Duvarlara cam elyaf file ve yapıştırıcı uygulaması

İş iki aşamada yapılır. İlk harç katı fileyi yerine oturtmak için, ikinci kat ise fileyi örtmek ve yüzeyi düzeltmek içindir. Toplam kalınlık, sisteme göre genellikle 3 ile 5 mm civarındadır.

1. Zemini kontrol etmek: yalıtım levhaları sağlam durmalı, bastırınca esnememelidir. Gevşek levhalar yeniden yapıştırılır veya dübel eklenir, levhalar arasındaki basamaklar zımparayla alınır.
2. Profilleri yerleştirmek: fileli köşe profilleri, pencere bağlantı profilleri ve subasman profili takılır. Bunlar düzgün kenarlar oluşturur ve en çok zorlanan noktaları korur.
3. Çapraz takviye parçalarını koymak: pencere ve kapı köşelerine 45 derece açıyla, yaklaşık 30 × 20 cm boyutunda file parçaları yapıştırılır. Bu parçalar, boşluk köşelerinden çıkan eğik çatlakları önler.
4. İlk harç katını sürmek: dişli malayla, yukarıdan aşağıya ve küçük alanlar halinde çalışılır. Böylece harç, file gömülmeden önce kurumaz.
5. Fileyi harca gömmek: dikey file şeritleri en az 10 cm bindirmeyle serilir ve mala ile ortadan kenarlara doğru bastırılır. Kırışık ve hava kabarcığı kalmamalıdır. File tamamen harcın içinde, dış yüzeye daha yakın durmalı, doğrudan yalıtımın üstüne yapışmamalıdır.
6. Kurumasını beklemek ve ikinci katı sürmek: düz malayla ince bir kat, uzun hareketlerle ve paylar hafifçe birbirinin üstüne gelecek şekilde çekilir. Yaklaşık 20 °C'de katlar arasında genellikle bir gün kadar beklenir, soğuk ve nemli havada daha uzun. Bazı sistemler yaş üstüne yaş uygulamaya da izin verir, bunu ürünün teknik föyü belirler.

Son kat sıvadan önce file katının tamamen kuruması gerekir. Bu süre havaya ve üreticinin talimatına göre genellikle birkaç gündür. Ardından sıva altı astarı sürülür.

Cephe filesi mutlaka alkali dayanımlı olmalıdır. Çimento esaslı harçlar alkalidir ve iç mekân için üretilmiş sıradan file bu ortamda zamanla çözülür. Dışarıdan hiçbir şey belli olmaz, ama yıllar sonra katmanın içinde donatı kalmaz. Normal yüzeylerde genellikle 145 ile 160 g/m² civarında file kullanılır. Subasmanda ve darbe alabilecek yerlerde buna ek olarak daha kalın, zırh file denen takviyeli file konur.

Harçlar daha çok bileşimlerine göre ayrılır:

• Polimer katkılı çimento esaslı harçlar en yaygın olanlarıdır, hem iyi yapışır hem de esnektir
• Saf çimento esaslı harçlar sağlamdır ama daha az esnektir, daha çok mineral zeminlere uygundur
• Dispersiyon esaslı hazır macun harçlar kolay sürülür, suyla karıştırılmaz, bazı sistemlerde özellikle küçük alanlarda kullanılır

Temel kural şudur: file, harç, profiller ve son kat sıva aynı mantolama sistemine ait olmalıdır. Sistem bir bütün olarak test edilir ve TS EN standartlarına göre değerlendirilir. Farklı üreticilerin ürünleri karıştırıldığında hiçbir üretici bütünün davranışından sorumlu olmaz ve garanti geçersiz kalabilir.

Pencere ve kapısı olmayan, rahat ulaşılan büyük ve düz bir duvar işin kolay tarafıdır. İşi uzatan ve dolayısıyla pahalılaştıran durumlar ise şunlardır:

• Çok sayıda pencere, kapı ve köşe, çünkü her biri profil ve takviye parçası ister
• Hareketli bir cephe, yani çıkmalar, nişler ve pencere söveleri
• Bozuk veya gevşek zemin, önce onarılması gerekir
• Yükseklik ve erişim, iskele kurulması, taşınması ya da komşu binaya yakın dar alanlar
• Uygun olmayan hava, işin durması veya cephenin fileyle örtülmesi gerektiğinde
• Küçük alan, hazırlık ve temizlik görece uzun sürer

Apartmanlarda cephe ortak alan sayıldığı için mantolama genellikle apartman yönetimi ve kat malikleri birlikte planlar. İşin tek seferde, tek sistemle ve aynı ekiple yapılması, yamalı ve farklı yaşlanan bir cepheden kaçınmanın yoludur.

Biten cephe ilk başta neredeyse her zaman iyi görünür. Sorunlar genellikle ilk donlardan ve yağmurlardan sonra kendini gösterir. Sık görülen hatalar şunlardır:

• File altında az harç, file yer yer tutmaz ve kabarır
• Bindirme payının az olması veya hiç olmaması, eklerde donatı kalmaz ve çatlak tam orada çıkar
• Pencere köşelerinde çapraz takviye unutulması, eğik çatlaklara yol açar
• Filenin yalıtıma kadar bastırılması ya da tersine yüzeyden görünmesi
• Harca fazladan su katılması, sağlamlığı ve yapışmayı düşürür
• İkinci katın nemli ilk katın üstüne sürülmesi, içeride kalan nem kabarcık yapar
• Doğrudan güneşte, yağmurda veya +5 °C'nin altında çalışmak, harç düzgün sertleşmez

Hava neden bu kadar önemli? Güneşte kızmış bir duvarda harcın suyu, harç sertleşmeden buharlaşır ve katman zayıf kalır. Soğukta ise priz alma neredeyse durur, gece donu da taze katı bozabilir. Bu yüzden genellikle yaklaşık +5 ile +25 °C arasında, tercihen gölgede ve sert rüzgâr olmayan havada çalışılır. Türkiye'de yaz aylarında güney ve batı cepheleri öğleden sonra çok ısındığı için ustalar bu cephelerde sabah saatlerini tercih eder. Taze katmanı iskeleye gerilen file örtü korur.

Kontrolü son kat sıvadan önce yapmak iyi olur, çünkü sıvadan sonra hataları düzeltmek çok daha zordur. Teslim alırken şunlara dikkat edin:

• File hiçbir yerde görünmüyor ve yüzeyin altında elle hissedilmiyor
• Yüzey düzgün, en az 2 m uzunluğunda bir mastar, seçilen sıva için üreticinin izin verdiğinden büyük sapma göstermiyor
• Yüzeyde kabarcık, şişkinlik, dalgalı file veya mala izi yok
• Tüm pencere ve kapı köşelerinde çapraz takviye var, tercihen iş sırasında çekilmiş fotoğraflarla belgelenmiş
• Köşeler düz ve keskin, köşe profilleri takılmış
• Pencere bağlantı profilleri sağlam, hasarsız ve kasaya iyi oturmuş
• Subasman takviyeli fileyle güçlendirilmiş
• Katman kuru, sağlam ve çatlaksız
• Uygulayıcı hangi mantolama sistemini kullandığını söyleyebiliyor ve malzemelerin teknik föylerini teslim ediyor