Kereste ve ahşap renklendirme (bayc) ve temizlik

Usta önce ahşabın durumuna bakar. Ahşap kuru mu, sağlam mı, küf var mı? Üzerinde eski vernik, yağ ya da koruyucu katman kalmış mı? Bütün süreç bu sorulara göre şekillenir.

Sonra temizliğe geçilir. Yeni kereste genellikle biçme tozuyla kaplıdır, çam ve ladinde budakların üzerinde de sık sık reçine birikir. Dış mekândaki eski ahşapta ise gri bir tabaka, yosun ya da nemden kalan koyu lekeler görülür. Hafif kirler fırça ve ahşaba uygun bir temizleyiciyle çıkar. Reçineyi, bayc üreticisinin önerdiği bir inceltici ile almak daha doğru olur. Su ile temizlik yapıldıysa ahşabın tamamen kuruması gerekir. Elle dokununca kuru gelmesi yeterli değildir.

Kuruduktan sonra yüzey liflerin yönünde zımparalanır ve zımpara tozu iyice alınır. Bayc ancak bundan sonra sürülür. Eşit bir katman halinde ve yüzeyin ortasında ara vermeden sürmek gerekir, yoksa geçiş izleri kalır. Bayc kuruyunca koruyucu katmana sıra gelir. Bu katman, ahşabın içeride mi dışarıda mı kalacağına göre seçilir.

Bayc esas olarak rengi değiştirir. Yüzeye işler ve yıllık halkaları belirginleştirir, ama suya, güneşe ve aşınmaya dayanıklı bir tabaka oluşturmaz. Renkli ahşap koruyucu hem ton verir hem korur. Dış mekânda en sık bu kullanılır, örneğin çit, pergola, saçak altı ve dış kaplamalarda. Vernik sert bir film oluşturur ve daha çok iç mekâna, merdivenlere, korkuluklara ve mobilyaya uygundur. Dışarıda ahşap çalıştıkça vernik çatlayıp kalkabilir.

Bayclar su bazlı ya da solvent bazlı olur. Su bazlı olanların kokusu daha hafiftir, ama ahşabın liflerini kabartır ve yüzey pürüzlenir. Bu yüzden ahşap çoğu zaman önceden hafifçe nemlendirilir, kurutulur ve zımparalanır. Solvent bazlı bayclar genellikle daha derine işler, fakat iyi havalandırma ister. İki durumda da tek bir üreticinin aynı sistemini kullanmak mantıklıdır. Farklı markalar karıştırıldığında katmanların geç kuruduğu ya da tutmadığı görülür.

Çatı keresteleri için önemli bir not: bayc, ahşabı böceklere ve mantara karşı koruyan emprenyenin yerini tutmaz. Çatının taşıyıcı elemanlarında emprenye yapılması önerilir. Bir kiriş hem korunacak hem renklendirilecekse, katmanların sırasını ve birbirine uyumunu ürünlerin teknik föylerinden kontrol etmek gerekir.

En kolay durum, montajdan önce sehpalar üzerinde duran yeni, kuru ve düzgün keresteyi işlemektir. Kesik uçlar dahil her yüzeye ulaşılır ve iş hızlı ilerler. Aşağıdaki durumlar ise işi uzatır ve dolayısıyla maliyeti artırır:

• Ahşabın zaten monte edilmiş ve zor ulaşılır olması, örneğin tavan kirişleri ya da saçak altı lambrisi
• Yüzeyde zımparayla alınması gereken eski vernik, yağ ya da koruyucu katman bulunması
• Ahşabın grileşmiş, yosun tutmuş ya da küflenmiş olması
• Çok sayıda birleşim, köşe ve kenar içeren, elle çalışılması gereken parçalar
• Cephe, pencere ya da zemin gibi çevrenin örtülerek korunması gerekmesi
• Yeni tonun eski ahşapla birebir eşleştirilmesinin istenmesi

Saçak altı ya da çatı alınlığı gibi yüksekte yapılan işler, iskelesi veya platformu olan ve yüksekte güvenli çalışma konusunda deneyimli bir ekibe bırakılmalıdır.

Ahşap hazırlıktaki her hatayı gösterir. Uygulamada baycın doğrudan tozlu ya da yağlı ahşaba sürüldüğü sık görülür. Yağlı yerler açık renkte kalır, açık lifler ise koyulaşır. Eski boya kalıntıları da benzer şekilde davranır ve yüzeyde alacalı lekeler oluşur.

Diğer tipik hatalar:

• Liflere ters yönde zımparalamak: bayc sonradan bu çizikleri belirginleştirir
• Nemli ahşabı renklendirmek: koruyucu katmanda kabarcık ve kalkmalar oluşur
• Renk denemesini atlamak: çam, ladin ve meşe aynı baycı çok farklı alır
• Kesik uçları boş bırakmak: suyu en çok buralar çeker
• Renklendirmeden sonra koruyucu katman sürmemek: dışarıda renk çabuk solar
• Temizlikte çok yüksek basınçlı su kullanmak: yumuşak lifler parçalanır

Yumuşak ağaçlar neden çoğu zaman lekeli görünür? Çam ve ladinde sert yaz halkaları ile yumuşak bahar halkaları baycı farklı oranda emer. Bazı üreticiler bunun için emiciliği eşitleyen bir astar sunar.

Henüz monte edilmemiş az miktarda keresteyi kendiniz de renklendirebilirsiniz. Dışarıda gölgede ya da iyi havalanan bir yerde çalışın. Solvent bazlı ürünlerde ambalajdaki talimata göre eldiven ve maske kullanın.

1. Keresteyi her yüzüne ulaşılacak şekilde sehpalara yerleştirmek.
2. Ahşabın kuru, küfsüz ve çatlaksız olduğunu kontrol etmek.
3. Yüzeyin tozunu fırçayla almak, budaklardaki reçineyi uygun bir incelticiyle temizlemek.
4. Ahşabı liflerin yönünde zımparalamak, su bazlı bayc kullanılacaksa önce hafifçe nemlendirip kurumasını beklemek.
5. Tozu süpürgeyle çekmek ve yüzeyi kuru bir bezle silmek.
6. Aynı ahşaptan bir artık parça üzerinde renk denemesi yapmak ve kurumasını beklemek.
7. Baycı fırça ya da bezle liflerin yönünde, tahtanın bütün boyunu tek seferde sürmek.
8. Kesik uçları ve kenarları da işlemek.
9. Baycı üreticinin belirttiği süre boyunca kurumaya bırakmak.
10. Koruyucu katmanı, yani vernik, yağ ya da renkli ahşap koruyucuyu üreticinin önerdiği kat sayısında sürmek.

Bitmiş yüzeye gün ışığında ve yandan bakın, kusurlar en iyi böyle görünür. İşi teslim alırken şu noktaları gözden geçirmekte fayda var:

• Ton eşit ve üzerinde anlaşılan numuneyle aynı
• Yüzeyde leke, şerit ya da fırça darbeleri arasında geçiş izi yok
• Liflere ters zımparalamadan kalan çizik görünmüyor
• Yüzey pürüzsüz, kabarmış lif ya da boyaya karışmış toz yok
• Kesik uçlar, kenarlar ve birleşimler yüzeylerle aynı şekilde işlenmiş
• Koruyucu katman sürülmüş ve yapışkanlık yapmıyor
• Cephe, pencere ve zeminde bayc damlası yok, çevre temiz
• Hangi ürünlerin kullanıldığı ve ahşabın bakımının nasıl yapılacağı size bildirilmiş