Δέσιμο γωνίας

Ο μαντρότοιχος δεν έχει ταβάνι ή στέγη να τον κρατάει δεμένο. Στα ίσια τμήματα γέρνει πιο εύκολα και «δουλεύει» με τον αέρα, τις διαφορές θερμοκρασίας, την υγρασία και τις μικροκαθιζήσεις του εδάφους. Η γωνία λειτουργεί σαν στήριγμα: δύο τοίχοι σε ορθή γωνία αλληλοστηρίζονται. Αυτό όμως ισχύει μόνο όταν είναι πραγματικά δεμένοι μεταξύ τους.

Αν το δεύτερο τμήμα απλώς «ακουμπήσει» στο πρώτο, δημιουργείται ένας συνεχής κατακόρυφος αρμός από το θεμέλιο ως την κορυφή. Τότε κάθε τμήμα δουλεύει μόνο του. Στην πράξη συχνά εμφανίζεται ρωγμή σε μια τέτοια γωνία μετά από έναν ή δύο χειμώνες και το ένα τμήμα αρχίζει να ανοίγει ελαφρά. Σε μια χώρα με σεισμούς, όπως η Ελλάδα, ένας λυτός τοίχος έχει επιπλέον λόγο να ταλαιπωρηθεί. Η δεμένη γωνία μοιράζει τα φορτία και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Η γωνία είναι επίσης το σημείο από το οποίο ξεκινάει όλη η μάντρα. Αν δεν είναι ακριβώς ορθή ή δεν είναι κατακόρυφη, το λάθος περνάει σε όλες τις επόμενες σειρές, στα κάγκελα και στην αυλόπορτα.

Η διαδικασία αλλάζει λίγο ανάλογα με το υλικό, η λογική όμως είναι ίδια: κάθε σειρά στη γωνία μπαίνει ανάποδα από αυτήν από κάτω της.

1. Κατασκευάστε πέδιλο θεμελίωσης που περνάει τη γωνία χωρίς διακοπή. Το βάθος το ορίζει η μελέτη και το έδαφος. Σε ορεινές περιοχές με παγετό το θεμέλιο πρέπει να βρίσκεται κάτω από το βάθος όπου παγώνει το χώμα.
2. Αν χτίζετε με τσιμεντόλιθους γεμίσματος, αφήστε από το θεμέλιο κατακόρυφα σίδερα αναμονής ακριβώς στη γωνία και σε τακτικές αποστάσεις κατά μήκος του τοίχου.
3. Χαράξτε τη γωνία με ράμματα και ελέγξτε την ορθή γωνία με γωνιά ή με τον κανόνα 3-4-5 (πλευρές τριγώνου σε αναλογία 3 : 4 : 5).
4. Στρώστε την πρώτη σειρά απόλυτα αλφαδιασμένη, με το πρώτο κομμάτι πάντα στη γωνία.
5. Στη δεύτερη σειρά γυρίστε το γωνιακό κομμάτι κατά 90 μοίρες, ώστε να καλύψει τον αρμό από κάτω. Τα υπόλοιπα μετατοπίζονται συνήθως κατά μισό μήκος, στα τούβλα τουλάχιστον κατά ένα τρίτο.
6. Κόψτε τα γωνιακά κομμάτια όπου χρειάζεται ή χρησιμοποιήστε τα γωνιακά και τα μισά τεμάχια του κατασκευαστή.
7. Στους τσιμεντόλιθους γεμίσματος βάλτε και οριζόντιο οπλισμό, λυγισμένο γύρω από τη γωνία, ώστε να περνάει από το ένα τμήμα στο άλλο.
8. Μετά από κάθε σειρά ελέγξτε με αλφάδι ότι η γωνία είναι κατακόρυφη και με τεντωμένο ράμμα ότι ο τοίχος είναι ίσιος.

Οι χτίστες συνήθως σηκώνουν πρώτα τη γωνία μερικές σειρές ψηλότερα από τον υπόλοιπο τοίχο, κλιμακωτά, και μετά γεμίζουν το ενδιάμεσο με βάση το ράμμα. Έτσι η γωνία γίνεται οδηγός για ύψος και ευθεία.

Τα συμπαγή τούβλα δένονται στη γωνία με δρομικά και μπατικά. Δρομικό είναι το τούβλο που μπαίνει κατά μήκος του τοίχου, μπατικό αυτό που μπαίνει κάθετα. Στη γωνία εναλλάσσονται έτσι ώστε οι κατακόρυφοι αρμοί να μην πέφτουν ποτέ ο ένας πάνω στον άλλο. Θέλει ακριβές κόψιμο και έμπειρο χέρι, αλλά το αποτέλεσμα είναι όμορφο και γερό.

Οι τσιμεντόλιθοι γεμίσματος είναι κούφια τεμάχια σκυροδέματος που στοιβάζονται και γεμίζουν σταδιακά με μπετόν. Εδώ το δέσιμο το δίνει ο συνδυασμός της εναλλαγής των κομματιών και του οπλισμού. Το κενό της γωνίας πρέπει να γεμίσει με σκυρόδεμα σε όλο το ύψος, ώστε να δουλεύει σαν κρυφό κολονάκι. Μπαίνουν ξερά ή με κονίαμα, όπως ορίζει ο κατασκευαστής.

Τα διακοσμητικά και σχιστά τεμάχια περίφραξης έχουν συχνά δικά τους γωνιακά ή κολονάτα στοιχεία. Διευκολύνουν πολύ τη δουλειά, όμως και με αυτά πρέπει να τηρείται η εναλλαγή των σειρών και το γέμισμα των κενών, αν το προβλέπει ο κατασκευαστής.

Για χαμηλό τοιχάκι αρκεί το συνηθισμένο δέσιμο. Σε ψηλότερες μάντρες, σε επικλινή οικόπεδα ή σε τοίχους που συγκρατούν χώμα, τον οπλισμό και το δέσιμο τα αποφασίζει πολιτικός μηχανικός.

Τη δουλειά τη διευκολύνει ένα ίσιο, καλοφτιαγμένο θεμέλιο, τα έτοιμα γωνιακά τεμάχια και η καθαρή ορθή γωνία. Πιο γρήγορα προχωράει και με υλικό ακριβών διαστάσεων, που δεν θέλει πολύ κόψιμο.

Πιο απαιτητικές είναι οι γωνίες που δεν είναι ορθές, γιατί κάθε κομμάτι πρέπει να κοπεί. Περισσότερη δουλειά φέρνει και ο ψηλότερος τοίχος, το επικλινές έδαφος όπου η μάντρα κατεβαίνει σκαλωτά, ή η σύνδεση με παλιό τοίχο. Δυσκολεύει επίσης η κακή πρόσβαση, για παράδειγμα μια στενή λωρίδα ανάμεσα στη μάντρα του γείτονα και στον κήπο σας. Αν πρέπει να διορθωθεί μια παλιά, άδετη γωνία, συχνά χρειάζεται να γκρεμιστεί και να ξαναχτιστεί.

• Ακουμπισμένη γωνία χωρίς δέσιμο. Τα δύο τμήματα απλώς στέκονται δίπλα δίπλα και αργά ή γρήγορα χωρίζουν με ρωγμή.
• Διακοπτόμενο θεμέλιο. Αν τα θεμέλια των δύο τμημάτων απλώς ακουμπούν, το καθένα κάθεται διαφορετικά και η γωνία σκάει.
• Χωρίς οπλισμό στη γωνία. Στους τσιμεντόλιθους γεμίσματος η γωνία είναι το φέρον σημείο. Χωρίς σίδερα χάνει το νόημά της.
• Κακό γέμισμα των κενών. Μπετόν που ρίχνεται μονομιάς από μεγάλο ύψος ή είναι πολύ σφιχτό δεν γεμίζει καλά και αφήνει φωλιές στη γωνία.
• Αρμός διαστολής στη γωνία. Μια μακριά μάντρα χρειάζεται αρμούς διαστολής, όχι όμως ακριβώς πάνω στη γωνία.
• Έλεγχος μόνο στο τέλος. Λίγα χιλιοστά απόκλιση σε κάθε σειρά γίνονται στην κορυφή μια φανερά στραβή γωνία.

Ένα χαμηλό τοιχάκι ή μια βάση κάγκελου ως το ύψος του γονάτου μπορείτε να το χτίσετε και μόνοι σας, αν δεν βιάζεστε. Για ψηλότερες μάντρες, τοίχους που συγκρατούν χώμα και περιφράξεις δίπλα σε δρόμο, καλύτερα να αναθέσετε τη δουλειά σε χτίστη.

1. Βεβαιωθείτε για τα όρια του οικοπέδου και χαράξτε τη γωνία με δύο ράμματα.
2. Ελέγξτε την ορθή γωνία με τον κανόνα 3-4-5.
3. Καθαρίστε την επιφάνεια του θεμελίου και βρέξτε την, αν το ζητάει το κονίαμα που χρησιμοποιείτε.
4. Βάλτε το γωνιακό κομμάτι της πρώτης σειράς σε στρώση κονιάματος και αλφαδιάστε το και προς τις δύο κατευθύνσεις.
5. Συμπληρώστε την πρώτη σειρά και προς τις δύο πλευρές ακολουθώντας το ράμμα.
6. Στη δεύτερη σειρά γυρίστε το γωνιακό κομμάτι κατά 90 μοίρες και συνεχίστε με μετατοπισμένους αρμούς.
7. Μετά από κάθε σειρά ελέγξτε ότι η γωνία είναι κατακόρυφη και τα δύο τμήματα ίσια.
8. Στα κούφια τεμάχια ρίχνετε μπετόν τμηματικά, ανά λίγες σειρές, και συμπυκνώστε το με μια ράβδο.
9. Μαζέψτε το περίσσιο κονίαμα πριν πήξει, για να μη λερώσει την όψη.
10. Προστατέψτε τη γωνία από βροχή, παγετό και δυνατό ήλιο μέχρι να σκληρύνουν κονίαμα και μπετόν. Το καλοκαίρι βρέχετε ελαφρά την τοιχοποιία, για να μην ξεραθεί απότομα.

Πριν παραλάβετε τη δουλειά, κοιτάξτε τη γωνία από κοντά και από απόσταση. Δώστε προσοχή στα εξής:

• οι κατακόρυφοι αρμοί δεν πέφτουν ο ένας πάνω στον άλλο σε διαδοχικές σειρές,
• τα γωνιακά κομμάτια εναλλάσσονται από τη μία και την άλλη πλευρά,
• η γωνία είναι κατακόρυφη σε όλο το ύψος, κάτι που ελέγχετε με αλφάδι ή νήμα της στάθμης,
• η γωνία ανάμεσα στα τμήματα αντιστοιχεί στο σχέδιο, συνήθως ορθή,
• οι αρμοί έχουν περίπου ίδιο πάχος και είναι γεμάτοι,
• στους τσιμεντόλιθους γεμίσματος υπάρχει οπλισμός στη γωνία και τα κενά είναι γεμάτα,
• δεν υπάρχουν ρωγμές ή χαλαρά κομμάτια στη γωνία,
• η πάνω ακμή του τοίχου είναι οριζόντια στη γωνία και συνεχίζει ομαλά και στα δύο τμήματα.