Merdiven basamağı montajı

İlk bakışta küçük bir ayrıntı gibi görünür. Oysa bu iki kalem arasında merdivenin görünüşü, işin yapılışı ve zeminden beklenen hassasiyet değişir. Kararı basamakları sipariş etmeden önce vermek gerekir, çünkü marangoz ön kenarın taşma payını ve biçimini buna göre belirler.

• Merdiven basamağı montajı (bu kalem) iki durumda seçilir. Birincisi, basamakların arasında boşluk kalan, çelik taşıyıcılı veya yan kirişli açık merdivenlerdir. İkincisi, dikey yüzü başka şekilde bitirilecek beton merdivenlerdir: alçı sıva ve boya, seramik kaplama ya da ince macun.
• Rıhtlı merdiven basamağı montajı, dikey yüzler dahil merdivenin tamamını ahşap görmek istediğinizde seçilir. Bu durumda marangoz basamakla rıhtın birleşimini ve montaj sırasını da çözmek zorundadır. Betonun dikey yüzlerinin de daha düzgün hazırlanması gerekir.
• Taşma payı rıhtsız basamakta daha önemlidir. Ön kenar, beton alnın üst kenarını örter. Açık merdivende ise görünen tek kenar odur. Bu yüzden merdiven boyunca her basamakta aynı olmalıdır.
• Beton alınlar bu kalemde açıkta kalır. Eğri veya kırık iseler montajdan önce onarılmalıdır. Basamak yapıştırıldıktan sonra altındaki kenarı düzeltmek zordur.
• Şantiyede geçen süre yalnızca basamakla daha kısadır, çünkü rıhtları ölçmek, kesmek ve yapıştırmak gerekmez. Açık merdivende ise her basamağın taşıyıcı üzerinde tek tek hassas ayarı işe eklenir.

Pratik bir öneri: Beton merdiveniniz var ve dikey yüzleri de ahşap görmek istiyorsanız doğrudan rıhtlı seçeneği isteyin. Yapıştırılmış basamakların altına sonradan rıht eklemek zahmetlidir ve sonuç genellikle o kadar temiz olmaz.

İşin yapılışı, basamağın neyin üzerine oturduğuna göre değişir. Keşifte marangoz önce alttaki yapıyı sorar, ahşabı daha sonra konuşur.

Betonarme merdiven

Müstakil evlerde, villalarda ve dubleks dairelerde en sık karşılaşılan durumdur. Yerinde dökülmüş betonarme merdiven kendi başına taşıyıcıdır, ahşap basamak yalnızca kaplamadır. Basamak, elastik bir yapıştırıcıyla tüm yüzeyden yapıştırılır, gerekirse dübelle de sabitlenir. Avantajı, basamağın ayak altında gıcırdamaması ve sağlam hissettirmesidir. Dezavantajı ise betonun hiçbir zaman tam ölçüsünde olmamasıdır: basamak yükseklikleri ve derinlikleri farklı çıkar, terazileri de tam tutmaz.

Çelik taşıyıcı

Ortada tek bir çelik taşıyıcı, halk arasında "balık sırtı" denen tip, ya da iki yanda çelik yan kirişler olabilir. Burada basamak taşıyıcı elemandır. Bu yüzden kalınlığı, açıklığa ve taşıyıcıyı yapan firmanın verdiği değere göre yeterli olmalıdır. Basamak, çelik plakalar üzerinden alttan vidalanır. Araya çoğu zaman elastik bir ara conta konur, bu conta adım sesini azaltır ve gıcırtıyı önler. Plakalardaki ve ahşaptaki delikler tam üst üste gelmelidir, aksi halde basamak yamuk oturur.

Ahşap yan kirişler

Basamaklar ya yan kirişlerdeki kanallara geçirilir ya da kirişlerin üst kenarına oturur. Bu tür merdivenler çoğunlukla atölyede bütün olarak üretilir ve basamak montajı merdivenin kurulumuna dahildir. Ayrı bir basamak montajı genellikle eski bir ahşap merdivende aşınmış basamakları yenilerken gündeme gelir.

Duvara ankrajlı konsol basamaklar

Bu basamaklar duvardan "asılı" gibi görünür. İşin özü taşıyıcılıktır: gizli ankrajlar, taşıyıcı bir duvar ve statik hesap gerekir. Bu sıradan bir kaplama işi değildir, statik çözümü olan bir firma yapar. Duvar taşıyıcı değilse veya hafif bir malzemeyle örülmüşse bu çözüm hiç mümkün olmayabilir.

Basamaklarla ilgili sorunların çoğu montajdan önce, diğer ustalarla iyi koordine edilmemiş işlerden doğar. Ölçüden ve montajdan önce şunların tamam olması gerekir:

• Beton kurumuş olmalı. Yeni dökülmüş merdivenin zamana ihtiyacı vardır. Beton haftalarca nem vermeye devam eder. Islak zemine yapıştırılan ahşap şişer, çarpılır ve yapıştırıcı tutmayabilir. Marangoz genellikle nemi ölçer. Kabul edilebilir değeri yapıştırıcı üreticisi belirler.
• Sıvalar bitmiş ve kurumuş olmalı. İç mekândaki ıslak işler havadaki nemi artırır ve ahşap bu nemi çeker. Basamaklar alçı sıvadan ve şaptan sonra monte edilir.
• Alt ve üst kattaki bitmiş zemin belli olmalı. Merdivenin iki ucundaki bitmiş zemin kotunu bilmeniz gerekir. İlk ve son basamak montajdan sonra diğerleriyle aynı yükseklikte olmalıdır. Zemin henüz yapılmadıysa marangozun tahmine değil, katmanların kesin kalınlığına ihtiyacı vardır: şap, parke veya seramik, yapıştırıcı.
• Elektrikçinin hazırlığı bitmiş olmalı. Basamaklarda LED aydınlatma istiyorsanız kablolar ve kutular montajdan önce duvarda veya betonda olmalıdır. Elektrik bağlantısını marangoz değil, yetkin bir elektrikçi yapar.
• Korkuluk konuşulmuş olmalı. Korkuluğu yapan demirci veya marangoz, dikmeleri basamağa mı, beton alna mı, yoksa duvara mı sabitleyeceğini bilmelidir. Bitmiş ahşap basamaktan geçen bağlantılar önceden planlanmalı ki doğru yerler delinsin.
• Beton alınlar onarılmış olmalı. Bu kalemde açıkta kaldıkları için sıvacı veya fayansçı onları önceden düzeltir. Diğer seçenek, ahşap korunarak basamak montajından sonra bitirilmeleri konusunda anlaşmaktır.
• Alan kullanılabilir olmalı. Şantiyede elektrik ve kesim için bir yer gerekir. Montaj ve yapıştırıcının kürlenmesi sırasında merdivende başka usta çalışmamalıdır.

Ölçü ve şablonlar

Beton merdivende her basamak ayrı ölçülür. Marangoz arka ve ön kenardaki uzunluğu, iki uçtaki derinliği ve her basamağın yüksekliğini alır. Dönüşteki pahlı (balık sırtı açılı) basamaklarda kartondan veya ince kontrplaktan şablon çıkarılır, çünkü duvar açısı ve basamak biçimi parçadan parçaya değişir. Basamaklar montajda karışmasın diye aşağıdan yukarıya numaralanır.

Çelik taşıyıcılı açık merdivende plakaların aralığı, yüksekliği ve düzlüğü kontrol edilir. Bir plaka eğri ise onu demirci düzeltir. Marangozun altına takoz koyarak durumu idare etmesi doğru değildir.

Yüksekliklerin eşitlenmesi

Bu neden bu kadar önemli? Ayak, merdivenin ritmine iki basamakta alışır. Bir basamak birkaç milimetre bile yüksek veya alçak olursa insan kolayca tökezler. Bu yüzden marangoz betondaki farkları giderir. Alçak basamakları tesviye harcıyla ya da, yapıştırıcının izin verdiği ölçüde, daha kalın bir yapıştırıcı katmanıyla yükseltir. Daha büyük farklarda ayarlanabilir altlıklar veya alt tablalar kullanır. Hedef, bitmiş basamakların yüksekliğinin ve derinliğinin her yerde aynı olmasıdır.

Zeminin hazırlanması

Beton toz, sıva ve harç artıklarından temizlenir, gerekirse zımparalanır. Ardından yapıştırıcının sistemine uygun bir astar sürülür. Yağlı, tozlu veya dökülen bir yüzeyde yapıştırıcı tutmaz.

Basamağın yerleştirilmesi

Basamak önce kuru olarak denenir. Boyu oturuyor mu, duvar tarafında doğru boşluk var mı, taşma payı eşit mi, bunlara bakılır. Duvar tarafında ahşabın çalışabilmesi için yaklaşık 3 ile 5 mm genleşme boşluğu bırakılır. Sonra betona elastik yapıştırıcı sürülür. Bu genellikle poliüretan veya MS polimer esaslı bir yapıştırıcıdır. Üreticinin önerisine göre dişli malayla tüm yüzeye ya da sık şeritler halinde uygulanır. Basamak yerine konur, terazisi alınır ve yapıştırıcı tutana kadar üstüne ağırlık konur. Açık merdivende basamak contalı plakaların üzerine oturtulur, terazisi alınır ve alttan vidalanır. Vidaların boyu, ucu basılan yüzeyden çıkmayacak şekilde seçilmelidir.

Ne kadar sürer

Basamakları hazır gelen düz bir merdiveni marangoz genellikle bir iki günde bitirir. Dönüşlü basamaklar, bozuk beton ve şablon hazırlığı süreyi uzatır. Üreticiye göre yapıştırıcı, basamakların üzerinde dikkatle yürünebilmesi için çoğu zaman yaklaşık 24 saate ihtiyaç duyar. Tam yük taşıması ise daha sonradır. Yüzey yerinde yağlanacak veya verniklenecekse, her katın kuruma süresi de işe eklenir.

Ağaç türü

Basamaklarda en çok meşe, kayın ve dişbudak kullanılır. Ceviz ve çam ya da ladin daha az tercih edilir, iroko gibi dayanıklı ağaçlar da görülür. Meşe sert ve dayanıklıdır, günlük aşınmayı iyi kaldırır. Kayın da serttir ama nem değişimlerine daha duyarlıdır ve daha çok çalışır. Çam gibi yumuşak ağaçlarda kolayca ezik oluşur. Bu yüzden daha az kullanılan merdivenlere, örneğin çatı arasına çıkan bir merdivene daha uygundurlar.

Türkiye'de birçok yeni yapıda yerden ısıtma ve kombi vardır. Kışın evin havası kurur, ahşap da bu dönemde biraz büzülür. Basamağın nemi doğru ayarlanmış ve genleşme boşluğu bırakılmışsa bu durum sorun çıkarmaz.

Lamine mi, masif mi

Basamakların çoğu yapıştırılmış lamellerden, yani lamine tabladan üretilir. Lameller basamağın tüm boyunca tek parça olabilir (tam boy lamelli). Parmak birleşimle uç uca eklenmiş de olabilir. Tam boy lamelli basamak daha sakin görünür. Parmak birleşimli olanın üretimi biraz daha kolaydır, görüntüsü ise daha "hareketli"dir. İkisi de doğru üretilmişse ve ahşabın nemi yaklaşık yüzde 8 ile 10 arasındaysa sağlamdır.

Kalınlık

Beton üzerine genellikle yaklaşık 30 ile 40 mm kalınlığında basamak kullanılır. Açık merdivende basamak taşıyıcıdır ve kalınlık destekler arasındaki açıklığa göre seçilir, çoğu zaman yaklaşık 40 ile 60 mm. Burada görünüş değil, taşıyıcıyı yapan firmanın verdiği değer belirleyicidir.

Ön kenar ve kaymazlık

Rıhtsız basamakta ön kenar, rıhtlı seçeneğe göre çok daha fazla görünür. Genellikle yuvarlatılır veya pahlanır, keskin kenar kolay kırılır. Basamağın ön kısmına kaymaz kanallar açılabilir ya da kaymaz bant yerleştirilebilir. Bu, özellikle yağlı yüzeylerde ve çocuk ya da yaşlı biri olan evlerde işe yarar.

Yüzey işlemi

Yağ, ahşabın desenini öne çıkarır, yüzey doğal görünür ve hasarlı yer lokal olarak onarılır. Ancak aşınmaya göre yenilenmesi gerekir. Vernik daha dayanıklı bir film oluşturur ve bakımı kolaydır. Buna karşılık bir hasarı gidermek için çoğu zaman bütün basamağı zımparalamak gerekir. Basamakların atölyeden yüzey işlemi yapılmış gelmesi avantajlıdır. Şantiyede o zaman yalnızca son kat sürülür ya da hiçbir şey yapılmaz.

Bu kalem adet üzerinden hesaplandığı için tek bir basamağın zorluğu toplam sonucu etkiler. İş şu durumlarda daha hızlı ve kolay ilerler:

• merdiven düzdür ve bütün basamaklar aynı biçimdedir,
• beton ölçüsünde, kuru ve belirgin yükseklik farkları olmadan dökülmüştür,
• basamaklar ölçüsüne göre kesilmiş ve yüzey işlemi yapılmış olarak gelir,
• bitmiş zemin kotları bellidir ve ilk ile son basamağı sonradan çözmek gerekmez,
• açık merdivende taşıyıcının plakaları tam yerinde ve düzdür.

İşi uzatan ve zorlaştıran durumlar ise şunlardır:

• her parçanın farklı biçimde olduğu dönüşlü basamaklar veya döner merdiven,
• basamakta kopyalanması gereken eğri yan duvarlar,
• basamak basamak düzeltilmesi gereken bozuk beton,
• iki yanı açık, basamak uçları görünen ve kusursuz işlenmesi gereken merdiven,
• korkuluk dikmeleri, aydınlatma veya sahanlığa geçiş için ek kesimler,
• eski bir evdeki dar merdiven gibi, uzun basamakların taşınmasını ve çevrilmesini zorlaştıran sıkışık erişim.

• Nemli betona yapıştırmak. Ahşap şişer, basamakların kenarları kalkar veya çatlar. Bu çoğu zaman ilk ısıtma sezonundan sonra fark edilir.
• Tüm yüzey yerine nokta nokta yapıştırmak. Basamağın altında boşluklar kalır. Basamak ayak altında boş ses verir ve zamanla gıcırdamaya başlar.
• Duvar tarafında genleşme boşluğu bırakmamak. Nem değiştiğinde ahşap duvara bastırır. Sıva çatlar ya da basamak kabarır.
• İlk veya son basamağın farklı yükseklikte kalması. Zemin ustasıyla koordinasyonda en sık yapılan hatadır. İnsanlar bu basamakta tökezler ve sonradan düzeltmek çok zordur.
• Eşit olmayan taşma payı. Rıhtsız merdivende hemen göze batar. Aşağıdan bakınca ön kenarların çizgisi "dalgalanır".
• Taşıyıcıda ahşabın contasız çeliğe değmesi. Ahşap doğrudan çeliğe oturursa yürürken gıcırdar ve sesi bütün eve taşır.
• Fazla uzun vida veya yanlış matkap ucu. Basılan yüzde vida ucu belirir ya da vidanın çevresinde çatlak oluşur.
• Açık merdivende basamaklar arasında büyük boşluk. Evde küçük çocuk varsa basamak arasındaki açıklık tehlikeli olabilir. Tasarımda bu açıklığın fazla büyük olmamasına dikkat edilir. Çözüm genellikle rıht değil, ara çubuk veya dolgu parçasıdır.

Düz bir beton merdiveniniz, ölçüsüne göre hazırlanmış basamaklarınız ve hassas iş deneyiminiz varsa bu kaplamayı kendiniz yapabilirsiniz. Çelik taşıyıcılı açık merdivenleri, konsol basamakları ve dönüşlü merdivenleri marangoza bırakın. Orada taşıyıcılık ve sonradan telafisi zor bir hassasiyet söz konusudur. Basamak aydınlatmasını yalnızca elektrikçi bağlar.

1. Betonun nemini ölçmek veya ölçtürmek ve yapıştırıcı üreticisinin istediği değere inene kadar beklemek.
2. Her basamağın yüksekliğini ve derinliğini ölçmek, alt ve üst kattaki bitmiş zemin kotu dahil farkları belirlemek.
3. Betonu toz ve harç artıklarından temizlemek, çıkıntıları zımparalamak, alçak yerleri uygun bir harçla doldurmak.
4. Yapıştırıcının sistemine uygun astarı sürmek ve kurumaya bırakmak.
5. Her basamağı kuru olarak denemek, duvar tarafındaki boşluğu ve ön kenarın taşma payını kontrol etmek.
6. En alttaki basamaktan başlamak, yapıştırıcıyı dişli malayla tüm yüzeye sürmek.
7. Basamağı yerleştirmek, boyuna ve enine terazisini almak, bir önceki basamağa göre yüksekliğini kontrol etmek.
8. Basamağın üstüne torba veya ağırlık koymak, taşan yapıştırıcıyı kurumadan temizlemek.
9. Yukarıya doğru devam etmek ve üreticinin belirttiği kürlenme süresi boyunca merdivende yürümemek.
10. Duvar tarafındaki boşlukları ahşap ya da duvar renginde elastik mastikle doldurmak, beton alınları bitirmek.

Biten merdiveni önce yavaşça, sonra normal adımla birkaç kez inip çıkın. Ayağınız hiçbir yerde tereddüt etmemeli. Teslim alırken şunlara bakın:

• ilk ve son basamak dahil, bitmiş zemine göre bütün basamakların aynı yükseklikte olması,
• basamak derinliklerinin aynı ve ön kenar taşma payının merdiven boyunca eşit olması,
• basamakların iki yönde de terazide olması, su terazisiyle kontrol edilmiş olarak,
• hiçbir basamağın oynamaması, boş ses vermemesi ve üzerinden geçerken gıcırdamaması,
• duvar tarafındaki genleşme boşluklarının mastikle temiz doldurulmuş olması,
• yüzeyde yapıştırıcı artığı, çizik ve ezilmiş kenar bulunmaması,
• açık merdivende vidaların sıkı, plakalardaki contaların yerinde olması ve yüzeyden vida ucu çıkmaması,
• korkuluk bağlantı noktalarının anlaşıldığı şekilde hazır olması,
• yapıştırıcı, ağaç türü ve yüzey işlemi hakkındaki bilgilerle bakım talimatlarının size verilmiş olması.