Ahşap çatı kaplaması montajı

Kaplama çatıyı rijitleştirir, yükün daha dengeli dağılmasına yardım eder ve sonraki katmanlar için düzgün bir zemin sağlar. En çok şu durumlarda fayda sağlar:

• yenilemede, eski çatı karkası hafif eğri olduğunda ve toparlanması gerektiğinde,
• tam alt zemin isteyen örtülerde, örneğin shingle ya da kenet sistemli metal çatılarda,
• yalıtımlı ve kullanılan çatı katlarında, yani katmanların düzgün ve sıkı oturması önemli olduğunda,
• Doğu Anadolu gibi bol kar alan bölgelerde ya da sert rüzgâr alan kıyılarda, daha sağlam bir çatı istendiğinde.

Her çatı buna ihtiyaç duymaz. Yeni ve düzgün kurulmuş bir karkasta, sıradan kiremit kullanılacaksa kaliteli bir su yalıtım örtüsü, karşı çıta ve kiremit latası çoğu zaman yeterlidir. Projede kaplama yoksa, ustanızdan bunun size pratikte ne kazandıracağını açıklamasını isteyin.

Bir şeyi de baştan bilmekte fayda var: kaplama hasta bir çatı karkasını iyileştirmez. Mertekler sehim yapmışsa, çürümüşse ya da ahşap kurdu düşmüşse yeni katman sorunu yalnızca gizler. Önce hasarlı ahşabın onarılması ya da değiştirilmesi gerekir.

Tahta kaplama

Rendelenmiş ya da kaba biçilmiş tahtalarla yapılan kaplama geleneksel çözümdür. Tahtalar çoğu zaman lamba zıvanalıdır. Eğri bir karkasa, alışılmadık çatı biçimlerine ve baca çevresindeki detaylara daha kolay uyarlanır. Bu yüzden eski evlerde, köy evlerinde ve yazlıklarda sık tercih edilir. Ahşabın yeterince kuru ve düz olması şarttır. Nemli ya da eğri tahtalar montajdan sonra çarpılır, aralarında açıklıklar oluşur ve zamanla gıcırdayabilir.

OSB kaplama

OSB levhalar büyük ebatlıdır. Bu sayede montaj daha hızlı ilerler ve yüzey düz, bütünlüklü olur. Çatıda nemli ortama uygun levhalar kullanılır. Bunlar genellikle TS EN 300'e göre OSB/3 sınıfındadır. Kalınlık, mertek aralığına ve üreticinin önerisine göre seçilir. OSB'nin zayıf noktası neme karşı hassas olmasıdır. Levhalar arasında boşluk bırakılmalı ve doğru şekilde sabitlenmelidir. Ayrıca uzun süre korumasız biçimde yağmur altında kalmamalıdır.

Hangi çözümün size daha uygun olduğunu birkaç şey belirler: çatının tipi, karkasın durumu, kullanılacak örtü ve havalandırma dahil tüm çatı katmanları. Bu kararı yalnızca montaj hızına bakarak vermeyin. Proje ya da deneyimli bir çatı ustası karar vermelidir.

1. Karkasın kontrolü. Usta mertekleri, aşıkları, taban kirişlerini ve birleşim yerlerini inceler. Düzlüğü ölçer, nem, çürüme ya da böcek izi arar.
2. Onarım ve düzeltme. Hasarlı elemanlar değiştirilir ya da takviye edilir. Sehim yapmış mertekler takozlanır veya düzeltilir.
3. Malzemenin hazırlanması. Tahtalar ya da OSB levhalar kuru ve üstü kapalı bir yerde, doğrudan toprağa değmeden saklanır.
4. Döşeme. İş genellikle saçaktan mahyaya doğru ilerler. Tahta ekleri her zaman bir merteğin üzerine denk gelmeli ve komşu sıralarda şaşırtmalı olmalıdır. OSB levhalar uzun kenarı merteklere dik gelecek şekilde döşenir.
5. Sabitleme. Her tahta, üzerinden geçtiği her merteğe çivi ya da vidayla, üreticinin önerdiği aralıklarla tutturulur. OSB levhalar arasında genleşme payı bırakılır. Bu pay genellikle 2 ile 3 mm civarındadır.
6. Detaylar. Baca, çatı pencereleri, dereler, kırma köşeleri ve alın kenarları çevresinde kaplama tam ölçüsünde kesilir ve birleştirilir.
7. Koruma ve devam eden işler. Biten kaplama, yağmurdan zarar görmemesi için mümkün olan en kısa sürede su yalıtım örtüsüyle kapatılır.

Bu iş yüksekte ve eğimli bir yüzeyde yapılır. Bu yüzden emniyet ekipmanı ve uygun iskeleyle çalışan bir ekibe yaptırılmalıdır. Kendi başınıza yapmanız güvenli değildir.

En kolay iş, düzgün karkaslı ve az eğimli sade bir beşik çatıdır. Malzemenin rahatça çıkarılabildiği çatılarda iş daha da hızlı ilerler. Şu durumlar daha fazla zaman ve özen ister:

• dik eğim ve karkas üzerinde zor hareket,
• çatı pencereleri, dereler ve kırma köşeleriyle hareketli bir çatı biçimi,
• çok sayıda baca, havalandırma çıkışı ve çatı penceresi,
• eski çatı örtüsünün, lataların ve mevcut kaplamanın sökülmesi,
• ancak çatı açıldıktan sonra ortaya çıkan karkas onarımları,
• binaya zor ulaşım ve malzemenin çatıya çıkarılmasının güç olması.

Yenileme işlerinde karkasın gerçek durumu çoğu zaman çatı açıldıktan sonra anlaşılır. Bu yüzden beklenmedik onarımların nasıl ele alınacağını ustayla önceden konuşun. Apartmanlarda çatı ortak alandır. Bu tür işler genellikle apartman yönetimi ve kat malikleriyle birlikte planlanır.

Uygulamada kaplamadaki bir hata çoğu zaman hemen kendini göstermez. Kusur lata çakılırken, örtü döşenirken ya da ilk kıştan sonra ortaya çıkar. Sık görülen hatalar şunlardır:

• sehim yapmış ya da hasarlı karkasa onarım yapmadan kaplama döşemek,
• nemli, eğri ya da çok ince tahta kullanmak,
• OSB levhaları boşluk bırakmadan birbirine bastırmak, sonra levhaların kabarması,
• eklerin mertek dışında kalması ya da tüm eklerin aynı hizaya gelmesi,
• az sayıda bağlantı elemanı ya da uygun olmayan vida kullanmak,
• baca ve dere çevresinde özensiz detaylar, bunların ileride su alması,
• katmanlarda havalandırma bırakılmaması ve ahşabın uzun süre nemli kalması.

Havalandırma neden bu kadar önemli? Kaplama kesintisiz bir yüzeydir. Evin içinden gelen nem ya da sızıntılardan giren su bu yüzeyden kolayca çıkamayabilir. Katmanlarda doğru havalandırma boşlukları yoksa zarar gören yalnızca kaplama olmaz. Isı yalıtımı ve çatı karkasının kendisi de zarar görür.

Üzerine örtü ve çatı kaplaması gelmeden önce kaplamayı kendiniz inceleyin ya da ustanızdan size göstermesini isteyin:

• yüzey düz, belirgin dalga ve çökük yer yok,
• üzerinde yürürken levha esnemiyor, gıcırdamıyor ve oynamıyor,
• ekler merteklerin üzerinde ve sıralar arasında şaşırtmalı,
• OSB levhalar arasındaki boşluklar eşit,
• çivi ya da vidalar her mertekte var ve yüzeyden taşmıyor,
• baca, pencere ve dere çevresindeki detaylar tam ölçüsünde kesilmiş,
• saçak ve alın kenarları düz ve sac kaplamaya hazır,
• kaplama kuru ve uzun süre ıslandığına dair iz yok,
• çalışma alanı toplanmış ve sonraki katmanlara hazır.