Łacenie i kontrłacenie dachu

Ta pozycja obejmuje dwie prace, które na dachu zawsze idą w parze, choć każda robi coś innego.

Montaż kontrłat polega na przybiciu pionowych łat dokładnie w osi krokwi, w kierunku spadku, od okapu do kalenicy. Kontrłaty dociskają membranę do krokwi i unoszą nad nią łaty. Tak powstaje szczelina, którą powietrze płynie od okapu do kalenicy i wynosi wilgoć oraz skropliny. Jeśli wiatr wdmucha pod pokrycie deszcz albo śnieg, woda spłynie po membranie aż do rynny. Wysokość tej szczeliny zależy od grubości kontrłaty, a nie od obciążenia dachu.

Łacenie pod dachówkę na więźbie to poziome łaty przybite do kontrłat. Każdy rząd dachówek zawiesza się na jednej łacie, dlatego kluczowy jest dokładny rozstaw. Między kontrłatami łata pracuje jak mała belka, więc jej przekrój dobiera się do rozstawu krokwi oraz ciężaru pokrycia i śniegu.

Dlaczego nie da się zrobić jednego bez drugiego? Bez kontrłat łaty leżałyby bezpośrednio na membranie, woda zatrzymywałaby się przy każdej łacie, a dach nie miałby jak oddychać.

Kolejność warstw jest stała. Membrana idzie na krokwie przed kontrłatami, nigdy odwrotnie.

1. Cieśla sprawdza więźbę: czy krokwie leżą w jednej płaszczyźnie, są suche i nie mają śladów zgnilizny ani owadów. Płaszczyznę kontroluje sznurkiem rozciągniętym nad połacią, a krokwie w razie potrzeby podkłada lub wyrównuje.
2. Mierzy rzeczywistą długość krokwi od okapu do kalenicy. Zwykle różni się ona od projektu o kilka centymetrów.
3. Rozkłada membranę równolegle do okapu, od dołu do góry, z zakładem pasów według producenta (zwykle około 10 cm, przy małym nachyleniu więcej). Przy okapie wprowadza ją do rynny albo na pas podrynnowy.
4. Na krokwie lub na spód kontrłat nakleja taśmę uszczelniającą, która uszczelnia otwory po gwoździach.
5. Przybija kontrłaty w osi krokwi ocynkowanymi gwoździami lub wkrętami, które muszą pewnie wejść w krokiew. Przy kalenicy i w koszach zostawia przelot dla powietrza.
6. Osadza pierwszą łatę przy okapie i ostatnią przy kalenicy według instrukcji producenta dachówki, resztę dzieli na równe pola i przenosi znaczniki na obie skrajne kontrłaty.
7. Według sznurka przybija pozostałe łaty, każdą do każdej kontrłaty. Łączenia łat wypadają zawsze na kontrłacie i są przesunięte w sąsiednich rzędach.

Typowe przekroje łat to 30 × 50, 40 × 50 i 40 × 60 mm. Zasada jest prosta: im większy rozstaw krokwi i cięższe pokrycie, tym masywniejsza łata. W zwykłym domu jednorodzinnym pod dachówkę bardzo często stosuje się 40 × 50 mm. Przy rzadkiej więźbie albo w rejonach z większym obciążeniem śniegiem, np. na południu kraju i w górach, sięga się po 40 × 60 mm. Za słaba łata nie zdradzi się od razu, tylko przy pierwszym obfitym śniegu, kiedy ugnie się cały rząd dachówek.

Kontrłatę dobiera się do tego, jakiej szczeliny wentylacyjnej potrzebuje dach. Na prostym dachu dwuspadowym wystarczy niższy profil. Przy mniejszym nachyleniu, długich krokwiach albo przy lukarnach i koszach, gdzie powietrze płynie gorzej, daje się wyższą kontrłatę.

Rozstaw łat pod dachówkę wynika z długości krycia konkretnej dachówki i z kąta nachylenia dachu. Przy małym spadku łaty muszą być gęściej, żeby rzędy bardziej na siebie zachodziły. Wiążące wartości podaje instrukcja montażu producenta, a jej przestrzeganie zwykle warunkuje gwarancję na pokrycie. Dlatego rozstawu nie przepisuje się z innej budowy ani nie szacuje. Blachodachówka ma własne zasady wynikające z modułu profilu, więc łacenia pod dachówkę ceramiczną czy betonową nie można z nią automatycznie zamieniać.

Na drewno warto spojrzeć już przy odbiorze dostawy. Łaty powinny być suszone (wilgotność mniej więcej do 20 %), sortowane wytrzymałościowo, bez dużych przelotowych sęków i zaimpregnowane przeciw owadom i grzybom. Przed montażem zostaw je na kilka dni na budowie, przełożone przekładkami i przykryte, ale nie szczelnie owinięte folią.

Najszybciej idzie prosty dach dwuspadowy na nowej, równej więźbie. Pracochłonność, a więc i koszt, rośnie przede wszystkim przy:

• rozczłonkowanym dachu z lukarnami, koszami, narożami, kominami i oknami dachowymi, gdzie trzeba więcej mierzyć i ciąć,
• remoncie, kiedy najpierw trzeba zerwać stare łaty, wyciągnąć gwoździe i naprawić krzywe lub uszkodzone krokwie,
• małym nachyleniu, które wymaga gęstszego łacenia, lepszej membrany i taśm uszczelniających,
• utrudnionym dostępie do dachu i konieczności postawienia rusztowania.

To praca na wysokości, dlatego powinna ją wykonać ekipa dekarska lub cieśla z odpowiednim zabezpieczeniem i rusztowaniem. W bloku czy kamienicy o pracach na dachu decyduje wspólnota mieszkaniowa, spółdzielnia albo zarządca budynku.

• pominięte kontrłaty albo za niska szczelina, przez co skropliny nie mają jak uciec i stopniowo niszczą drewno oraz ocieplenie poddasza,
• membrana rozłożona na kontrłatach zamiast bezpośrednio na krokwiach,
• brak taśmy uszczelniającej, przez co każdy gwóźdź to potencjalne miejsce przecieku,
• rozstaw łat „na oko”, który wychodzi na jaw dopiero przy kalenicy, gdy ostatni rząd dachówek nie pasuje,
• mokre lub niezaimpregnowane drewno, które po wbudowaniu się wykręca,
• łączenia łat w wolnym polu i niezabezpieczone gwoździe, które z czasem rdzewieją,
• zablokowana szczelina wentylacyjna przy kalenicy, w koszu albo przy oknie dachowym.

W praktyce często zdarza się, że te błędy wychodzą dopiero po kilku sezonach, kiedy naprawa oznacza zdjęcie gotowego pokrycia.

Poprawienie rozstawu teraz to kwestia minut. Po ułożeniu pierwszych rzędów dachówki oznacza już demontaż. Przed odbiorem sprawdź, czy:

• patrząc od okapu, łaty są proste, bez fal i załamań,
• liczba rzędów wychodzi taka sama po obu stronach dachu,
• rozstaw łat oraz położenie pierwszej i ostatniej łaty zgadzają się z instrukcją producenta pokrycia,
• łaty i kontrłaty nie ruszają się i nie sprężynują po naciśnięciu,
• kontrłaty leżą w osi krokwi, a pod nimi jest taśma uszczelniająca,
• łączenia łat wypadają na kontrłatach i są przesunięte w sąsiednich rzędach,
• szczelina wentylacyjna jest drożna od okapu do kalenicy, także wokół komina i okien,
• membrana nie jest rozdarta, a przy okapie jest wprowadzona do rynny,
• cały układ warstw został sfotografowany przed zakryciem, na wypadek reklamacji.