Çatı ahşap kaplamasının sökülmesi

Hasarlı kaplama dışarıdan zor fark edilir, çünkü üstünü kiremit ya da başka bir örtü kapatır. Uyarı işaretleri genellikle çatı arasında veya en üst kattaki tavanda görülür. Ahşapta ya da tavanda koyu lekeler ve nem halkaları, havalandırınca geçmeyen küf kokusu, yumuşamış veya küflenmiş tahtalar, aralardan sızan gün ışığı dikkat etmeniz gereken belirtilerdir. Ahşaptaki küçük deliklerin altında ince bir talaş tozu görüyorsanız, bu çoğu zaman ev teke böceği gibi ahşap zararlılarının işaretidir.

Hasar tek bir noktadaysa, örneğin çatıya dal düşmüşse, çoğu zaman birkaç tahtayı değiştirmek yeterlidir. Ahşap geniş bir alanda nemli ve zarar görmüşse parça parça onarım genellikle uzun dayanmaz, sorun kısa sürede geri gelir. Böyle durumlarda kaplama tamamen sökülür.

Usulüne uygun bir söküm, tahtaları koparıp atmaktan ibaret değildir. Her adım bir öncekine bağlıdır ve hazırlığın hafife alınması sonradan hem çatı iskeletinde hem bütçede kendini gösterir.

1. Çatı ve çatı arası incelemesi: ustanın kaplamayı, mertekleri, aşıkları, membranları ve ahşabın nemini değerlendirip işin kapsamını belirlemesi.
2. Çalışma alanının güvenliğe alınması: iskele veya düşme durdurma sistemlerinin kurulması, çatı merdivenlerinin yerleştirilmesi, çalışanların emniyet kemeriyle bağlanması ve malzeme düşebilecek alanın çevrilmesi.
3. Çatı örtüsünün kaldırılması: kiremitlerin sıra sıra indirilmesi, sacın vidalarının sökülmesi, bitümlü örtünün kesilmesi. Sağlam kiremit istiflenip yeniden kullanılabilir.
4. Ahşap kaplamanın sökülmesi: tahtaların mertekleri zedelemeden yavaş yavaş kaldırılması. OSB levhaların gerekirse güvenle indirilebilecek küçük parçalara kesilmesi.
5. Merteklerdeki eski çivilerin sökülmesi veya kesilmesi, böylece yeni kaplama sırasında engel çıkarmaması.
6. Açığa çıkan çatı iskeletinin kontrolü: ahşabın nemi, böcek veya çürük izi, çatlaklar ve birleşim yerlerinin durumu. Hasarlı parçaların kapatılmadan önce ele alınması.
7. Yeni kaplama aynı gün yapılmayacaksa çatının brandayla geçici olarak örtülmesi.
8. Atığın ayrılması, taşınması ve alanın temizlenmesi.

Çatı iskeleti neden tam bu aşamada kontrol edilir? Çünkü tamamen görünür olduğu tek an budur. Yeni kaplama yapıldıktan sonra gizli kalan bir çürüğü gidermek çok daha zahmetlidir.

Eski evlerde kaplama genellikle yaklaşık iki ila üç santim kalınlığında tahtalardan yapılır. Tam kaplamada tahtalar yan yana sıkıca dizilir, aralıklı kaplamada aralarında boşluk bırakılır. Tahtalar tek tek değiştirilebilir, ancak nemi daha kolay çeker. Yeni çatılarda daha çok OSB levha kullanılır. Kısa süreli nemi tolere eder, fakat uzun süreli sızıntıda şişer ve dayanımını kaybeder. Levhalar büyük ve ağır olduğu için çatıda taşınmaları daha fazla dikkat ister.

Düz çatılarda ahşap kaplama su yalıtımını, çoğu zaman da ısı yalıtımını taşır. Bu katmanlar birbirine yapıştırılmış ya da sabitlenmiş olur, kolayca ayrılmaz. Burada işe başlamadan önce bir uzmanın hangi katmanların korunabileceğine, hangilerinin tamamen sökülmesi gerektiğine karar vermesi önemlidir.

Eğimli çatılarda kaplamanın üstünde ya da altında genellikle bir çatı altı membranı veya bitümlü örtü bulunur. Söküm sırasında kolayca yırtılır. Korunacaksa çok dikkatli çalışmak gerekir. Eskimiş ve gevrekleşmişse baştan değiştirileceğini hesaba katmak daha doğru olur.

İşin zorluğunu, dolayısıyla süresini ve maliyetini, yalnızca çatının alanı belirlemez. Asıl etkili olanlar şunlardır:

• çatının eğimi ve şekli: çatı pencereleri, dere noktaları ve bacaları olan dik bir çatı, sade beşik çatıya göre daha yavaş sökülür,
• binaya erişim: iskele kurulup kurulamayacağı ve konteynerin binanın yanına bırakılıp bırakılamayacağı,
• kaplamanın türü ve sabitlenme şekli: sık çivileme ve yapıştırılmış katmanlar işi uzatır,
• ahşabın durumu: çürümüş tahtalar kırılır ve parça parça çıkarılması gerekir,
• çatı örtüsü: asbestli oluklu levha veya asbestli çatı plakalarını yalnızca asbest sökümü konusunda yetkin, uzman bir firma kaldırmalıdır,
• teklifin iskeleyi, atık taşımayı ve mertek onarımını kapsayıp kapsamadığı ya da bunların ayrıca mı hesaplandığı.

Teklifleri karşılaştırırken bu yüzden en çok neyi içerdiklerine bakın. İskele ve atık taşıma içermeyen bir teklif ancak ilk bakışta avantajlı görünebilir.

Uygulamada çatı iskeleti iyice incelenmeden kaplamaya başlanması sık görülür. Kaplama kalkınca zarar görmüş mertekler ortaya çıkar ve ne yapılacağına karar verilene kadar iş durur. Hasar gözden kaçar ve yeni kaplamanın altında kalırsa yapılan yenileme birkaç yıl içinde anlamını yitirir.

Bir diğer hata güvenlikten tasarruf etmektir. Açık mertekler üzerinde emniyetsiz yürümek tehlikelidir, ayrıca merteklerin ve altındaki tavanın zarar görme riski vardır. Yüksekte çalışma iskele ve düşme durdurma sistemleriyle çalışan profesyonellerin işidir, bu yüzden bu iş için kendin yap rehberi verilmez.

Hava koşulları da çoğu zaman hafife alınır. Geçici örtüsü olmayan açık bir çatı tek bir yağmurda ısı yalıtımını ve tavanları ıslatabilir. Akıllı bir usta yalnızca aynı gün kapatabileceği kadar alanı açar.

Son olarak belirsiz anlaşmalar sorun çıkarır. "Gerektiği kadar söküm" gibi bir ifade anlaşmazlığa yol açar. Sözleşmede işin kapsamı, süresi ve ek işlerde nasıl ilerleneceği yazmalıdır, örneğin söküm sırasında ortaya çıkan mertek değişimi gibi. Usta bu tür ek işleri size önceden bildirmeli ve yazılı olarak sizinle anlaşmalıdır.

Apartmanda çatı ortak alandır. Bu tür işlere tek bir daire sahibi değil, apartman yönetimi ve kat malikleri birlikte karar verir. Çatı arasından gelen bir lekeyi fark ettiyseniz önce yönetime haber verin.

Kaplamadan çıkan ahşap hacimli bir inşaat atığıdır ve genellikle konteynerle taşınır. Koruyucu emprenye maddeleriyle işlenmiş eski ahşap tehlikeli atık sayılabilir. Nasıl bertaraf edileceğini belediyenize sorabilirsiniz. Asbestli çatı örtüsü ayrı toplanır ve yalnızca bu işi yapan uzman bir firma aracılığıyla bertaraf edilir.

Söküm bittikten sonra, yeni kaplama yapılmadan önce çatıyı ustayla birlikte gözden geçirin:

• kaplama anlaşılan kapsamda sökülmüş,
• mertekler kırılmamış ve sökme sırasında gereksiz yere zedelenmemiş,
• eski çiviler sökülmüş veya kesilmiş,
• usta size çatı iskeletinin durumunu göstermiş ve zarar görmüş ya da nemli parçalara dikkat çekmiş,
• ek işler yazılı olarak kararlaştırılmış,
• membran ya sağlam kalmış ya da değiştirilmesi kararlaştırılmış,
• çatı yağmura karşı geçici olarak örtülmüş,
• korunan kiremit veya örtü zarar görmeyecek şekilde istiflenmiş,
• atık taşınmış ve binanın çevresi temizlenmiş.