Tavana saten alçı ve perdah uygulaması

İlk bakışta tavan, duvar gibi bir yüzeydir. Uygulamada ise dairedeki zahmetli yüzeylerin başında gelir. Bunun iki sebebi vardır: yerçekimi ve ışık.

Tavandaki alçı kendi ağırlığına karşı tutunmak zorundadır. Duvarda kalınca bir kat çekip düzeltmek mümkündür. Tavanda ise kalın kat sarkmaya, zamanla yüzeyden ayrılmaya ve kururken çatlamaya meyillidir. Bu yüzden tavan daha ince katlarla yapılır ve alçının zemine yapışması burada çok daha belirleyicidir.

İkinci sebep ışıktır. Pencereden gelen gün ışığı tavana çok yatık bir açıyla, neredeyse yüzeye paralel vurur. Böyle bir ışıkta her dalga, her mala izi ve zımparası eksik kalmış her kenar belli olur. Peki tavan gündüz kusursuz görünürken akşam lambada neden birden "inişli çıkışlı" olur? Çünkü lamba başka bir açıdan aydınlatır ve gün ışığının gizlediği kusurları gösterir, ya da tam tersi. İyi bir boyacı bu yüzden tavanı birkaç farklı yönden kontrol eder.

Tavan perdahı, boyadan önceki son "ıslak" işlerden biridir. Sıra karışırsa perdah zarar görür ya da baştan yapılması gerekir.

• tavandaki elektrik tesisatı bitmiş, kablo kanalları kapatılmış ve alçıyla ya da sıvayla doldurulmuş olmalı,
• pencereler takılmış ve pervazları tamamlanmış olmalı ki odada havalandırma ve ısıtma yapılabilsin,
• şap gibi ıslak zemin katmanları kısmen kurumuş olmalı, yoksa odadaki nemi artırır ve alçı yavaş kurur,
• oda sıcaklığı genellikle en az 10 °C civarında, ideal olarak normal oda sıcaklığında olmalı ve cereyan olmamalı,
• mobilyalar odadan çıkarılmış ya da ortada toplanıp iyice örtülmüş olmalı,
• avizeler ve aplikler sökülmüş, kablo uçları güvenli şekilde yalıtılmış olmalı.

Avizelerin sökülmesi ve kablo uçlarının yalıtılması küçük bir ayrıntı değildir. Elektrikle ilgili her işi boyacı ya da ev sahibi değil, yetkin bir elektrikçi yapmalıdır. Elektrikçi aynı zamanda tavana eklenmesi gereken bir şey olup olmadığını, örneğin ikinci bir aydınlatma çıkışını değerlendirebilir. Bunu perdahtan sonra eklemek, bitmiş yüzeyi kırmak demektir.

Apartmanda yaşıyorsanız gürültülü işlerin, özellikle zımparanın saatlerini apartman yönetimiyle ve komşularla önceden konuşmak iyi olur. Zımpara tozu merdiven boşluğuna da yayılabildiği için kapı aralıklarını örtmek kat malikleriyle sorun çıkmasını önler.

Zeminin hazırlanması

İşin asıl önemli kısmı, sonradan görünmeyen kısmıdır. Eski tavan önce tıklatılarak kontrol edilir ve kazınır. Zayıf tutunan her şey sökülür: kabaran boya, gevşemiş sıva parçaları, yapıştırılmış eski strafor kartonpiyer ve tavan plakaları, yapıştırıcı kalıntıları.

Eski evlerde tavanlarda sık sık kireç badana ya da tutkallı, tebeşir gibi tozuyan ucuz tavan boyası bulunur. Bu tür boya perdah için tehlikelidir, çünkü ıslanınca çözülür ve alçı üzerinde tutunmaz. Anlamak kolaydır: tavanı ıslak süngerle sildiğinizde boya çıkıyor ya da bulaşıyorsa, bu tip bir boyadır. Üstü kapatılmaz, sağlam zemine kadar yıkanarak temizlenmesi gerekir.

Betonarme ve tünel kalıp tavanlarda kalıp birleşim izleri, döküm çizgileri ve döşemenin duvarla birleştiği yerdeki çatlaklar kontrol edilir. Gevşemiş dolgular kazınır, çatlak doldurulur ve üzerine file bant ya da cam elyaf file yapıştırılır. Sıvadaki çatlaklar da aynı şekilde ele alınır.

Astar

Temizlenen yüzeye astar sürülür. Astar emiciliği eşitler, böylece alçı bir yerde hızlı, başka bir yerde yavaş kurumaz. Aynı zamanda yüzeyi sağlamlaştırır. Tünel kalıp tavanlar gibi çok pürüzsüz betonda normal astar yerine ince kumlu bir aderans astarı kullanılır, bu da yüzeyi pürüzlendirerek alçının tutunmasını sağlar. Bir sonraki kattan önce astar, üreticinin talimatına göre kurumalıdır.

Düzeltme ve ilk kat

Büyük bozukluklar, çukurlar ve kanallar önce kaba alçı ya da makine alçısıyla düzeltilir. Ardından saten alçının ilk tam kat uygulaması yapılır. Tavanda şeritler halinde, genellikle pencereden odanın içine doğru çalışılır. Böylece mala izleri ışığın geliş yönüyle aynı doğrultuda kalır ve daha az göze batar.

Tavanın birçok yerinde çatlak varsa ilk kata tüm yüzey boyunca cam elyaf file gömülür. File gerilimi dağıtır ve çatlakların geri gelme riskini azaltır.

İkinci kat ve zımpara

İlk kat kuruduktan sonra hafifçe zımparalanır ve ikinci, daha ince son kat çekilir. Daha yüksek kalite isteniyorsa üçüncü kat da eklenir. Zımpara ince zımpara filesi ya da zımpara kâğıdıyla, elle veya toz emişli uzun saplı tavan zımpara makinesiyle yapılır. Emiş çok önemlidir, alçı tozu her yere girer.

Son olarak yüzeyin tozu alınır ve boyanın düzgün emilmesi için boyadan önce yeniden astar uygulanır.

Tavan ile duvarın birleştiği köşe

Köşe, tavanla duvarların biraz farklı hareket ettiği yerdir ve kılcal çatlaklar çoğunlukla burada çıkar. Köşeye ya alçının içine file bant gömülür ya da boyadan sonra esnek akrilik mastik çekilir. Betonarme binalarda köşedeki akrilik genellikle daha iyi sonuç verir, çünkü sert alçının taşıyamadığı küçük hareketleri karşılar.

Malzeme seçimi zemine, odaya ve işin makineyle mi elle mi yapılacağına bağlıdır.

• toz saten alçı: yaşam alanlarında yaygın tercih, kolay zımparalanır, çabuk priz alır, betona da sıvaya da uyar,
• kovada hazır macun (polimer esaslı hazır alçı): karıştırma gerektirmez, ince katta kolay uygulanır, son kat ve alçıpan için uygundur, daha uzun kurur ve kalın düzeltmeye pek uygun değildir,
• kireç esaslı perdah malzemeleri: buhar geçirgendir, kireç sıvalı eski evlere ve tonozlara uyar, daha yavaş çalışılır,
• çimento esaslı ya da neme dayanıklı macunlar: alçının zarar göreceği banyo ve nemli mekânlar için,
• püskürtme makine alçısı ve makine macunu: büyük yüzeyler için, makineyle püskürtülüp sonra perdahlanır, yeni binalarda işi hızlandırır.

Tavan tipine göre

Tünel kalıp ya da düzgün betonarme tavan genellikle düzdür, ancak kalıp izleri ve bazen alçının zor tutunduğu çok pürüzsüz bir yüzeyi vardır. Burada belirleyici olan aderans astarı ve izlerin, çatlakların özenle işlenmesidir.

Sıvalı tavan çoğu zaman daha az düzdür, dalgaları ve yer yer çatlakları vardır. Son katlardan önce daha fazla düzeltme ister.

Alçıpan tavan sıva gibi perdahlanmaz. Önce alçıpancı derzleri bantla doldurur ve vida başlarını kapatır. Tüm yüzeyin perdahlanması, yüksek yüzey kalitesi istendiğinde yapılır. Uygulamada Q1'den Q4'e kadar kalite seviyeleri kullanılır. Q4, tüm yüzeyi perdahlanmış ve sert yan ışığa bile uygun yüzey anlamına gelir.

Ahşap kirişli, bağdadi tavan yani çıta üzerine sıvanmış eski ev tavanları ayrı bir konudur. Böyle bir tavan sehim yapar ve hareket eder, üzerindeki alçı kolayca çatlar. Önce sıvanın tutunup tutunmadığı tıklatarak ve hafifçe bastırarak kontrol edilmelidir. Boşluk yapan alan büyükse perdah yetmez, sıvanın onarılması ya da alçıpan asma tavan yapılması gerekir.

NUMIQ'te tavan perdahı ve duvar perdahı ayrı kalemler olarak yer alır, çünkü aynı malzeme kullanılsa da farklı işlerdir.

• baş üstü çalışma: tavan iskeleden ya da platformdan, kollar havadayken yapılır, bu fiziksel olarak daha yorucudur ve metrekare başına daha yavaş ilerler,
• iskele: duvar için çoğu zaman merdiven ve zemin yeter, tavan için tekerlekli iskele ya da sağlam bir platform gerekir ve çalışırken sürekli yeri değiştirilir,
• kat kalınlığı: tavanda daha ince katlar ve daha fazla geçiş yapılır, kalın düzeltme tavanda daha risklidir,
• ışık: tavan pencerelerden gelen sert yan ışığa maruz kalır, bu yüzden pürüzsüzlük beklentisi önüne sonradan mobilya gelen duvara göre genellikle daha yüksektir,
• engeller: duvarda priz, anahtar ve pervazların etrafından dolaşılır, tavanda ise avize çıkışları, kancalar ve çepeçevre köşe vardır,
• mekanik yük: duvarlar darbe ve mobilyayla hasar görür, tavan görmez, bu yüzden tavanda asıl belirleyici olan görünüm ve yapışmadır,
• temizlik: tavanda alçı ve toz tüm zemine düşer, örtme işi daha titiz yapılmalıdır.

Ne zaman yalnızca tavan yaptırılır? Örneğin duvarlar yeni sıvadan sonra sorunsuzsa ve sorun yalnızca tavandaki kalıp izleri ya da çatlaklarsa, ya da elektrik tesisatından sonra tavanın yenilenmesi gerekiyorsa. Ne zaman yalnızca duvar? Tavan düzse ve boyanması yetiyorsa, ama duvarlar sökülen fayans ya da eski duvar kâğıdı yüzünden hasar gördüyse. Tüm oda yapılacaksa sıra genellikle bellidir: önce tavan, sonra duvarlar, çünkü tavan yapılırken altındaki her şey kirlenir.

Tavan alanı metrekare olarak ölçülür ve dikdörtgen bir odada yaklaşık olarak zemin alanına eşittir. Duvarlarda ise pencere ve kapı alanları düşülür.

Tavan perdahının zahmeti, dolayısıyla iş miktarı, zeminin durumuna göre çok değişir. Eski boyası olmayan, düz bir beton ya da yeni sıvalı tavan, kuru bir oda ve boş bir zemin işi kolaylaştırır.

İşi özellikle şunlar uzatır:

• yıkanarak temizlenmesi gereken eski badana ya da tutkallı boya,
• kabaran birkaç kat eski boya,
• büyük bozukluklar, sehimler ve elektrik kanalları,
• tüm yüzeye file gömülmesi gereken çatlak tavan,
• daha yüksek iskele gerektiren yüksek tavan, örneğin eski binalarda,
• örtülmesi ve yerinden oynatılması gereken mobilyalı, oturulan daire,
• katların uzun sürede kuruduğu soğuk ya da nemli oda,
• sert yan ışık altında da kusursuz görünmesi istenen üst düzey yüzey kalitesi.

Odanın boşaltılmış, avizelerin sökülmüş olması ve beklediğiniz yüzey kalitesinin netleşmesi işi kolaylaştırır. "Normal boyaya uygun düzgün tavan" ile "sert ışıkta hiçbir dalga göstermeyen tavan" arasındaki fark, kat ve zımpara sayısı açısından oldukça büyüktür.

Deneyimli bir boyacı normal bir odanın tek katını genellikle bir günde bitirir, ama perdahın tamamı daha uzun sürer, çünkü her katın kuruması gerekir. İnce bir saten alçı katında genellikle yaklaşık 12 ila 24 saat beklenir. Kalın katlarda, soğukta ya da nemde daha uzun sürer. Hazır macunlar çoğu zaman toz alçıdan daha yavaş kurur.

Bir oda için hazırlıktan boyaya hazır yüzeye kadar toplamda birkaç gün hesaplayın. Boyadan önce alçının tamamen kuru olması gerekir. Bu, koyu lekeler olmadan tek tip açık renkten anlaşılır. Kurumaya hafif havalandırma ve ılımlı ısıtma yardımcı olur. Cereyan, pencereden gelen doğrudan güneş ve tavana tutulan sıcak hava üfleyicisi ise zarar verir. Çok hızlı kuruma çatlamaya ve yapışmanın zayıflamasına yol açar. Kombiyi kışın sonuna kadar açıp odayı kavurmak yerine sıcaklığı sabit ve ılımlı tutmak daha iyi sonuç verir.

Sağlam olmayan zemine perdah. Alçı kabaran boyanın ya da badananın üzerine çekilirse, ancak alttaki katman gevşeyene kadar tutar. Bir süre sonra tavan, çoğu zaman boyadan sonra, büyük pullar halinde dökülmeye başlar. Tek çözüm, her şeyi sağlam zemine kadar sökmektir.

Astarın ya da aderans astarının atlanması. Pürüzsüz betonda alçı kuruduktan sonra ayrılır, tıklatınca boş ses verir. Emici zeminde ise "yanar", yani çok hızlı kurur ve gevrek olur.

Tek seferde çok kalın kat. Büyük bir bozukluğu tek katta düzeltmeye çalışmak kururken çatlamaya ve alçının bir kısmının kendi ağırlığıyla ayrılması riskine yol açar.

İşlenmemiş çatlaklar ve birleşim yerleri. Çatlak bir yıl sonra tam aynı yerde, cetvelle çizilmiş gibi düz bir şekilde yeniden çıkar. Döşeme ile duvarlar sıcaklık değişimlerinde biraz hareket eder ve sıradan alçı bunu kaldıramaz. File bant ya da file ve köşede esnek mastik işe yarar.

Yalnızca tek ışıkta kontrol. Tavan tavan lambasının ışığında iyi görünür, ama boyadan sonra pencereden gelen gün ışığında dalgalar belirir. Yan ışıkla da kontrol etmek gerekir.

Nemli alçıya boya. Boya düzensiz emilir, lekeler ve ton farkları oluşur, bazen boya kalkar.

Tavanı normal yükseklikte bir odanız varsa ve yüzey küçükse, örneğin bir hol ya da küçük bir oda, perdahı kendiniz de yapabilirsiniz. Merdivenden değil, sağlam bir tekerlekli iskeleden ya da dengeli bir platformdan çalışın, merdivende alçıyı kesintisiz çekmek mümkün olmaz. Merdiven boşluklarını, yüksek tavanları ve eski bağdadi tavanları ustaya bırakın. Avizeleri işten önce bir elektrikçi sökmelidir.

1. Odayı boşaltmak, zemini naylonla örtmek ve kenarlarını bantlamak.
2. Islak süngerle tavanda badana ya da tutkallı boya olup olmadığını denemek, varsa sağlam zemine kadar yıkamak.
3. Gevşemiş boyayı ve sıvayı kazımak, tozu almak.
4. Çatlakları ve gevşek birleşim yerlerini açmak, doldurmak ve üzerine file bant yapıştırmak.
5. Tüm tavanı astarlamak ve üreticinin talimatına göre kurumaya bırakmak.
6. Derin yerleri düzeltmek ve kurumaya bırakmak.
7. Ambalajdaki kullanım süresi içinde işlenebilecek kadar alçı karıştırmak.
8. İlk ince katı pencereden odanın içine doğru şeritler halinde çekmek.
9. Kuruduktan sonra hafifçe zımparalamak, tozunu almak ve ikinci ince katı çekmek.
10. Son katı zımparalamak, tavanı yüzeye yakın tutulan bir lambayla kontrol etmek ve kusurları düzeltmek.
11. Tozunu almak, boya öncesi astarlamak ve ancak tamamen kuruduktan sonra boyamak.

Zımpara yaparken toz maskesi ve koruyucu gözlük kullanın. Alçı tozu gözleri ve solunum yollarını tahriş eder, baş üstü çalışırken doğrudan yüzünüze düşer.

Biten tavan, kusurların kolayca düzeltilebildiği boyadan önceki aşamada kontrol edilir. Pratik bir yardımcı, tavana çok yakın tutulan ve yüzeye neredeyse paralel ışık veren sıradan bir lamba ya da güçlü bir el fenerdir. Böyle bir ışıkta dalgalar, mala izleri ve zımparası eksik kenarlar görünür. Düzlük, uzun ve düz bir mastarla da kabaca kontrol edilebilir.

• alçı tamamen kurudur ve koyu lekeler olmadan tek tip renktedir,
• tıklatıldığında tavanın hiçbir yeri boş ses vermez,
• yüzey yan ışıkta pürüzsüzdür, belirgin dalga, çizik ve alet izi yoktur,
• kalıp izleri, birleşim yerleri ve eski çatlaklar görünmez,
• tavan ile duvarın birleştiği köşe düz ve temizdir, bantla işlenmiş ya da akriliğe hazırdır,
• avize çıkışlarının çevresi düzgün kapatılmış ve kablo uçları yalıtılmıştır,
• anlaşıldıysa yüzeyin tozu alınmış ve astarlanmıştır,
• zemin, pencereler ve diğer yüzeyler temizdir ve alçıyla zarar görmemiştir,
• hangi malzemenin kullanıldığını ve ne zaman boya yapılabileceğini biliyorsunuzdur.