Toilet renoveren

De wc is vaak de kleinste ruimte in huis, maar er zitten meer leidingen dan in de woonkamer. Je hebt een dikke afvoer, een wateraansluiting, vaak de standleiding van het hele gebouw en daarbij nog de ventilatie. Bij een wc-renovatie draait het daarom minder om de indeling en meer om de vele details die je gemakkelijk vergeet.

In een appartementsgebouw uit de jaren zestig en zeventig is de wc meestal smal, vaak niet veel breder dan 80 tot 90 cm. Achter of naast de pot loopt de gemeenschappelijke standleiding voor afvoer en water. In België is de wc meestal een aparte ruimte, vaak in de inkomhal. Ligt hij naast de badkamer en pak je beide tegelijk aan, dan kun je kiezen: de wc apart houden of samenvoegen met de badkamer. Een aparte wc is handig in een groter gezin, als iedereen 's ochtends tegelijk de deur uit moet. Samenvoegen geeft je juist ruimte voor een wasmachine of een grotere douche.

In oudere woningen, zeker van voor 1970, kom je na het verwijderen van de pot vaak een gietijzeren of gresbuis tegen, met gekitte of loden verbindingen. Ook loden waterleidingen zijn in zulke huizen niet ongewoon. Die vervang je bij een renovatie het liefst meteen door koper of kunststof. In woningen die vóór 2001 zijn gebouwd kan asbest zitten, bijvoorbeeld in oude afvoerbuizen of ventilatiekanalen van asbestcement. Twijfel je, laat het dan onderzoeken en laat asbest altijd verwijderen door een erkende asbestverwijderaar. In een rijwoning of een woning in halfopen of open bebouwing heb je meestal meer vrijheid. Daar kun je de pot vaak wat verschuiven of een handwasbakje toevoegen zonder grote ingrepen.

Woon je in een appartementsgebouw, stem het werk dan vooraf af met de syndicus en de vereniging van mede-eigenaars (VME), zeker als het water in de standleiding even dicht moet.

Bij een duoblok staat het reservoir direct op de pot. Zo'n toilet is eenvoudig te monteren en gemakkelijk te herstellen, omdat je alles kunt zien. Gaat de vlotter of de spoelklep stuk, dan vervang je die zonder tegels uit te breken. Het nadeel: rond de voet van de pot en achter het reservoir krijg je de doek er lastig tussen.

Een hangtoilet hangt aan een inbouwframe. De vloer eronder blijft vrij, het reservoir verdwijnt in een voorzetwand en de ruimte oogt groter. Die voorzetwand kost wel diepte, ruwweg 15 tot 25 cm, afhankelijk van het frame en de afwerking. In een smalle wc in een appartement merk je dat. Meet daarom vóór je beslist de afstand van de achterwand tot de deur, en stel je voor of de deur na de montage nog goed opengaat en of je nog prettig kunt zitten.

Er is ook een derde weg: een staand toilet dat aangesloten wordt op een inbouwreservoir. Dat past waar de wand of vloer een dragend frame niet goed houdt, of als je het reservoir wilt wegwerken maar een ingewikkelder montage liever vermijdt.

Het frame draagt het hele toilet plus degene die erop zit. Daarom wordt het zowel in de vloer als in de wand verankerd. De draagkracht staat in de gegevens van de fabrikant en ligt bij gangbare frames meestal op enkele honderden kilo's. Dat geldt alleen als het frame precies volgens de handleiding vastzit. In een lichte scheidingswand of een oude, poreuze chape heb je geschikte pluggen of ankers nodig. Wordt dat onderschat, dan gaat het toilet na verloop van tijd bewegen en scheurt de silicoonvoeg bij de tegels.

Hoe hoog moet de pot hangen?

De hoogte van een hangtoilet stel je in op het frame, nog voordat het wordt dichtgemaakt. Gangbaar is ongeveer 40 tot 42 cm vanaf de afgewerkte vloer. Voor grote of oudere mensen kiest men vaak hoger, zo'n 45 tot 48 cm. Let op het woord afgewerkt: reken met de tegels en de tegellijm, niet met de kale chape waar je nu op staat. In de praktijk gebeurt het vaak dat het frame op de ruwe vloer wordt afgesteld en dat het toilet na het tegelen lager hangt dan bedoeld.

Voorzetwand: platen of metselwerk

Het frame wordt afgewerkt met vochtwerende gipskartonplaat of cementgebonden plaat, of ingemetseld met cellenbeton. Een gemetselde voorzetwand is steviger en dempt het geluid van het doorspoelen beter, iets wat vooral de buren aan de andere kant van de muur waarderen. Platen zijn juist sneller. Wat je ook kiest, een plankje boven het frame is handig. Het werkt de leidingen weg en je hebt meteen een plek voor wc-papier of een luchtverfrisser.

Een toilet heeft een dikke afvoer nodig, in België meestal een pvc-buis van 110 mm, met voldoende helling naar de standleiding. Elke extra bocht en elke extra meter vergroot de kans op verstopping. Daarom blijft de pot in een appartement meestal dicht bij de oude plek. Een halve meter verschuiven lukt vaak wel. Hem in een appartement naar de tegenoverliggende wand verplaatsen meestal niet, want in de betonnen verdiepingsvloer kap je geen sleuven. Dat tast de constructie aan, en ingrepen in de draagstructuur zijn werk voor een stabiliteitsingenieur, niet voor een doe-het-zelver.

Op een oude gietijzeren of gresstandleiding sluit je het nieuwe toilet aan met een passend overgangsstuk met rubberen afdichting. Is de mof gescheurd of lekt de verbinding, dan moet een stuk standleiding worden vervangen. Die leiding is van het hele gebouw. Overleg zo'n werk daarom met de syndicus en het liefst ook met de buren boven en onder je, zodat het in één keer kan gebeuren.

Vervang je het toilet, vervang dan ook het stopkraantje op de wateraansluiting. Een oud kraantje sluit na jaren vaak niet meer helemaal af. Het pas na het tegelen vervangen is een onnodige complicatie.

De meeste wc's in appartementen hebben geen raam. Vroeger werden ze natuurlijk geventileerd via een rooster naar een schacht, maar dat stelt meestal weinig voor. Bij een renovatie komt er daarom vaak een ventilator bij. Voor een wc wordt een afvoer van ongeveer 25 m³ per uur als richtlijn genoemd. Hoeveel de ventilator echt afzuigt, hangt af van de lengte en de diameter van het kanaal.

Kies een ventilator met terugslagklep, anders komen geuren uit de schacht terug je huis in. Even belangrijk is waar de verse lucht vandaan komt. Sluit de deur strak tot op de vloer, dan kan de ventilator niets aanzuigen. Een spleet van een paar centimeter onder de deur of een deur met ventilatierooster lost dat op.

Veel appartementsgebouwen hebben mechanische ventilatie met een centrale afzuigbox op het dak of een box in de woning. Op zo'n centraal kanaal sluit je geen eigen ventilator met motor aan, want die kan de afzuiging bij de buren verstoren. In dat geval hoort er een afzuigventiel in het plafond dat op het bestaande systeem is afgesteld. Vraag aan de syndicus hoe het systeem in jouw gebouw werkt. Een eigen ventilator kun je laten schakelen via de lichtschakelaar met nalooptijd of via een vochtsensor. Het aansluiten op het stroomnet laat je over aan een erkend elektricien.

Een wc zonder handwasbakje is niet erg hygiënisch. Wie zijn handen wil wassen, moet via deurklinken naar de badkamer of keuken. Daarom komt er bij een renovatie vaak een handwasbakje bij. In een smalle ruimte passen hoekmodellen of handwasbakjes van ongeveer 20 tot 25 cm diep, die niet in de weg zitten voor het toilet.

Is koud water genoeg, dan heb je alleen één aansluitpunt en een eenvoudig kraantje nodig. Warm water betekent een extra leiding vanaf de badkamer of de cv-ketel, of een kleine boiler onder het handwasbakje, die een eigen stopcontact nodig heeft. De afvoer van het handwasbakje kan in de voorzetwand mee met die van het toilet. Plaats je het frame nu, dan is dat een groot voordeel.

Op een of twee vierkante meter zie je elke voeg. Het tegelplan begint daarom bij het midden van het toilet, zodat de pot en de bedieningsplaat netjes op het midden van een tegel of precies op een voeg uitkomen, niet ergens willekeurig. Plaats de bedieningsplaat zo dat de revisieopening geen tegel in een smal reepje snijdt. Een goede tegelzetter tekent dat vooraf uit.

Groot formaat geeft rust in een kleine ruimte, maar vraagt bij scheve wanden een goed vlakke ondergrond. Kleiner formaat vergeeft meer oneffenheden, en in een appartement werk je er gemakkelijker mee rond de standleiding. Een antislipvloertegel is in de wc zinvol, zeker als je een bidetsproeier hebt.

Waterdichting hoeft niet zo uitgebreid als in de douche. Bij een bidetsproeier, rond het handwasbakje en op de vloer onder het toilet is een waterdichte coating wel verstandig. Lekt er iets bij het toilet, dan merk je dat vaak pas als de onderburen een vlek in hun plafond zien.

Een renovatie is het moment om na te denken over verlichting, ventilator en eventueel een stopcontact voor een douche-wc of een kleine boiler. Douche-wc's met verwarming en föhn hebben een stopcontact achter de voorzetwand nodig. Daar moet je al aan denken bij het plaatsen van het frame, daarna is het te laat. Alle elektrische werken horen bij een erkend elektricien. De installatie moet voldoen aan het AREI en wordt gekeurd door een erkend keuringsorganisme. De elektricien laat je na afloop weten wat er is aangelegd.

De wc-rolhouder, de toiletborstel en een handdoekhaakje worden in de tegels vastgezet. Heb je een voorzetwand van platen, bepaal dan vooraf waar ze komen, zodat daar een stevige houten lat of multiplex in de constructie kan. Anders gaan accessoires in gipskarton op den duur loszitten.

De wc is klein, maar de werken gebeuren niet allemaal tegelijk. Tussen het plaatsen van het frame, het dichtmaken, het tegelen en het ophangen van de pot moeten tegellijm en voegmiddel uitharden. Heb je maar één toilet in huis, regel dan vooraf een oplossing. Dat kan de oude pot zijn die 's nachts tijdelijk teruggezet wordt, of een strakke volgorde van werken, zodat je niet langer zonder wc zit dan nodig.

Een wc-renovatie is samenspel van sanitair werk, metsel- of plaatwerk, tegelwerk en elektriciteit. Daarom is het praktisch als één vakman of één bedrijf verantwoordelijk is voor het geheel. Worden de werken verdeeld over meerdere partijen, dan gebeurt het gemakkelijk dat niemand het frame op lekken test voordat het wordt dichtgemaakt.

Een wc-bril vervangen kun je zelf zonder risico, want je komt niet aan water of stroom. Het gaat er vooral om dat je de juiste vorm en de juiste bevestiging kiest.

1. Lengte en breedte van de pot opmeten, en de afstand tussen de bevestigingsgaten, of het merk en type van de pot opzoeken.
2. De oude bril losschroeven, bij een hangtoilet meestal van bovenaf na het openklappen van de afdekkapjes van de scharnieren.
3. De gaten en de plek rond de scharnieren schoonmaken en ontkalken.
4. De nieuwe bevestigingspluggen of bouten met ringen plaatsen volgens de handleiding van de fabrikant.
5. De bril erop zetten en centreren, zodat hij niet over de rand van de pot uitsteekt.
6. De bevestiging met gevoel aandraaien, zodat het keramiek niet barst.
7. Het langzaam dichtvallen en de stevigheid controleren, en de bevestiging na een paar dagen gebruik nog een keer natrekken.

• Het toilet zit stevig, beweegt niet en kraakt niet als je erop zit
• De hoogte van de pot klopt met de afgesproken hoogte vanaf de afgewerkte vloer
• Doorspoelen werkt met de grote en de kleine knop, en het reservoir loopt na het vullen niet door
• De revisieopening achter de bedieningsplaat is bereikbaar en gaat open zonder tegels te beschadigen
• Bij de aansluiting van de pot op de afvoer en bij de wateraansluiting blijft het droog, ook na een paar keer doorspoelen
• De tegels liggen vlak, de voegen zijn gelijkmatig en de zaagsneden rond de standleiding zijn netjes
• De silicoonvoeg langs de vloer en rond de pot is doorlopend en zonder bellen
• De ventilator heeft een terugslagklep, zuigt goed en onder de deur zit een spleet voor de luchttoevoer
• Onder de sifon van het handwasbakje druppelt niets en de kraan sluit volledig af
• De elektricien heeft je laten weten wat er aan elektriciteit is aangelegd en aangesloten