Keuken plaatsen

Hoe goed je keuken straks staat, wordt grotendeels bepaald voordat het eerste kastje binnenkomt. De keukenleverancier rekent met de maten van de ruimte, maar de werkelijkheid wijkt vaak af. In de praktijk staan muren regelmatig niet haaks, loopt de vloer aan één kant op en zitten de aansluitingen voor water, afvoer of stroom een stuk naast de plek op de tekening. Bij het opmeten is het daarom niet genoeg om alleen de lengte van de muren te noteren. Schrijf ook de plek en de hoogte van alle aansluitingen op, de positie van raam, radiator, zekeringkast en ventilatieroosters, en hoeveel vloer en muren uit het lood of uit het vlak staan.

De werkbladhoogte ligt meestal tussen ongeveer 85 en 95 cm. Die hoogte moet passen bij de mensen die echt in de keuken koken, niet bij een gemiddelde uit een tabel. Veel huishoudens kiezen voor de hogere kant. Je stelt de hoogte vooral in met de stelpootjes en de dikte van het blad, dus spreek die op voorhand af. Bij het ontwerp helpt het om de keuken in zones te verdelen: voorraad, spoelen, voorbereiden en koken. Laat tussen spoelbak en kookplaat een doorlopend stuk werkblad vrij. Zonder die ruimte sta je constant pannen en borden heen en weer te schuiven.

Moeten er leidingen verlegd worden, doe dat dan vóór de montage en vóór het tegelwerk van de achterwand. Sleuven frezen in een afgewerkte muur achter nieuwe kastjes is veel werk, en bijna altijd raakt daarbij iets beschadigd dat al klaar was. Gaat er bij de verbouwing een muur weg, laat dan eerst een stabiliteitsingenieur beoordelen of die muur dragend is.

De meeste keukenkasten zijn gemaakt van gelamineerd spaanplaat met kanten van ABS of PVC. Spaanplaat houdt goed zijn vorm, zolang het droog blijft. Het zwakke punt is daarom het kastje onder de spoelbak en het kastje naast de vaatwasser, waar vocht in open zaagranden kan trekken. Elk gat dat je achteraf in een kast zaagt, bijvoorbeeld voor de afvoer of een slang, werk je bij de montage af met kit of een afdekrand.

Onderkasten staan op verstelbare pootjes. Je stelt ze met de waterpas waterpas in de lengte en in de diepte. Voordat de plint ervoor komt, schroef je de kasten aan elkaar vast, zodat de fronten mooi in één lijn staan. Bij de koelkast en de vaatwasser krijgt de plint een ventilatierooster of een uitsparing als de fabrikant van het toestel dat voorschrijft.

Bovenkasten hang je aan een ophangrail of aan pluggen via verstelbare kastophangers. Welke bevestiging je nodig hebt, hangt af van de muur:

• Beton en volle steen: gewone spreidpluggen van voldoende lengte.
• Snelbouwsteen en cellenbeton (gasbeton): lange pluggen die bedoeld zijn voor holle en zachte materialen, of chemisch anker.
• Gipskartonplaat: een lat of houten versterking in de wand, die je moet aanbrengen voordat de wand dicht gaat, of hollewandpluggen met een opgegeven draagvermogen.

Een volle bovenkast met servies en voorraad weegt veel meer dan je bij de montage verwacht. Reken de bevestiging dus niet op een lege kast, maar op wat er straks gewoon in staat.

Het meest gebruikte blad is laminaat op een spaanplaten kern, meestal 38 mm dik. Daarnaast zie je massief hout, compact laminaat (HPL in volle dikte), keramiek en natuursteen of composiet. Elk materiaal gedraagt zich anders:

• Laminaat: kan slecht tegen water in de zaagranden en tegen hete pannen die rechtstreeks op het blad worden gezet.
• Massief hout: werkt mee met de luchtvochtigheid, heeft dus olie nodig en ruimte om uit te zetten.
• Compact laminaat: is door en door waterbestendig, maar hard om te bewerken en vraagt speciaal gereedschap.
• Natuursteen en composiet: worden pas opgemeten met een mal als de kasten staan, en de steenhouwer maakt zelf de uitsparingen en plaatst het blad.

Een hoekverbinding in een laminaat blad wordt gefreesd met een mal. Aan de onderkant komen uitsparingen voor spanbouten, die beide delen stevig tegen elkaar trekken. Lijm alleen houdt zo'n verbinding niet. Voordat je de bouten aandraait, smeer je de randen van de verbinding in met afdichtingskit, zodat er geen water in het spaanplaat komt.

Let bij uitsparingen op dat er tussen het gat en de rand van het blad of de verbinding een stevige strook materiaal overblijft. Een smal bruggetje voor de spoelbak of de kookplaat breekt makkelijk, vooral bij het verplaatsen van het blad of als iemand erop leunt. De maat van de uitsparing haal je uit de montagehandleiding van de spoelbak en de kookplaat die je echt gebruikt, nooit uit een schatting.

De spoelbak sluit je via een sifon aan op de afvoer. Komt de vaatwasser er ook op, dan heb je een sifon met een zijaansluiting nodig, eventueel met terugslagklep. Fabrikanten raden aan om de afvoerslang van de vaatwasser in een hoge boog te leggen, zodat vuil water uit de sifon niet terugloopt in het toestel. De afvoer van de spoelbak moet gelijkmatig afhellen naar de valleiding. Waarom is dat zo belangrijk? Keukenvet zet zich af in vlakke of doorgezakte stukken leiding, en zo slibt de afvoer langzaam dicht.

Op de koud- en warmwateraansluitingen horen hoekkranen. Daarmee zet je het water alleen voor de kraan of de vaatwasser dicht en hoef je niet de hele woning af te sluiten. Bij een nieuwe keuken is het verstandig de kraan nieuwe flexibele slangen te geven. Oude gevlochten slangen zijn een bekende oorzaak van waterschade. Heb je onder het aanrecht een drukloze keukenboiler (close-in boiler), dan heb je een speciale kraan nodig die daarvoor geschikt is. Een gewone kraan past daar niet op. Bij een kokendwaterkraan volg je de installatievoorschriften van de fabrikant, ook voor de stroomaansluiting in het onderkastje.

Toestellen met een stekker, zoals koelkast, microgolfoven of vaatwasser, gaan in een stopcontact. Dat stopcontact zit het liefst op een plek waar je bij kunt, bijvoorbeeld in het kastje ernaast, zodat je het toestel kunt loskoppelen zonder het eruit te trekken. De kookplaat en de meeste inbouwovens worden vast aangesloten. Een inductiekookplaat met een groot vermogen krijgt meestal een eigen, zware kring. Veel mensen stappen bij een nieuwe keuken over van gas op inductie, en dan moet de verdeelkast daar wel op berekend zijn. Welke kabeldikte en welke kringen nodig zijn, bepaalt de elektricien op basis van het vermogen van het toestel en de staat van de installatie.

Vaste aansluitingen, nieuwe kringen en het verplaatsen van stopcontacten zijn werk aan de elektrische installatie. Laat dat over aan een vakkundige elektricien die volgens het AREI werkt. Een installatie moet aan het AREI voldoen en wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme. Vraag na afloop om een controle en meting van de nieuwe of aangepaste delen, en laat dat schriftelijk vastleggen.

Een gaskookplaat laat je uitsluitend aansluiten door een erkend installateur. Die test na het aansluiten of alles gasdicht is en legt dat vast. Zelf gas aansluiten is geen optie. Ruik je ooit gas, bedien dan geen schakelaars of toestellen, zet ramen en deuren open, ga naar buiten en bel de netbeheerder: Fluvius in Vlaanderen, Sibelga in Brussel, ORES of RESA in Wallonië. Bij direct gevaar bel je 112.

Kijk ook naar de ventilatie van de toestellen. In de handleiding van de inbouwoven, koelkast en vaatwasser staan ventilatieopeningen en afstanden. Die mogen niet worden afgedekt door een kast of plint.

Een dampkap werkt op twee manieren. Bij afvoer gaat de lucht via een kanaal naar buiten. Bij recirculatie gaat de lucht door een koolstoffilter en komt weer terug in de keuken. Afvoer naar buiten haalt vocht en geurtjes beter weg. Recirculatie is eenvoudiger te monteren, maar de filters moet je regelmatig vervangen en het vocht blijft in de ruimte.

Bij afvoer naar buiten is het kanaal belangrijker dan het motorvermogen. Het moet kort zijn, met zo weinig mogelijk bochten en met de diameter die de fabrikant aanraadt, vaak 125 of 150 mm. Een vernauwing of een lange flexibele slang kost vermogen en maakt de kap lawaaieriger. Een terugslagklep voorkomt dat koude lucht en geurtjes van buiten de keuken in komen.

Nieuwere en gerenoveerde woningen hebben vaak mechanische ventilatie. Sluit de dampkap nooit aan op de kanalen of de ventilatie-unit van dat systeem: het vet vervuilt de installatie en de ventilatie in de rest van het huis raakt verstoord. Ook op een rookgasafvoer van een CV-ketel, stookolieketel, geiser of ander toestel sluit je de kap nooit aan. Wees ook voorzichtig in huizen met een houtkachel, open haard of een open gastoestel dat lucht uit de ruimte haalt. Een krachtige dampkap maakt onderdruk en kan rookgassen terug de woning in trekken. De oplossing is een toevoer van buitenlucht of een veiligheidsschakeling, bijvoorbeeld een raamschakelaar. Laat een installateur of schoorsteenveger beoordelen wat in jouw situatie nodig is. De hoogte van de kap boven de kookplaat bepaalt de fabrikant. Boven gas is die meestal groter dan boven inductie.

De achterwand beschermt de muur tussen onder- en bovenkasten tegen vet en water. Meestal kies je voor tegels, gehard glas, een laminaat of compact plaat, of dezelfde steen als het werkblad. Tegels kun je herstellen en het materiaal is vaak goedkoper. Een tegelzetter maakt er netjes werk van. Glas en plaat zijn glad en makkelijk proper te houden, maar de gaten voor stopcontacten en schakelaars moeten vooraf exact worden uitgezaagd. Glas kun je achteraf niet meer aanpassen.

De achterwand komt pas als het werkblad ligt, zodat hij er direct op aansluit. De naad tussen blad en achterwand sluit je af met sanitaire silicone of een afdekprofiel. Achter een gaskookplaat moet materiaal zitten dat tegen hitte kan. Bij glas controleer je de afstand tot de branders in de handleiding van zowel de kookplaat als het glas. Na het betegelen worden de inbouwdozen van de stopcontacten verlengd of uitgelijnd, zodat de stopcontacten niet diep in de wand verdwijnen.

Na een paar maanden gebruik zakken deurtjes vaak een beetje en zijn de naden tussen de fronten niet meer gelijk. Dat stel je prima zelf af. Je komt niet aan leidingen en een schroevendraaier is genoeg.

1. Het kastje leegmaken, zodat het gewicht van de inhoud de stand van het deurtje niet vertekent.
2. Controleren of de schroeven die het scharnier aan de kast en aan het deurtje vastzetten goed vastzitten.
3. De zijnaad instellen met de schroef op het scharnier die het dichtst bij het deurtje zit, tot de naden naar de naburige fronten gelijk zijn.
4. De diepte instellen met de achterste schroef van het scharnier, zodat het gesloten deurtje recht tegen de kast valt.
5. De hoogte instellen door het scharnier op de montageplaat te verschuiven, of bij sommige types met een aparte hoogteschroef.
6. De lade uittrekken en volgens de handleiding van de fabrikant de hoogte en de stand van het front instellen met de stelknoppen achter het front.
7. Controleren of deurtjes en lades soepel lopen en of de naden over de hele keuken gelijk zijn.

• De kasten staan waterpas en de fronten vormen een rechte lijn met gelijke naden
• Deurtjes en lades sluiten soepel en de dempers trekken ze netjes dicht
• De bovenkasten hangen stevig en bewegen niet als je er gewicht op zet
• Zaagranden en uitsparingen in het werkblad zijn afgedicht en de verbinding is vlak en zonder kier
• Onder de spoelbak lekt niets na het vullen van de bak en na een vaatwasprogramma
• De hoekkranen zijn bereikbaar en gaan goed dicht
• De toestellen werken en bij vaste aansluitingen heb je een schriftelijke bevestiging van de elektricien
• Bij een gaskookplaat heb je een verslag van de aansluiting en de gasdichtheidstest
• De dampkap trekt goed op alle standen en het kanaal heeft geen onnodige bochten of vernauwingen
• De ventilatieopeningen van de toestellen en de roosters in de plint zijn vrij gebleven
• De kitvoeg bij de achterwand is doorlopend en proper
• Je hebt de handleidingen, garantiebewijzen en reserveonderdelen voor het beslag gekregen