Çatı çıtası ve karşı çıta montajı

Bu sayfada iki iş birlikte anlatılıyor. Çatıda her zaman beraber yapılırlar ama farklı görevleri vardır.

Karşı çıta montajı, dikey çıtaların saçaktan mahyaya doğru, eğim yönünde ve tam merteklerin üzerine çakılmasıdır. Karşı çıta, su yalıtım örtüsünü merteğe bastırır ve kiremit çıtasını örtünün üzerine kaldırır. Böylece saçaktan mahyaya hava akan bir boşluk oluşur. Bu hava, nemi ve yoğuşma suyunu dışarı taşır. Rüzgârla kiremit altına giren yağmur ya da kar olursa, su örtünün üzerinden oluğa kadar akabilir. Bu boşluğun yüksekliğini yük değil, karşı çıtanın kalınlığı belirler.

Kiremit altı çıta montajı, karşı çıtaların üzerine yatay çıtaların çakılmasıdır. Her kiremit sırası bir çıtaya asılır, bu yüzden aralığın doğru olması çok önemlidir. Çıtalar karşı çıtalar arasında küçük kirişler gibi çalışır. Kesitleri de mertek aralığına, kiremidin ağırlığına ve kar yüküne göre seçilir.

Peki biri olmadan diğeri neden olmaz? Karşı çıta olmazsa çıtalar doğrudan örtünün üzerine oturur. Aşağı akan su her çıtada takılır ve çatı nefes alamaz.

Katmanların sırası değişmez. Örtü, karşı çıtadan önce merteklerin üzerine serilir, tersi yapılmaz.

1. Usta önce çatı iskeletini kontrol eder: mertekler aynı düzlemde mi, kuru mu, çürük ya da böcek izi var mı. Düzlemi çatı yüzeyi boyunca gerilen bir iple kontrol eder, gerekirse merteklere takoz koyar ya da onları düzeltir.
2. Merteklerin saçaktan mahyaya gerçek uzunluğunu ölçer. Bu ölçü çoğu zaman projedeki değerden birkaç santim farklı çıkar.
3. Su yalıtım örtüsünü saçağa paralel olarak, aşağıdan yukarı doğru serer. Bindirme payını üreticinin önerisine göre bırakır, bu genellikle 10 cm civarındadır, düşük eğimde daha fazladır. Saçakta örtüyü oluğa ya da saçak sacının üzerine indirir.
4. Merteklerin üstüne ya da karşı çıtanın altına çivi conta bandı yapıştırır. Bu bant, çivilerin örtüde açtığı delikleri kapatır.
5. Karşı çıtaları merteklerin ortasına, galvanizli çivi ya da vidayla çakar. Bağlantı elemanlarının merteğe yeterince girmesi gerekir. Mahyada ve derelerde havanın geçebileceği bir aralık bırakır.
6. Kiremit üreticisinin montaj kılavuzuna göre saçaktaki ilk çıtayı ve mahyadaki son çıtayı yerleştirir. Aradaki mesafeyi eşit parçalara böler ve işaretleri iki kenar karşı çıtaya aktarır.
7. Kalan çıtaları ipe göre çakar, her çıtayı her karşı çıtaya sabitler. Çıta eklerini her zaman bir karşı çıtanın üzerine getirir ve komşu sıralarda ekleri şaşırtır.

Yaygın çıta kesitleri 30 × 50, 40 × 50 ve 40 × 60 mm'dir. Kural basittir: mertek aralığı büyüdükçe ve kaplama ağırlaştıkça çıta da kalınlaşır. Kiremit kaplı sıradan bir müstakil evde genellikle 40 × 50 mm kullanılır. Mertekler seyrekse ya da bina karın bol yağdığı bir bölgedeyse, örneğin Doğu Anadolu'da ya da yüksek rakımlı bir yerdeyse, 40 × 60 mm'ye geçilir. İnce kalan çıta hemen belli etmez. İlk yoğun karda bütün bir kiremit sırası sehim yapınca ortaya çıkar.

Karşı çıta, çatının ne kadar havalandırma boşluğuna ihtiyacı olduğuna göre seçilir. Normal bir beşik çatıda daha alçak bir profil yeterlidir. Eğim düşükse, mertekler uzunsa ya da havanın zor aktığı çatı pencereleri, baca ve dere bölgeleri varsa daha yüksek karşı çıta kullanılır.

Kiremit altı çıta aralığı, kullanılan kiremidin örtme boyuna ve çatı eğimine göre belirlenir. Eğim düştükçe çıtalar sıklaşır ki kiremit sıraları birbirinin üzerine daha çok binsin. Bağlayıcı değerler üreticinin montaj kılavuzunda yazar. Bu kılavuza uyulması çoğu zaman kiremit garantisinin de şartıdır. Bu yüzden aralık başka bir binadan kopyalanmaz, göz kararı da belirlenmez. Trapez ya da kiremit görünümlü sac kaplamanın kendi kuralları vardır ve bu kurallar profil modülüne bağlıdır. Kiremit altı çıta düzeni sac için doğrudan kullanılamaz.

Keresteye teslim alırken de bakmakta fayda var. Çıtalar kurutulmuş olmalı, nem oranı yaklaşık %20'yi geçmemeli. Mukavemet sınıfı belli olmalı, içinden geçen büyük budaklar bulunmamalı ve böceğe, mantara karşı emprenye edilmiş olmalı. Montajdan önce birkaç gün şantiyede araları açık istiflenip üstü örtülerek bekletilmeli, hava almayacak şekilde sarılmamalı.

En hızlı biten iş, yeni ve düzgün bir iskelet üzerindeki sade bir beşik çatıdır. İşçiliği ve dolayısıyla maliyeti artıran başlıca durumlar şunlardır:

• Çatı pencereleri, dereler, kalkanlar, bacalar ve çatı pencereli çıkmalarla parçalı bir çatı, burada daha çok ölçü ve kesim gerekir
• Yenileme işi, önce eski çıtaların sökülmesi, çivilerin çekilmesi ve eğri ya da hasarlı merteklerin onarılması gerekir
• Düşük eğim, daha sık çıta, daha kaliteli örtü ve conta bandı ister
• Çatıya ulaşımın zor olması ve iskele kurma ihtiyacı

Bu bir yüksekte çalışma işidir. Düzgün emniyet kemeri ve iskeleyle çalışan deneyimli bir çatı ustasına yaptırılmalıdır. Bu yüzden kendi başınıza yapmanız önerilmez.

• Karşı çıtanın hiç konmaması ya da boşluğun çok alçak kalması, yoğuşma suyu çıkamaz ve zamanla hem ahşaba hem çatı katı yalıtımına zarar verir
• Örtünün merteklerin üzerine değil, karşı çıtaların üzerine serilmesi
• Conta bandının atlanması, bu durumda her çivi bir sızıntı noktası olur
• Çıta aralığının göz kararı ayarlanması, hata ancak mahyada son kiremit sırası tutmayınca fark edilir
• Nemli ya da emprenyesiz kereste, yerine çakıldıktan sonra eğrilir
• Çıta eklerinin boşlukta kalması ve zamanla paslanan korumasız çiviler
• Havalandırma boşluğunun mahyada, derede ya da çatı penceresinin çevresinde tıkanması

Uygulamada bu hataların çoğu birkaç mevsim sonra ortaya çıkar. O noktada onarım, bitmiş kiremidi sökmek anlamına gelir.

Çıta aralığını şimdi düzeltmek birkaç dakikalık iştir. İlk kiremit sıraları döşendikten sonra ise söküm gerekir. Teslim almadan önce şunlara bakın:

• Saçaktan bakıldığında çıtalar düz, dalgasız ve kırıksız
• Kiremit sırası sayısı çatının iki yanında aynı çıkıyor
• Çıta aralığı ile ilk ve son çıtanın yeri kiremit üreticisinin kılavuzuna uyuyor
• Çıtalar ve karşı çıtalar bastırınca oynamıyor, esnemiyor
• Karşı çıtalar merteklerin ortasında ve altlarında conta bandı var
• Çıta ekleri karşı çıtaların üzerinde ve komşu sıralarda şaşırtılmış
• Havalandırma boşluğu saçaktan mahyaya, baca ve pencerelerin çevresi dahil açık
• Örtü yırtık değil ve saçakta oluğa indirilmiş
• Katmanlar kapatılmadan önce olası bir şikâyet için fotoğraflanmış