Rıhtlı ahşap merdiven basamağı montajı

Rıhtlı ve rıhtsız montajda iş akışı hemen hemen aynıdır. Rıht, buna bir adım daha ekler ve parçaları birbirine oturtmak için daha fazla emek ister.

1. Her basamağın ayrı ayrı ölçülmesi. Beton merdivenlerde basamaklar neredeyse hiçbir zaman birbirinin aynısı değildir, köşeler de tam dik açı olmaz. Usta her basamakta yüksekliği, derinliği, düzlüğü ve zeminin nemini ölçer.
2. Parçaların ölçüye göre hazırlanması. Basamak tablaları projedeki çizime göre değil, merdivenin gerçek şekline göre kesilir. Rıhtların yükseklikleri de betondaki küçük farkları kapatacak şekilde ayarlanır.
3. Zeminin hazırlanması. Beton tozdan ve yağdan temizlenir, astar sürülür. Belirgin pürüzler tesviye harcıyla düzeltilir ya da zımparalanır.
4. Rıhtların ve basamakların yerleştirilmesi. Parçalar, ahşabı betona bağlamak için üretilmiş esnek bir yapıştırıcıyla yapıştırılır. Bu genellikle poliüretan ya da MS polimer esaslı bir üründür. Zemine göre yapıştırmanın yanında gizli mekanik sabitleme de yapılır. Her basamak yerine konduktan sonra su terazisiyle kontrol edilir ve yapıştırıcı donana kadar üzerine ağırlık bırakılır.
5. Detayların tamamlanması. Duvar dibindeki boşluklar süpürgelik ya da esnek mastikle kapatılır, küçük derzler doldurulur. Basamaklar fabrikadan bitmiş yüzeyle gelmediyse vernik veya yağ uygulanır.

Çelik merdivende ahşap ile metal arasına esnek bir ara conta konur. Böylece titreşim ahşaba geçmez ve basamak her adımda tıkırdamaz.

Listede birbirine benzeyen iki iş kalemi bulunur: yalnızca ahşap basamak montajı ve rıhtlı basamak montajı. Aradaki fark, sonunda neyin görünür kaldığıdır.

• Yalnızca basamak tablası: Ahşap sadece yatay yüzeye döşenir. Beton basamakların ön yüzleri başka bir yolla bitirilir, örneğin alçı sıva, macun ya da boyayla. Bu seçenek daha basit ve daha hızlıdır.
• Basamak ve rıht birlikte: Dikey yüzey de ahşapla kaplanır, merdiven tek parça bir bütün gibi görünür. Ölçü ve uyum işi daha fazladır, çünkü basamak ile rıhtın birleştiği çizgi gözle rahatça görülür ve orada aralık kalmamalıdır.

Peki insanlar neden rıhtı tercih eder? Rıht, düzgün olmayan beton yüzleri gizler, onları ayakkabı darbelerinden ve sürtünmeden korur, temizliği de daha kolaydır. Küçük çocuğu olan aileler, ayağın basamak arasına kaçmamasını da önemser. Rıht, basamakla aynı ağaçtan, onunla kontrast oluşturan başka bir ağaçtan ya da beyaz kapı ve kasalarla iyi uyum sağlayan boyalı MDF'den yapılabilir.

Merdivenlerde sert ağaç kullanılır. En çok meşe tercih edilir, ardından kayın ve dişbudak gelir. Meşe aşınmaya dayanıklıdır ve belirgin bir damar deseni vardır. Kayın biraz daha yumuşaktır ve neme karşı daha hassastır.

• Masif basamaklar tek parçadan ya da yapıştırılmış lamellerden oluşur. İleride birkaç kez zımparalanıp yenilenebilir.
• Katmanlı basamaklar birden fazla tabakanın birleşmesiyle yapılır. Şekillerini daha iyi korurlar, daha az çarpılırlar, bu yüzden geniş basamaklara uygundur.

Basamak tablaları genellikle yaklaşık 30 ila 40 mm kalınlıktadır, rıhtlar daha incedir. Kalın tabla daha rijittir ve daha çok zımparaya dayanır, ama her basamağı da o kadar yükseltir. Yüzeyde dayanıklı bir katman oluşturan vernik, ahşabın doğal görünümünü koruyan yağ ya da ikisinin arası sayılan sert mumlu yağ kullanılır. Merdivende kaymaya karşı önlemi de düşünmekte fayda var. Bu, kaydırmaz katkılı bir vernik ya da basamak ucuna açılan kanallar olabilir.

En kolay iş, düz ve kuru betonu olan, basamak ölçüleri birbirine yakın düz bir merdivendir. Şu durumlar ise işi uzatır ve maliyeti artırır:

• tesviye edilmesi ve kenarları onarılması gereken bozuk ya da hasarlı beton,
• eski mermer, seramik, PVC ya da eski ahşap basamakların sökülmesi,
• her basamağın farklı şekilde olduğu döner ya da kırık kollu merdiven,
• rıht, yuvarlatılmış basamak uçları ve mevcut korkuluğa bağlantı,
• gömme LED aydınlatma ya da alüminyum basamak koruma profilleri.

Sıkça unutulan önemli bir nokta var: ahşap kaplama her basamağı tabla kalınlığı kadar yükseltir. Zemin döşemeleri planlanırken bu hesaba katılmazsa alttaki ilk basamak ile üst kattaki son basamak diğerlerinden farklı yükseklikte çıkar. Bütün basamakların aynı yükseklikte olması, merdiven tasarımının temel kuralıdır.

Sorunların çoğu hemen ortaya çıkmaz. Birkaç ay sonra ya da ilk ısıtma sezonunun ardından kendini gösterir.

• Nemli ya da tozlu zemin. Yapıştırıcı tüm yüzeyde tutmaz, basamağın altında boşluklar kalır ve basamak gıcırdamaya başlar.
• Ortama alıştırılmamış ahşap. Basamaklar, monte edilecekleri mekânda birkaç gün bekletilmelidir. Ortamın bağıl nemi yaklaşık yüzde 40 ile 60 arasında olmalı, montaj da sıva ve şap tamamen kuruduktan sonra yapılmalıdır.
• Sert ya da genel amaçlı yapıştırıcı. Ahşap çalışır, yani nemle genişler ve büzülür. Bağlantı esnek değilse çatlar ya da ayrılır.
• Duvar dibinde boşluk bırakılmaması. Ahşap nemle genişler. Gidecek yeri yoksa basamak kabarır ya da çatlar.
• Özensiz ölçü alma. Basamaklar arasındaki birkaç milimetrelik fark ayakla hissedilir ve insanlar böyle bir merdivende takılır.

Teslim alırken merdiveni hem yukarı hem aşağı, önce yavaş sonra normal hızda yürüyün ve şunlara dikkat edin:

• hiçbir basamağın basınca gıcırdamaması, esnememesi ya da oynamaması,
• ilk ve son basamak da dahil olmak üzere bütün basamakların aynı yükseklikte olması,
• basamak tablalarının rıhtın üzerinden eşit miktarda taşması,
• basamakların yatay olması ve uçlarının tek bir hizada durması,
• basamak ile rıhtın birleştiği yerde görünür bir aralık olmaması,
• duvar dibinde bırakılan boşluğun süpürgelik ya da mastikle kapatılmış olması,
• yüzey işleminin eşit olması, akıntı ve işlenmemiş yer bulunmaması,
• merdivenin ne zaman tam yüke açılabileceği ve yüzeyin nasıl bakılacağı konusunda bilgi almış olmanız.