wieloma gniazdami, garderoba, czasem klimatyzacja w kilku pokojach. Obwodów jest tak dużo, że rozdzielnica jest wielorzędowa, a podział na wyłączniki różnicowoprądowe trzeba dobrze przemyśleć.

Pięć pokoi w Polsce to najczęściej duże mieszkanie w kamienicy, lokal w nowszym budynku albo dwa połączone mieszkania w bloku. Każdy z tych przypadków ma swoje pułapki: w kamienicy wysokie pomieszczenia i często drewniane stropy, w bloku twarde betonowe ściany nośne, przy połączonych lokalach dwie stare instalacje i dwa liczniki.

Co to oznacza w praktyce:

• Dłuższe przewody: trasa od rozdzielnicy do najdalszego pokoju bywa długa. Przy mocnych odbiornikach trzeba pilnować spadku napięcia i dobrać odpowiedni przekrój.
• Więcej wyłączników różnicowoprądowych: gdyby całe duże mieszkanie wisiało na jednej „różnicówce”, jedna usterka wyłączy wszystko. Obwody dzieli się więc na kilka wyłączników albo stosuje wyłączniki różnicowo-nadprądowe (RCBO) na ważnych obwodach.
• Moc przyłączeniowa: duże mieszkanie z indukcją, piekarnikiem, dwoma podgrzewaczami wody i klimatyzacją może nie zmieścić się w obecnej mocy. Czasem potrzebne jest zasilanie trójfazowe albo zwiększenie mocy.
• Większa ekipa: na montaż wchodzi zwykle kilka osób naraz, inaczej elektryka zablokowałaby pozostałe ekipy na tygodnie.
• Większe ryzyko błędu w planie: w pięciu pokojach łatwo zapomnieć o gniazdku przy łóżku albo o łączniku przy drugim wejściu do salonu. Dobry plan jest tu ważniejszy niż w małym mieszkaniu.

Plan gniazdek i oświetlenia

Największą wartość ma plan, który powstaje, zanim ktokolwiek zacznie bruzdować. Wystarczy rzut mieszkania z narysowanymi meblami: gdzie stanie łóżko, biurko, telewizor, zabudowa kuchenna, pralka, suszarka. Dopiero potem rysuje się gniazdka i łączniki. Dlaczego? Bo gniazdko za szafą jest bezużyteczne, a łącznika za otwartymi drzwiami nikt nie znajdzie po ciemku. Do kuchni poproś producenta mebli o rysunek z rozmieszczeniem sprzętów, inaczej puszki trzeba będzie przekładać.

Rozmowa z zarządcą lub spółdzielnią

W budynku wielorodzinnym nie działasz sam. Zasilanie mieszkania biegnie z części wspólnej, licznik należy do operatora sieci, a część ścian może być nośna. Przed startem daj znać zarządcy, wspólnocie mieszkaniowej albo spółdzielni, umów wyłączenie zasilania i dostęp do tablicy licznikowej na klatce. Wiele budynków ma własne zasady dotyczące godzin głośnych prac i wynoszenia gruzu.

Operator sieci dystrybucyjnej

Jeśli planujesz większy pobór mocy, na przykład z powodu indukcji, kilku klimatyzatorów albo ładowarki samochodu w garażu budynku, zmianę mocy przyłączeniowej załatwia się u lokalnego operatora sieci. Trwa to zwykle dłuższą chwilę, dlatego zajmij się tym równolegle z planowaniem, a nie dopiero po skończonym remoncie.

Stan mieszkania

Mieszkanie powinno być puste, stare płytki i odspojone tynki w miejscach bruzd skute, a ścianki działowe, które się burzy lub stawia, już gotowe. Elektryk musi wiedzieć, gdzie będą docelowe ściany, inaczej rysuje trasy na ślepo. Zadbaj też o tymczasowe zasilanie dla narzędzi, na przykład rozdzielnicę budowlaną albo uzgodniony obwód tymczasowy.

1. Odłączenie i demontaż starej instalacji. W blokach stare przewody aluminiowe często zostawia się w ścianie, odłączone, jeśli ich wyciąganie niszczy tynk. Ważne, żeby nigdzie nie zostały pod napięciem.
2. Obejście mieszkania z klientem i zaznaczenie wszystkich puszek i tras na ścianach. Przy pięciu pokojach to bywa praca na cały dzień, ale się opłaca.
3. Bruzdowanie i wiercenie otworów pod puszki. Używa się bruzdownicy z odkurzaczem, co mocno ogranicza pył. Trasy prowadzi się pionowo i poziomo w ustalonych strefach, a nie na skos przez ścianę.
4. Osadzenie puszek na gipsie lub zaprawie szybkowiążącej. Puszki muszą licować z przyszłą powierzchnią ściany, czyli z uwzględnieniem grubości tynku, gładzi albo płytek.
5. Układanie przewodów. Każdy obwód oznacza się na końcu w rozdzielnicy, żeby później było jasne, co gdzie prowadzi.
6. Montaż rozdzielnicy i podłączenie zasilania. Linię z klatki podłącza się dopiero po umówieniu z zarządcą i przy wyłączonym zasilaniu.
7. Pomiary kontrolne po montażu i dokumentacja zdjęciowa tras przed zatynkowaniem. Zdjęcia ścian z przewodami bardzo się przydają, kiedy po latach chcesz coś powiesić.
8. Zatynkowanie bruzd, gładzie, malowanie i płytki. To robią inne ekipy.
9. Biały montaż: osadzenie osprzętu, wyposażenie rozdzielnicy, złączki pod oprawy.
10. Pomiary końcowe wykonane przez elektryka z uprawnieniami SEP (rezystancja izolacji, skuteczność ochrony, działanie wyłączników różnicowoprądowych) i przekazanie protokołu.

Przewody

W mieszkaniach stosuje się zwykle przewody miedziane, najczęściej płaskie YDYp pod tynk albo okrągłe YDY. Obwody oświetleniowe mają zazwyczaj przekrój 1,5 mm², gniazdowe 2,5 mm². Do płyty indukcyjnej prowadzi się osobny przewód wielożyłowy, zależnie od tego, czy podłączenie ma być jedno-, dwu- czy trójfazowe, i zgodnie z instrukcją producenta płyty. Przy długich trasach do mocnych odbiorników w dużym mieszkaniu elektryk może dobrać większy przekrój, żeby ograniczyć spadek napięcia.

W kamienicach z drewnianymi stropami przewody w stropie prowadzi się zwykle w rurkach osłonowych, a nie bezpośrednio w drewnie czy polepie. To wydłuża pracę, ale chroni przewody i ułatwia ewentualną wymianę.

Rozdzielnica

Do dużego mieszkania dobiera się rozdzielnicę wielorzędową z zapasem miejsca. Zapas się opłaca: jeśli później dołożysz klimatyzację albo ładowarkę, nie trzeba wymieniać obudowy. Rozdzielnica podtynkowa wygląda lepiej, ale potrzebuje odpowiednio grubej ściany. W bloku z wielkiej płyty nie należy wycinać dużego otworu w ścianie nośnej, wtedy wybiera się obudowę natynkową albo inne miejsce, na przykład ściankę działową czy zabudowę z płyty g-k.

Zabezpieczenia

• Wyłącznik różnicowoprądowy 30 mA: chroni ludzi przed porażeniem przy dotyku. Dziś to standard na obwodach gniazdowych i w łazienkach.
• Wyłącznik różnicowo-nadprądowy (RCBO): łączy obie funkcje dla jednego obwodu. Przy usterce wyłącza się tylko ten obwód, a nie pół mieszkania. W pięciu pokojach to się sprawdza, na przykład na obwodzie lodówki albo komputera w gabinecie.
• Ogranicznik przepięć: chroni elektronikę przed przepięciami z sieci. O tym, czy i jaki typ zastosować, decyduje elektryk na podstawie tego, co jest w budynku.

Puszki i osprzęt

W płytach g-k stosuje się puszki do ścian szkieletowych, w ścianach murowanych i betonowych klasyczne puszki podtynkowe. Głębsze puszki ułatwiają podłączenie, zwłaszcza gdy jest w nich kilka przewodów albo ściemniacz. Przy osprzęcie tańszy od lepszego różni się głównie solidnością zacisków i mechanizmem łączników. W pięciu pokojach sztuk jest bardzo dużo, więc oszczędność na każdej z nich często wraca później w postaci luźnych gniazdek.

Zwykłe łączniki czy inteligentna instalacja

Jeśli myślisz o inteligentnym sterowaniu światłem i roletami, zdecyduj przed montażem. Część systemów potrzebuje przewodu neutralnego w każdej puszce łącznikowej, inne osobnej magistrali albo głębszych puszek. Dorobienie tego w gotowym mieszkaniu jest kłopotliwe.

Zakres pracy w mieszkaniu 5-pokojowym nie zależy tylko od liczby pokoi. W dwóch lokalach o tym samym metrażu robota może być wyraźnie prostsza albo dużo trudniejsza.

Pracę ułatwia:

• gotowy i zaakceptowany plan, który nie zmienia się w trakcie,
• puste mieszkanie i skończone ścianki działowe,
• ściany z płyt g-k i sufity podwieszane, w których przewody prowadzi się bez bruzd,
• ścianki z cegły lub bloczków, które bruzduje się łatwiej niż beton,
• dostępna i przestronna tablica licznikowa na klatce oraz życzliwy zarządca.

Pracę utrudnia:

• wielka płyta, w której bruzdowanie jest powolne, a w ścianach nośnych ograniczone,
• sufity bez podwieszenia, gdy przewody do lamp trzeba prowadzić w bruzdach w stropie,
• wysokie pomieszczenia w kamienicy, gdzie potrzebne są rusztowania lub podesty,
• zmiany planu w trakcie, czyli nowe bruzdy i przekładanie puszek,
• dużo punktów specjalnych: ogrzewanie podłogowe w dwóch łazienkach, klimatyzacja, rolety elektryczne, gniazda wysuwane w blacie,
• połączenie dwóch mieszkań, gdy trzeba ogarnąć dwie stare linie zasilające i ewentualnie likwidację jednego licznika.

Przy ścianach nośnych obowiązuje jedna ważna zasada: głębokie poziome bruzdy mogą je osłabić. Jeśli nie wiesz, które ściany są nośne, sprawdź to w dokumentacji budynku u zarządcy albo zapytaj konstruktora.

Elektryk wchodzi do mieszkania dwa razy, a w międzyczasie pracują inni. Montaż następuje po wyburzeniach i postawieniu ścianek, ale przed tynkami, gładziami, wylewkami i płytkami. Trzeba go zgrać z hydraulikiem: w łazience i kuchni przewody i rury nie powinny się mijać przypadkiem, tylko według ustaleń. Przy ogrzewaniu podłogowym trzeba wiedzieć, gdzie będzie termostat i czujnik w wylewce.

Glazurnik musi znać położenie puszek, żeby wyciąć je precyzyjnie w płytce, najlepiej w jej środku albo w fudze. Ekipa od płyt g-k musi wiedzieć, gdzie będą oczka sufitowe, zanim zamknie sufit. Malarz powinien malować przed białym montażem, a nie po nim, inaczej ramki będą pochlapane farbą.

Montaż w mieszkaniu 5-pokojowym trwa przy zgranej ekipie zwykle od jednego do dwóch tygodni, zależnie od materiału ścian i liczby punktów. Biały montaż jest krótszy, najczęściej kilka dni. Pomiędzy nimi mija czas na tynki, schnięcie i malowanie, co potrafi trwać kilka tygodni. Gips pod puszkami wiąże szybko, ale tynk w bruzdach musi wyschnąć zgodnie z zaleceniami producenta, zanim położy się gładź.

• Za mało gniazdek w gabinecie i przy łóżkach: wychodzi od razu po przeprowadzce w postaci przedłużaczy na podłodze. W dużym mieszkaniu zdarza się to zwłaszcza w pokojach, które przy planowaniu „jeszcze nie mają przeznaczenia”.
• Puszki osadzone za głęboko lub wystające: ramki nie przylegają, gniazdka się kiwają.
• Wszystko na jednym wyłączniku różnicowoprądowym: usterka jednego sprzętu wyłącza całe mieszkanie razem z lodówką.
• Nieopisane obwody w rozdzielnicy: przy awarii nikt nie wie, co wyłączyć.
• Przewody prowadzone na skos: później trafia w nie wiertarka przy wieszaniu półki.
• Za słabe zasilanie kuchni: indukcja wybija bezpieczniki albo nie da się jej podłączyć zgodnie z instrukcją.
• Zapomniany słaboprąd: przewody sieciowe do pokoi po malowaniu prowadzi się już tylko w listwach.
• Brak zdjęć tras: przy kolejnych zmianach przewodów szuka się wykrywaczem i z ryzykiem.

Uwaga dotycząca bezpieczeństwa: instalację elektryczną w mieszkaniu może wykonywać tylko elektryk z uprawnieniami SEP i przed oddaniem do użytku musi ona przejść pomiary. Dlatego żadna część tej pracy nie nadaje się do zrobienia samodzielnie. Sam możesz za to przygotować plan z meblami, opróżnić mieszkanie i zrobić własne zdjęcia ścian przed tynkowaniem. Jeśli w trakcie prac poczujesz gaz, nie używaj łączników ani urządzeń elektrycznych, wyjdź z mieszkania i zadzwoń pod 992 lub 112.

Na odbiór zarezerwuj sporo czasu i przejdź mieszkanie pokój po pokoju. Zapal każde światło, sprawdź każde gniazdko, na przykład prostym testerem gniazd, i przetestuj wyłączniki różnicowoprądowe przyciskiem TEST. Poproś, żeby elektryk objaśnił ci rozdzielnicę.

• protokół z pomiarów jest przekazany i podpisany przez elektryka z uprawnieniami SEP,
• w rozdzielnicy jest opis wszystkich obwodów, czytelny i zgodny ze stanem faktycznym,
• każdy wyłącznik różnicowoprądowy wyłącza się po naciśnięciu przycisku TEST,
• wszystkie gniazdka i łączniki są stabilne, proste, a ramki przylegają do ściany,
• każde światło włącza się z ustalonych miejsc, przy układzie schodowym z obu stron,
• w kuchni zasilanie płyty i piekarnika jest przygotowane według wymagań producenta,
• w łazienkach są połączenia wyrównawcze, a osprzęt odpowiada strefom przy wannie i prysznicu,
• nigdzie nie zostały nieizolowane końcówki przewodów ani puste puszki bez pokrywy,
• masz zdjęcia tras przed zatynkowaniem i aktualny rysunek instalacji powykonawczej,
• dodatkowe lub pominięte punkty są wpisane do protokołu odbioru.