Montaż więźby dachowej z drewnianych wiązarów kratownicowych

Wiązary potrafią przekryć całą szerokość domu i przenoszą obciążenie na ściany zewnętrzne. W środku nie potrzebujesz więc tylu ścian nośnych, a układ pomieszczeń może być bardziej otwarty. Na prostym dachu dwuspadowym lub kopertowym, nad regularnym rzutem, dobrze wykorzystuje się precyzję produkcji i szybki montaż.

Dlaczego jednak nie pasują do każdego domu? Typowy wiązar kratownicowy ma między pasem dolnym i górnym siatkę krzyżulców. Zajmują one przestrzeń pod dachem, więc taka więźba nie nadaje się pod poddasze użytkowe. Istnieją wiązary przystosowane do poddasza, ale trzeba to uwzględnić w projekcie od samego początku. Przy bardzo rozczłonkowanych dachach, lukarnach i nietypowych detalach rośnie trudność produkcji i montażu, a tradycyjna więźba ciesielska może okazać się rozsądniejsza. Warto to porównać jeszcze na etapie projektu, a nie dopiero po wymurowaniu ścian.

Kluczowa część pracy dzieje się jeszcze przed przyjazdem dźwigu. Producent potrzebuje rzutu, przekrojów, kąta nachylenia dachu, rodzaju pokrycia, wysięgów okapu, położenia komina i przejść przez dach oraz informacji o ociepleniu. Na tej podstawie przygotowuje obliczenia statyczne, dokumentację produkcyjną i plan montażu. Na budowie montaż wygląda zwykle tak:

1. rozładunek wiązarów i sprawdzenie, czy wszystkie elementy są kompletne i nieuszkodzone,
2. ustawienie pierwszych wiązarów według planu montażu, zwykle szczytowych lub skrajnych,
3. tymczasowe stężenie, żeby wiązary nie mogły przechylić się na boki,
4. kolejne ustawianie wiązarów w rozstawie podanym w planie,
5. zakotwienie każdego wiązara do wieńca łącznikami wskazanymi w projekcie,
6. wykonanie stężeń stałych oraz sprawdzenie pionu, płaszczyzny i stateczności całości.

Każdy wiązar ma w dachu dokładnie wyznaczone miejsce i nie wolno zamieniać elementów „na oko”. Pojedynczy wiązar stojący bez stężeń jest w kierunku bocznym bardzo niestabilny. Sztywna przestrzenna konstrukcja powstaje dopiero po stężeniu, dlatego tego etapu nie należy przyspieszać. Kotwy muszą przenieść nie tylko ciężar dachu i śniegu, ale też ssanie wiatru, które przy lekkiej blachodachówce potrafi dosłownie unosić dach.

Po zakończeniu części nośnej dekarz lub blacharz układa membranę dachową, kontrłaty, łaty i pokrycie. Szybki montaż ma sens przede wszystkim wtedy, gdy ekipa dekarska wchodzi bez długiej przerwy i budynek nie stoi otwarty na deszcz.

Precyzyjnie wykonane wiązary potrzebują równie precyzyjnie przygotowanego budynku. W praktyce często się zdarza, że montaż opóźnia nierówny wieniec albo trudny dojazd, a nie same wiązary.

• pomiar budynku jeszcze przed produkcją: długości ścian, przekątne, wysokości i poziom wieńca,
• gotowy i odpowiednio dojrzały wieniec żelbetowy z przygotowanymi miejscami kotwienia,
• osadzone elementy stalowe i podciągi, jeśli przewiduje je projekt,
• dojazd dla długiej ciężarówki i utwardzone miejsce na złożenie wiązarów,
• stabilne stanowisko dla dźwigu, jeśli będzie używany,
• rusztowanie lub pomosty robocze oraz usunięte przeszkody wokół domu.

Uzgodnij z wyprzedzeniem także kolejne branże. Kominiarz, instalator rekuperacji czy montażysta fotowoltaiki powinni wiedzieć, gdzie przejdą przewody przez dach i jakie dodatkowe obciążenie ma przenieść konstrukcja. Jeśli po produkcji zmieni się wysięg okapu, pokrycie albo położenie komina, wiązarów nie da się po prostu przerobić na miejscu.

Montaż idzie sprawniej i wychodzi taniej, gdy dach jest regularny, rozpiętość typowa, wieniec równy, a samochód i dźwig dojeżdżają pod sam dom. Ekipa stawia wtedy nośną część dachu domu jednorodzinnego często w ciągu kilku dni.

Trudniej i drożej jest w takich sytuacjach:

• duża rozpiętość i długie wiązary, którymi trudniej manewrować,
• rozczłonkowany dach z narożami, koszami, połaciami kopertowymi i wieloma przejściami,
• ciężkie pokrycie, na przykład dachówka ceramiczna lub betonowa, a z nim masywniejsze elementy,
• wyższa strefa obciążenia śniegiem, na przykład na terenach podgórskich, albo miejsce wystawione na silny wiatr,
• wąska lub pochyła działka, na której trudno rozstawić dźwig,
• odchyłki wieńca do wyrównania i przestoje z powodu nieprzygotowanej budowy.

Porównując oferty, sprawdź, co dokładnie obejmują: projekt statyczny, dokumentację produkcyjną, klasę drewna, transport, rozładunek, dźwig, kotwy, łączniki i stężenia. Oferta, w której czegoś brakuje, może na końcu wyjść drożej. Jeśli wiązary produkuje jedna firma, a montuje inna, ustal, kto odpowiada za niedokładności i brakujące elementy.

Praca na wysokości i z ciężkimi elementami pod dźwigiem to zadanie dla fachowców. Osoba bez doświadczenia nie powinna zabierać się za montaż wiązarów sama.

Szczególnie ryzykowne są późniejsze ingerencje w wiązary. Wiązar działa jako zaprojektowana całość, więc wycięty krzyżulec, skrócony pas czy otwór wywiercony pod rurę mogą osłabić całą konstrukcję. Każdą taką zmianę musi ocenić konstruktor albo producent.

• słabe lub brakujące stężenia tymczasowe i stałe,
• inny rozstaw niż w planie montażu,
• za mało kotew albo inny rodzaj łączników niż w projekcie,
• zamienione wiązary ustawione w niewłaściwych miejscach,
• wiązary składowane bezpośrednio na ziemi, bez podkładek i ochrony przed wilgocią,
• brak kontroli płaszczyzny dachu przed łaceniem i układaniem pokrycia.

Prefabrykowane wiązary z płytkami kolczastymi podlegają normie PN-EN 14250, która określa wymagania dotyczące produkcji, materiału i połączeń. Możesz więc poprosić dostawcę o deklarację właściwości użytkowych wyrobu.

Zanim wpuścisz na dach dekarzy, przejdź z ekipą montażową przez te punkty:

• wszystkie wiązary stoją na swoich miejscach według planu montażu i we właściwym rozstawie,
• wiązary są w pionie, a połać patrząc wzdłuż kalenicy i okapu jest równa,
• każdy wiązar jest zakotwiony do wieńca przewidzianymi kotwami i łącznikami,
• stężenia stałe są wykonane w całości, a nie tylko tymczasowe łaty,
• płytki kolczaste są dociśnięte całą powierzchnią, nie odstają i nie są zdeformowane,
• żaden element nie został docięty ani nawiercony bez zgody konstruktora,
• drewno nie jest pęknięte ani uszkodzone podczas transportu i montażu,
• przekazano dokumentację: obliczenia statyczne, plan montażu i deklarację właściwości użytkowych.