Binnenvensterbank plaatsen

De plaatsing wordt in de prijslijst per lopende meter gerekend, dus volgens de lengte van de geplaatste vensterbank. Bij een gewoon raam in een appartement kost het plaatsen van één vensterbank meestal minder dan een uur werk. Het duurt langer bij oude, scheve muren of wanneer de oude vensterbank eerst uitgebroken moet worden.

Opmeten en de plaat op maat maken

De schrijnwerker meet de breedte van de opening, de diepte van het raamkader tot het afgewerkte muuroppervlak en controleert of de dagkanten haaks staan. In oudere woningen verschilt de breedte vooraan en achteraan vaak een tot twee centimeter, daarom wordt op meerdere plaatsen gemeten. Daarna wordt de plaat op lengte en diepte gezaagd. Meestal rekent men met een overstek voor de muur van ongeveer 2 tot 4 cm en met zijdelingse "oortjes" die voorbij de hoek van de dagkant tot op of in de muur doorlopen.

Gezaagd wordt met een scherp zaagblad voor laminaat of kunststof, bij voorkeur met een invalzaag op een geleiderail. Zo scheurt de rand niet uit. Bij spaanplaat krijgt elke gezaagde rand die later verborgen zit een laag kit of vernis, zodat de kern geen vocht opzuigt.

De ondergrond voorbereiden

De ondergrond onder de vensterbank moet stevig, droog en ongeveer vlak zijn. Los pleisterwerk, oude mortelresten en stof gaan weg. Grotere oneffenheden worden met mortel of opvulblokjes rechtgezet. Met een waterpas bepaalt de schrijnwerker de hoogte, zodat de vensterbank strak onder het raamkader zit of in de groef of onder het onderprofiel van het raam schuift, als het raam er een heeft.

Leggen en verlijmen

De plaat wordt eerst droog gelegd op kunststof vulplaatjes of wiggen en met de waterpas gecontroleerd. Een binnenvensterbank ligt waterpas of met een heel lichte helling naar de kamer toe, nooit naar het raam. Daarna wordt ze verlijmd, meestal met laag-expanderend PU-montageschuim of met een montagelijm, bijvoorbeeld op basis van MS-polymeer.

Het schuim komt in strepen, niet over de hele oppervlakte. Zolang het uithardt, wordt de vensterbank verzwaard, bijvoorbeeld met zakjes zand, emmers water of een klemlat tegen de bovendorpel. Zonder gewicht duwt het schuim de plaat omhoog en ligt de vensterbank achteraf te wiebelen of scheef. Volgens de fabrikant van het schuim blijft het gewicht meestal enkele uren liggen, liefst tot de volgende dag.

Afwerking

Tot slot komen de zijkappen erop als het systeem ze heeft, en worden de voegen gekit. De voeg tussen vensterbank en raamkader wordt met een elastische kit opgevuld, meestal silicone of acryl in de kleur van het raam. De voeg tegen het pleisterwerk krijgt doorgaans een overschilderbare acrylkit, zodat ze samen met de muur geschilderd kan worden. De beschermfolie op de bovenkant gaat er pas af wanneer alle werken in de kamer klaar zijn.

De belangrijkste beslissing die je zelf neemt, is het materiaal. Het bepaalt het uitzicht, de levensduur en hoe de plaatsing verloopt.

Gelamineerd spaanplaat of MDF

Het meest gebruikte type. Een kern van spaanplaat of MDF is bekleed met een stevige laminaatlaag, de voorrand is meestal afgerond door postforming. In de volksmond spreekt men vaak van "werzalit", ook al gaat het om producten van verschillende merken. Er is veel keuze in decors (wit, houtimitatie, steenimitatie) en ze verdragen dagelijks gebruik goed. Het zwakke punt is water: dringt het via een gezaagde rand of een beschadigd oppervlak binnen, dan zwelt de kern op en dat is niet meer te herstellen. Zijkappen en zorgvuldig gekitte voegen zijn daarom geen detail.

Kunststof kanaalplaat

Een hol PVC-profiel met inwendige ribben. Licht, ongevoelig voor vocht en daardoor geschikt voor badkamer, keuken of een raam met veel planten. Het voelt goedkoper aan, donkere kleuren zetten in de volle zon sterker uit en een scherp voorwerp krast het oppervlak sneller. De eindkappen moeten bij het systeem horen, anders blijven de holtes zichtbaar.

Massief hout

Een vensterbank in verlijmd massief eik, beuk of vuren past bij houtskeletbouw, landelijke interieurs en houten ramen. Mooi, en je kan ze opschuren en opnieuw afwerken. Hout werkt wel: bij wisselende luchtvochtigheid verandert het van maat. Het heeft dus een uitzettingsvoeg aan de dagkanten nodig, een degelijke afwerking (olie of vernis) aan alle kanten, ook onderaan, en regelmatig onderhoud.

Natuursteen en composiet

In Belgische woningen zie je vaak blauwe hardsteen, marmer of composietsteen als vensterbank. Die materialen zijn zeer duurzaam, maar zwaar, en worden doorgaans door een steenhouwer of natuursteenbedrijf geplaatst, niet door de schrijnwerker. Dit artikel gaat over de vensterbanken die de schrijnwerker plaatst: spaanplaat, kunststof en massief hout.

Diepte en dikte

Gelamineerde en kunststof vensterbanken zijn meestal ongeveer 2 cm dik en bestaan in smalle tot zeer diepe uitvoeringen. In oude bakstenen gevels met dikke muren heb je vaak een diepe plaat nodig. Een vensterbank die ver over de muur uitsteekt, heeft stevige ondersteuning nodig, anders buigt ze na verloop van tijd door. Bij diepere maten dan gewoonlijk vraag je best naar steunen of consoles aan de onderkant.

Waarom hangt de radiator bijna altijd onder het raam? Warme lucht stijgt langs het glas op en vormt een soort gordijn dat de koude luchtstroom van het raam tegenhoudt en condens op het glas beperkt. De vensterbank mag dat gordijn niet afsluiten.

• De vensterbank mag de radiator niet volledig afdekken. Tussen de voorrand en de radiator blijft best een vrije ruimte waarlangs de lucht kan stromen
• Wil je toch een diepe vensterbank boven de radiator, dan bestaan er uitvoeringen met uitgefreesde ventilatiesleuven of een rooster
• Een te diepe vensterbank boven de radiator zorgt voor condens onderaan het raam, schimmel in de hoeken en een kamer die minder goed opwarmt

Het tweede aandachtspunt is bouwvocht. Vers pleisterwerk of egalisatiemortel onder de vensterbank moet eerst drogen. Leg je een spaanplaten vensterbank op een natte ondergrond, dan trekt het vocht van onderen in de kern.

De vensterbank is een van de laatste werken rond het raam. Wat vooraf vergeten wordt, is achteraf moeilijk nog in orde te brengen.

• Raam geplaatst en verankerd. Het raamkader zit stevig vast, de aansluitvoeg is met schuim opgevuld en afgedekt
• Luchtdichte tape aan de binnenkant. Bij een degelijke raamplaatsing wordt de aansluitvoeg binnen afgeplakt met een luchtdichte, dampremmende tape. Die moet ook onder de vensterbank ononderbroken doorlopen. Snijdt of scheurt de plaatser ze stuk, dan komt waterdamp uit de kamer in het schuim terecht en kan er rond het raam na verloop van tijd vocht en schimmel ontstaan. Bij nieuwbouw en grondige renovatie speelt luchtdichtheid ook mee voor de EPB-eisen en het EPC
• Dagkanten in de juiste fase. Meestal wordt de vensterbank geplaatst nadat de plafonneerder de dagkanten in de grondlaag heeft gezet, maar voor de laatste pleisterlaag en het schilderwerk. Zo sluit de voeg mooi aan. Zijn de dagkanten al geschilderd, dan kan het ook, maar reken dan op wat kleine herstellingen
• Radiator en elektriciteit geregeld. Wordt de radiator vervangen of verschuift er een stopcontact onder het raam, dan zijn de verwarmingsinstallateur en de elektricien best eerst klaar. Elektrische werken laat je altijd uitvoeren door een vakbekwame elektricien volgens het AREI
• Vrije toegang tot het raam. Gordijnen, planten en meubels weg, en een vrije plek om te zagen

Gaat de vensterbank samen met nieuwe ramen, dan kan je informeren of je renovatie in aanmerking komt voor premies zoals Mijn VerbouwPremie. De voorwaarden veranderen geregeld, dus kijk ze na bij de officiële bron voor je begint.

Ook al wordt per lopende meter gerekend, de moeilijkheid van een concrete plaatsing kan sterk verschillen.

Eenvoudigere situaties

• Nieuwbouw of nieuw pleisterwerk met rechte, haakse dagkanten
• Standaarddieptes zonder aanpassingen
• Een raam met onderprofiel waaronder de vensterbank precies past
• Meerdere gelijke ramen na elkaar, zodat de platen in één keer gezaagd worden

Moeilijkere situaties

• Een oude vensterbank uitbreken, zeker in beton, granito of steen in oudere woningen
• Scheve, schuine of ongelijk brede dagkanten die nauwkeurig op mal gezaagd moeten worden
• Dikke muren en zeer diepe vensterbanken die verbonden of ondersteund moeten worden
• Hoekramen, erkers en gebogen ramen waar de vensterbank onder een hoek aansluit
• Uitsparingen rond verwarmingsbuizen of andere obstakels
• Een oneffen of brokkelige ondergrond die eerst hersteld moet worden

In oudere gebouwen kunnen oude kitten, platen of vensterbanken gevaarlijke stoffen bevatten, ook asbest. Heb je een vermoeden, laat het materiaal dan eerst onderzoeken. Asbest verwijderen laat je over aan een gespecialiseerde firma.

De meeste problemen met een vensterbank zie je niet op de dag van plaatsing, maar na enkele weken of na de eerste winter.

• Schuim over de hele oppervlakte zonder verzwaring. Het schuim duwt de plaat omhoog, de vensterbank trekt krom of staat los van het raamkader
• Geen vulplaatjes. De plaat rust alleen op schuim en veert als je erop leunt. Later scheurt de kit aan het kader of breekt de plaat
• Helling naar het raam. Water van een bloempot of condens loopt naar het kader en onder de vensterbank in het metselwerk
• Onbehandelde zaagranden in spaanplaat. In de hoeken bij het raam of de muur zwelt de plaat op en laat het laminaat los
• Geen uitzettingsvoeg bij massief hout. Het hout zet in de zomer uit, duwt tegen de dagkant en kan opbollen of het pleisterwerk doen barsten
• Harde vulmiddelen in plaats van elastische kit. De voeg tussen kader en vensterbank scheurt bij de eerste temperatuurwissels
• Beschadigde luchtdichte tape. Rond de onderkant van het raam verschijnen vocht en schimmel, vaak pas na jaren
• Afgedekte radiator. Het raam beslaat in de winter en de kamer warmt minder goed op
• Te kort overstek of te korte oortjes. Aan de muur blijft een zichtbare spleet die je achteraf moeilijk wegwerkt

Eén vensterbank plaatsen is meestal een kwestie van enkele tientallen minuten tot ongeveer een uur. Voor een volledig appartement met meerdere ramen reken je doorgaans op een dag. Het duurt langer als oude vensterbanken uitgebroken moeten worden of de ondergrond geëgaliseerd moet worden, want dan moet de mortel eerst drogen.

Montageschuim of lijm hardt volgens de fabrikant meestal in enkele uren uit en bereikt zijn volle sterkte doorgaans de volgende dag. Silicone of acryl in de voegen heeft ongeveer 24 uur nodig voor je eraan mag komen of erover kan schilderen. Zet tot dan geen bloempotten of zware voorwerpen op de vensterbank en leun er niet op.

Heb je een zaag met geleiderail, een waterpas en wat geduld, dan kan je een binnenvensterbank zelf vervangen. De meeste tijd gaat naar nauwkeurig meten en zagen, niet naar het verlijmen zelf. Begin er niet aan als er aan de elektrische installatie of aan de verwarmingsleidingen gewerkt moet worden.

1. De breedte van de opening vooraan en achteraan meten, net als de diepte van kader tot muuroppervlak, en de dagkanten op haaksheid controleren.
2. Het overstek voor de muur (ongeveer 2 tot 4 cm) en de zijdelingse oortjes erbij tellen en de maten noteren.
3. Bij een scheve dagkant een mal uit karton maken en de omtrek op de plaat overbrengen.
4. De plaat met een scherp zaagblad zagen, het laminaat zagen langs de kant die de fabrikant van de zaag aanraadt, zodat de rand niet uitscheurt.
5. Verborgen zaagranden van spaanplaat insmeren met kit of vernis.
6. De ondergrond stofvrij maken, los pleisterwerk verwijderen, grote oneffenheden opvullen en laten drogen.
7. Nakijken of de luchtdichte tape onder het raam onbeschadigd is en er niet in snijden.
8. De plaat droog leggen op kunststof vulplaatjes en met de waterpas waterpas stellen.
9. De plaat wegnemen, de vulplaatjes laten liggen, de ondergrond bevochtigen volgens de instructies van het schuim en laag-expanderend schuim in strepen aanbrengen.
10. De vensterbank terugleggen, tegen het kader aandrukken en opnieuw met de waterpas controleren.
11. De vensterbank gelijkmatig verzwaren en laten uitharden volgens de fabrikant van het schuim, liefst tot de volgende dag.
12. De zijkappen plaatsen als het systeem ze heeft.
13. De voeg tegen het kader met elastische kit afwerken en de voeg tegen de muur met overschilderbare acrylkit.
14. Na het uitharden van de kit de beschermfolie verwijderen en het pleisterwerk rond de vensterbank bijwerken.

De oplevering neemt weinig tijd in beslag. Een waterpas, je ogen en je hand volstaan. Controleer de vensterbank pas na het uitharden van schuim en kit, liefst bij daglicht.

• De vensterbank ligt waterpas of helt licht naar de kamer, nooit naar het raam
• Als je op de voorrand drukt, veert of wiebelt ze niet
• De plaat sluit over de hele lengte aan tegen het raamkader, zonder spleet
• De voeg tegen het kader is met elastische kit gevuld, recht en zonder onderbrekingen
• De voeg tegen de muur is gekit en overschilderbaar
• Het overstek voor de muur is over de hele lengte gelijk
• Oortjes en zijkappen zijn netjes afgewerkt, zonder open holtes of ruwe zaagsneden
• Het oppervlak is vrij van krassen, loskomend laminaat en schuimresten
• Onder de vensterbank steekt geen schuim uit en de luchtdichte tape is niet zichtbaar beschadigd
• Boven de radiator blijft ruimte voor de warme luchtstroom
• De werkplek is opgeruimd en je weet vanaf wanneer je de vensterbank mag belasten