Plaatsing van een PVC- of houten raam

Met plaatsing bedoelt men het zetten van het raam in de opening. Werken die ermee samenhangen, hebben in de prijslijst meestal een eigen post. Spreek ze vooraf af met de schrijnwerker, zo vermijd je misverstanden:

• uitbreken en afvoeren van het oude raam,
• binnentablet en buitendorpel, bijvoorbeeld in arduin of aluminium,
• herstellen en bepleisteren van de dagkanten,
• rolluiken, screens of insectenhorren,
• plaatsing in de isolatielaag op consoles of een montageregel, bij gevelisolatie.

Vraag bij de offerte ook na of de luchtdichte en waterdichte afwerking inbegrepen is: folies of tapes binnen en buiten, of een voorgecomprimeerde zwelband. Sommige firma's doen dat standaard, andere alleen op vraag. Een raam zonder die afwerking zit sneller op zijn plaats, maar de voeg tussen kader en muur blijft dan onbeschermd.

Een ervaren plaatser heeft een vaste werkwijze, maar elke opening is wat anders. Bij oudere rijwoningen merkt men vaak dat de opening niet haaks is of bovenaan breder is dan onderaan.

Opening controleren en raam voorbereiden

Eerst meet de plaatser de opening en vergelijkt hij ze met de maten van het raam. Rond het kader blijft meestal een voeg van ongeveer 10 tot 20 mm, zodat die goed met schuim gevuld kan worden. Is de voeg te smal, dan raakt het schuim er niet in. Is ze te breed, dan moet ze eerst bijgewerkt worden. Bij grotere ramen worden de vleugels uitgehaald en soms het glas uitgenomen, zodat het kader handelbaar blijft en niets beschadigd raakt.

Nog voor het kader in de opening gaat, worden de folies op het kader gekleefd: binnen een dampremmende, buiten een dampopen folie. Dat gebeurt vooraf, omdat je na het plaatsen niet meer vlot aan de zijkant van het kader kunt.

Zetten, uitlijnen en verankeren

Het kader komt in de opening op stelblokjes, meestal in kunststof of hardhout. Die blokjes dragen het gewicht van het raam naar het metselwerk en blijven daarom zitten. Het kader wordt met de waterpas horizontaal en verticaal gezet en de diagonalen worden gecontroleerd. Wijken die meer af dan de fabrikant toelaat, dan sluiten de vleugels later niet goed.

De verankering zorgt dat het raam vast in de opening zit. Meestal gebruikt men:

• kozijnpluggen of kozijnschroeven door het kader in het metselwerk, gangbaar bij volle baksteen en beton,
• stalen ankerplaatjes of muurankers die aan het kader en aan de muur vastgezet worden, handig bij snelbouwsteen, cellenbeton en waar men liever niet door het kader boort,
• consoles of een montageregel bij plaatsing in de isolatielaag.

Ankers komen meestal op ongeveer 15 cm van de hoeken en verder om de 70 cm of zo. De exacte afstanden bepaalt de profielfabrikant. Bij schroeven door het kader mag je niet te hard aanspannen, anders buigt het kader door en gaat de vleugel schuren.

Voeg vullen en afdichten

De voeg wordt gevuld met PUR-montageschuim, ongeveer tot twee derde, want het schuim zet nog uit. Te veel schuim kan het kader naar binnen duwen en vervormen, wat vooral opvalt bij brede schuiframen en terrasdeuren. Na het uitharden wordt het overtollige schuim weggesneden en worden de folies op de dagkant gekleefd. De binnenfolie houdt vochtige lucht uit de kamer weg van het schuim. De buitenfolie beschermt het schuim tegen regen en uv-licht, maar laat vocht uit de voeg wel naar buiten. In plaats van schuim en buitenfolie kiezen veel plaatsers aan de buitenkant voor een zwelband, die de voeg na plaatsing vanzelf dichtzet.

Vleugels hangen en afstellen

Tot slot worden de vleugels opgehangen, het glas geplaatst en het beslag afgesteld. Een vleugel moet licht sluiten, zonder te schuren, en de dichting moet rondom aansluiten. De plaatser controleert ook de kierstand, het ventilatierooster als dat er is en de beveiliging tegen foute bediening.

De werkwijze is voor beide materialen gelijkaardig. De verschillen zitten in details die invloed hebben op de tijd en op hoe voorzichtig men moet werken.

PVC-raam

Een PVC-kader is lichter en kan tijdens de werken tegen wat vocht. Het heeft stalen versterkingen waarin verankerd wordt. Bij donkere kleuren of houtlook-folies zet het profiel in de zon meer uit. Fabrikanten raden daarom aan om bij lange kaders de ankerafstanden precies te volgen en het kader niet keihard vast te zetten. Haal de beschermfolie zo snel mogelijk van de profielen, liefst binnen enkele weken. In de zon bakt de lijm van die folie vast en krijg je hem later bijna niet meer weg.

Houten raam

Een houten raam is zwaarder en het oppervlak is gevoeliger voor krassen, vocht en kalk of mortel. Plaatsers beschermen houten ramen daarom grondiger, met folie en een tape die de verf of lak niet beschadigt. Hout werkt met vocht, dus plaats het liefst niet in een vochtige ruimte waar net gepleisterd is of een chape gegoten werd. Kan het niet anders, verlucht dan flink. Bij schroeven door het kader worden de gaten afgedekt met dopjes of houten pluggen in de kleur van het raam.

Waar het raam in de muur komt

Bij beide materialen telt de positie in de muurdikte. In de Belgische spouwmuur zit het raam traditioneel tegen de aanslag van de gevelsteen. Is de spouw geïsoleerd, dan hoort het kader zo dicht mogelijk bij of in het vlak van de isolatie te staan, zodat de isolatie aansluit op het kader. Bij een massieve muur zonder isolatie komt het raam meestal ongeveer in het middelste derde. Bij gevelisolatie langs buiten schuift het raam best naar de buitenrand van het metselwerk of in de isolatielaag. Anders ontstaat er een koudebrug en wordt de binnendagkant in de winter koud.

Een goede voorbereiding maakt de plaatsing en de opkuis korter. Zorg voor de afgesproken dag voor:

• vrije ruimte van ongeveer 1,5 tot 2 meter voor elk raam, planten, gordijnen, gordijnroedes en meubels weg,
• afgedekte vloer en afgedekte meubels die niet weg kunnen,
• een stopcontact voor het gereedschap,
• een afgesproken plek om de nieuwe ramen te zetten en een regeling voor het afvoeren van de oude,
• in een appartement: buren die weten dat er een dag lawaai komt,
• een parkeerplaats voor de bestelwagen, zo dicht mogelijk bij de woning.

Denk ook aan de rolluiken. Moet een bestaande rolluikkast blijven, dan bekijkt de plaatser vooraf hoe het nieuwe raam erop aansluit.

Eén post per stuk betekent niet dat elk raam even veel werk vraagt. De omvang hangt vooral af van:

• afmetingen en gewicht, een groot raam met driedubbel glas is zwaar en vraagt meer handen,
• verdieping en bereikbaarheid, een raam op het gelijkvloers gaat vlotter dan op de vierde verdieping zonder lift,
• staat van de dagkant, loszittend pleisterwerk of een scheve opening moet eerst bijgewerkt worden,
• soort muur, in snelbouwsteen en cellenbeton wordt anders verankerd dan in beton,
• afwijkende vormen zoals rondbogen en schuine ramen, die moeilijker uit te lijnen zijn,
• schuiframen en terrasdeuren met een lage dorpel, waar de aansluiting op de vloer en de waterdichting extra zorg vraagt,
• stelling of hoogwerker voor werk aan de buitenkant op hoogte.

In recente appartementsgebouwen is de plaatsing meestal voorspelbaar, met rechte openingen en terugkerende maten. In oude rijwoningen en halfopen bebouwing uit de jaren zestig en zeventig blijkt na het uitbreken vaak dat de dagkant of de oude dorpel er slechter aan toe is dan je kon zien.

Een raam zit op de grens tussen verschillende vakken. Wordt de volgorde niet gerespecteerd, dan moet er iets twee keer gebeuren.

• laat de opmeting doen door wie de ramen levert en plaatst, dan draagt die ook de verantwoordelijkheid voor de maten,
• plan je gevelisolatie of spouwisolatie, beslis dan over de positie van het raam voor de bestelling, plaatsing in de isolatielaag achteraf is lastig,
• betrek de elektricien voor de plaatsing als er elektrische rolluiken, screens of raamcontacten komen, dat werk hoort volgens het AREI bij een vakman,
• de buitendorpel komt meestal voor of samen met het raam, het binnentablet na het uitharden van het schuim,
• de plafonneerder werkt de dagkanten pas af als de folies gekleefd zijn en het schuim uitgehard is,
• schilderen komt als laatste, wanneer het pleisterwerk droog is.

Het gebeurt vaak dat de ramen vervangen worden en de dagkanten pas maanden later afgewerkt worden, met het schuim al die tijd bloot. Kan het niet anders, zorg dan dat minstens de buitenkant met folie of zwelband beschermd is.

Wie premies wil aanvragen, zoals via Mijn VerbouwPremie, kijkt best vooraf welke voorwaarden er gelden voor glas en kader en welke documenten de schrijnwerker moet bezorgen. Nieuwe ramen hebben ook invloed op je EPC.

De meeste problemen met ramen ontstaan niet op de eerste dag, maar tijdens de eerste of tweede winter.

Ontbrekende of slecht gekleefde folies

Warme, vochtige lucht uit de kamer dringt in het schuim, condenseert in het koudere deel van de voeg en het schuim wordt stilaan nat. Gevolg: donkere vlekken en schimmel in de hoeken van de dagkant, vaak maar aan één kant van het raam. Buiten onbeschermd schuim wordt in de zon geel, verkruimelt en sluit niet meer af.

Raam dat alleen in het schuim zit

Schuim draagt niet. Een raam dat enkel door schuim op zijn plaats gehouden wordt, verschuift na verloop van tijd, de vleugels gaan schuren en het beslag slijt sneller. Ankers zijn altijd nodig, ook als het raam op het eerste gezicht vast zit.

Te veel schuim en een te strak aangespannen kader

Een doorgebogen kader zie je niet met het blote oog. Je merkt het wel: de vleugel sluit in het midden niet aan, het tocht of het raam gaat moeilijk dicht. Bij terrasdeuren vervormt vaak de dorpel.

Verkeerde positie in de muur

Staat het raam te ver naar buiten in een ongeïsoleerde muur, of te ver naar binnen ten opzichte van de isolatie, dan wordt de dagkant in de winter koud en slaat er condens op neer. Waarom net rond het raam en niet op de hele muur? Omdat de muur daar het dunst is en de warmte er het snelst weglekt.

Verstopte afwatering

Onderaan in het kader zitten afwateringsgaatjes. Raken die verstopt met schuim of pleister, of sluit de dorpel ze af, dan blijft er water in het profiel staan. Bij vorst geeft dat problemen, en het water kan naar binnen lopen.

Een gewoon raam in een appartement plaatsen twee plaatsers meestal in één tot drie uur, het uitbreken van het oude raam inbegrepen. Een volledig appartement lukt meestal in één dag, een woning in één tot enkele dagen, afhankelijk van het aantal ramen en de bereikbaarheid.

PUR-schuim kan meestal na enkele uren gesneden worden en is volgens de fabrikant doorgaans binnen een dag volledig uitgehard. Bij lage temperaturen duurt dat langer en gebruikt men winterschuim. De dagkanten komen pas na het uitharden van het schuim en het kleven van de folies. Het pleisterwerk heeft daarna, afhankelijk van dikte en materiaal, tijd nodig om te drogen voor er geschilderd kan worden.

Plaatsen in de winter kan, als de ramen een voor een vervangen worden zodat de kamer niet afkoelt, en als de minimumtemperaturen voor schuim en kleefmiddelen uit de fabrikantgegevens gerespecteerd worden.

De plaatsing zelf laat je best aan een vakman over, zeker bij grote ramen, op hoogte en in appartementsgebouwen. Het gaat om zware en breekbare elementen en bij een foute plaatsing vervalt de garantie. Wat je wel zelf kunt, is de kamer klaarmaken en het raam na een tijd controleren en licht bijstellen.

1. Meubels en spullen tot ongeveer twee meter van het raam wegzetten.
2. Gordijnen, gordijnroedes, binnenzonwering en planten van de vensterbank halen.
3. De vloer afdekken met stevige folie of karton en die met tape vastzetten zodat ze niet verschuift.
4. Meubels en elektronica die in de kamer blijven afdekken tegen stof.
5. Na de plaatsing de beschermfolie van de kaders trekken voor die in de zon vastbakt.
6. Alle standen van de kruk uitproberen: dicht, open, kiepstand en kierstand.
7. Bij gesloten raam een strook papier tussen vleugel en kader klemmen en op verschillende plaatsen rondom proberen uit te trekken.
8. Komt het papier ergens makkelijk los, dit melden aan de plaatser of volgens de handleiding van de fabrikant de sluitnokken van het beslag met een inbussleutel bijdraaien.
9. Eén keer per jaar de dichtingen en afwateringsgaatjes reinigen en het beslag smeren met olie voor raambeslag.

Schuurt de vleugel tegen het kader, stel hem dan niet met geweld bij. Vaak zit de oorzaak in een doorgebogen kader of onvoldoende stelblokjes, en dat hoort bij een klacht aan de plaatser.

Controleer het raam bij voorkeur meteen bij de oplevering, terwijl de plaatsers er nog zijn. Loop deze punten na:

• Kader staat waterpas en loodrecht, gecontroleerd met de waterpas
• Vleugels openen en sluiten licht in alle standen
• Dichting sluit rondom aan, het papier laat zich nergens makkelijk uittrekken
• Glas en kaders zijn niet gekrast of gebarsten
• Ankers of ankerplaatjes zijn geplaatst en zichtbaar voor de dagkant dichtgaat
• Binnen- en buitenfolie of zwelband zijn doorlopend aangebracht, zonder plooien of gaten
• Schuim is weggesneden en zit niet op het kader
• Afwateringsgaatjes zijn vrij en niet afgesloten door de dorpel
• Kierstand, ventilatierooster en beveiliging tegen foute bediening werken
• Je hebt het garantiebewijs, de onderhoudsinstructies en de uitleg over het afstellen van het beslag gekregen
• De werkplek is opgeruimd en de oude ramen zijn afgevoerd zoals afgesproken