Ηλεκτρολογική εγκατάσταση σε διαμέρισμα τεσσάρι: τοποθέτηση και αποπεράτωση

Ο ηλεκτρολόγος χωρίζει τη δουλειά σε δύο φάσεις. Η πρώτη είναι τα «υπόγεια» ή η τοποθέτηση: σημάδεμα διαδρομών, άνοιγμα αυλακιών, στερέωση κουτιών, πέρασμα σωλήνων σπιράλ και καλωδίων και τοποθέτηση του κουτιού του πίνακα. Μετά έρχονται ο σοβάς, ο γυψοσανιδάς, ο πλακάς και ο ελαιοχρωματιστής. Η δεύτερη φάση είναι η αποπεράτωση: μπαίνουν οι διακόπτες και οι πρίζες στα κουτιά, συνδέεται ο πίνακας και οι σταθερές συσκευές, δοκιμάζονται όλα τα κυκλώματα και γίνονται οι μετρήσεις, που καταγράφονται στην Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ).

Ένα τεσσάρι έχει συνήθως σαλόνι, τρία υπνοδωμάτια (κύριο, παιδικό, γραφείο ή ξενώνα), κουζίνα, χολ, διάδρομο, μπάνιο και συχνά ξεχωριστό WC ή δεύτερο μπάνιο, ενώ στην Ελλάδα σχεδόν πάντα και μεγάλα μπαλκόνια. Κάθε χώρος έχει άλλες ανάγκες, γι' αυτό ξεκαθαρίστε από την αρχή τι ακριβώς περιλαμβάνει η προσφορά. Συνήθως περιλαμβάνει:

• γραμμές ισχυρών ρευμάτων για πρίζες και φωτισμό σε όλους τους χώρους,
• ξεχωριστές γραμμές για εστίες, φούρνο, πλυντήριο πιάτων, πλυντήριο ρούχων και θερμοσίφωνα ή ηλεκτρική αντίσταση ηλιακού,
• ανεξάρτητες γραμμές για τα κλιματιστικά, που σε τεσσάρι είναι συνήθως τέσσερα ή πέντε,
• νέο ηλεκτρικό πίνακα με μικροαυτόματους, ρελέ διαφυγής (διαφορικά) και συνήθως προστασία από υπερτάσεις,
• ισοδυναμικές συνδέσεις στο μπάνιο, δηλαδή γείωση των μεταλλικών σωλήνων και της μπανιέρας αν είναι μεταλλική,
• τοποθέτηση διακοπτών και πριζών και σύνδεση φωτιστικών στις λήψεις,
• δοκιμές, μετρήσεις και ΥΔΕ.

Συχνά αμφιλεγόμενα είναι τα εξής: η προμήθεια των ίδιων των φωτιστικών, τα ασθενή ρεύματα (πρίζες δικτύου, κεραία, κουδούνι ή θυροτηλέφωνο), η γραμμή από τον μετρητή στην είσοδο της πολυκατοικίας μέχρι το διαμέρισμα και το σοβάτισμα των αυλακιών. Ρωτήστε ρητά για αυτά, γιατί εδώ γίνονται οι περισσότερες παρεξηγήσεις ανάμεσα σε πελάτη και συνεργείο.

Στον τιμοκατάλογο υπάρχουν ξεχωριστά πακέτα για γκαρσονιέρα, δυάρι, τριάρι, τεσσάρι και πεντάρι. Η διαφορά δεν είναι μόνο τα μέτρα καλωδίου. Με κάθε δωμάτιο αυξάνονται τα κυκλώματα, το μέγεθος του πίνακα, ο σχεδιασμός και ο χρόνος κάθε φάσης. Με απλά λόγια:

• Γκαρσονιέρα: μικρός πίνακας, λίγα κυκλώματα, μονοφασική παροχή, κουζίνα και καθιστικό συχνά στον ίδιο χώρο. Η δουλειά τελειώνει σε λίγες μέρες.
• Δυάρι: προστίθεται υπνοδωμάτιο, οι πρίζες χωρίζονται ανά χώρο και η κουζίνα είναι συνήθως ξεχωριστή.
• Τριάρι: το πιο συνηθισμένο οικογενειακό διαμέρισμα, όπου αξίζει να σκεφτείτε τριφασική παροχή και χωριστά διαφορικά για ομάδες κυκλωμάτων.
• Τεσσάρι: τρία υπνοδωμάτια και σαλόνι, συχνά δύο χώροι υγιεινής, μεγαλύτερη κουζίνα και μακρύτερος διάδρομος. Ο πίνακας είναι συνήθως τριών ή τεσσάρων σειρών, τα κυκλώματα είναι αισθητά περισσότερα και με επαγωγικές εστίες, πολλές μεγάλες συσκευές και κλιματιστικό σε κάθε δωμάτιο η τριφασική παροχή είναι σχεδόν πάντα λογική επιλογή.
• Πεντάρι: συχνά μεζονέτα ή ρετιρέ με μεγάλες βεράντες, όπου χρειάζονται διελεύσεις ανάμεσα σε ορόφους, φωτισμός σκάλας και μερικές φορές δεύτερος υποπίνακας.

Τι είναι ιδιαίτερο στο τεσσάρι

Πρώτο θέμα είναι η κατανομή του φορτίου. Όταν μένει μια οικογένεια τεσσάρων ή πέντε ατόμων, μπορεί να λειτουργούν ταυτόχρονα πλυντήριο, στεγνωτήριο, πλυντήριο πιάτων, εστίες, φούρνος, υπολογιστές και, το καλοκαίρι, τέσσερα κλιματιστικά. Σε μικρό διαμέρισμα αρκεί μια λογική διάταξη κυκλωμάτων. Εδώ πρέπει οι συσκευές να μοιραστούν στις φάσεις έτσι ώστε να μην πέφτει ο γενικός. Ο ηλεκτρολόγος πρέπει να μπορεί να σας πει ποια συσκευή πάει σε ποια φάση.

Δεύτερο θέμα είναι τα διαφορικά. Αν όλο το σπίτι είναι πίσω από ένα ρελέ διαφυγής, μια βρεγμένη πρίζα στο μπαλκόνι μετά από μπόρα κόβει το ρεύμα παντού, μαζί και στο ψυγείο και στον καταψύκτη. Σε τεσσάρι τα κυκλώματα συνήθως μοιράζονται σε περισσότερες ομάδες, η καθεμία με δικό της διαφορικό, ή για ευαίσθητα κυκλώματα χρησιμοποιούνται συνδυασμένοι μικροαυτόματοι με διαφορικό.

Τρίτο θέμα είναι η απόσταση. Το υπνοδωμάτιο στο τέλος του διαδρόμου μπορεί να απέχει αρκετά από τον πίνακα στο χολ. Σε μεγάλες διαδρομές με αυξημένο φορτίο, ειδικά στις γραμμές των κλιματιστικών, ο ηλεκτρολόγος ελέγχει την πτώση τάσης και επιλέγει ανάλογα τη διατομή. Στη γκαρσονιέρα αυτό σπάνια απασχολεί, εδώ είναι κανονικό μέρος του σχεδιασμού.

Τα περισσότερα έξοδα και τα περισσότερα νεύρα τα κοστίζουν οι αλλαγές στη μέση της δουλειάς. Όταν το αυλάκι έχει ανοιχτεί και ο σωλήνας έχει περάσει, μια πρίζα που μετακινείται ένα μέτρο σημαίνει νέο σκάψιμο και νέο σοβά. Πριν ξεκινήσει το συνεργείο, καλό είναι να έχετε ξεκαθαρίσει τα παρακάτω.

Θέσεις επίπλων, συσκευών και κλιματιστικών

Σχεδιάστε κάθε δωμάτιο με κρεβάτια, γραφείο, τηλεόραση, ντουλάπες και πάγκο κουζίνας. Για την κουζίνα ιδανικό είναι το σχέδιο του επιπλοποιού με ακριβείς θέσεις συσκευών, απορροφητήρα και φωτισμού κάτω από τα ντουλάπια. Στα δωμάτια σκεφτείτε πρίζες και στις δύο πλευρές του κρεβατιού, στο γραφείο, πίσω από την τηλεόραση και στο σημείο του ρούτερ. Αποφασίστε επίσης πού θα μπουν οι εσωτερικές μονάδες των κλιματιστικών, ώστε η γραμμή να καταλήγει ακριβώς εκεί και όχι σε μια πρίζα με καλώδιο κρεμασμένο στον τοίχο. Πόσες πρίζες είναι αρκετές; Στην πράξη οι ιδιοκτήτες μετανιώνουν πολύ πιο συχνά για τις λίγες παρά για τις πολλές, ειδικά στο παιδικό και στο γραφείο.

Συνεννόηση στην πολυκατοικία

Ενημερώστε τον διαχειριστή της πολυκατοικίας για τις μέρες των θορυβωδών εργασιών και για τη σκόνη στο κλιμακοστάσιο, και τηρήστε τις ώρες κοινής ησυχίας. Αν πρέπει να αλλάξει η γραμμή από τον μετρητή μέχρι το διαμέρισμα, αυτή περνά από κοινόχρηστους χώρους, οπότε συνεννοηθείτε εγκαίρως. Αν σκέφτεστε τριφασική παροχή, ξεκινήστε το θέμα πριν από την ανακαίνιση, γιατί χρειάζεται χρόνος. Αν η ανακαίνιση γίνεται μαζί με ενεργειακή αναβάθμιση, για παράδειγμα θερμοπρόσοψη και αντλία θερμότητας στο πλαίσιο προγραμμάτων τύπου Εξοικονομώ, συντονίστε από νωρίς τη νέα ηλεκτρολογική με τις ανάγκες των νέων συσκευών.

Ετοιμότητα του χώρου

• παλιοί σοβάδες, πλακάκια και ψευδοροφές αφαιρεμένα όπου θα αλλάξουν,
• ξεκάθαρο σε ποιους χώρους θα μπουν ψευδοροφές ή επενδύσεις γυψοσανίδας, γιατί εκεί η καλωδίωση περνά διαφορετικά από ό,τι στο τούβλο,
• σημαδεμένο το τελικό ύψος δαπέδου, από το οποίο μετρώνται τα ύψη των κουτιών,
• προσωρινή παροχή ρεύματος για τα εργαλεία, αν η παλιά εγκατάσταση αποσυνδεθεί ολόκληρη.

Αυτοψία, σχέδιο και σημάδεμα

Ο ηλεκτρολόγος βλέπει το διαμέρισμα, ελέγχει την παροχή, την κατάσταση του μετρητή και αν υπάρχει γείωση στο κτίριο, και τι υλικό είναι οι τοίχοι. Μετά περνά μαζί σας δωμάτιο προς δωμάτιο και σημαδεύει κουτιά και διαδρομές πάνω στον τοίχο. Είναι η πιο κρίσιμη ώρα όλης της δουλειάς. Αν μπορείτε, να είστε εκεί, με τις διαστάσεις των επίπλων στο χέρι.

Αποξήλωση της παλιάς εγκατάστασης

Στις παλιές πολυκατοικίες τα καλώδια είναι συχνά λεπτά, με σκληρή μόνωση που θρυμματίζεται, και πολλές φορές χωρίς αγωγό γείωσης. Σε πλήρη ανακαίνιση αφαιρούνται ή αχρηστεύονται, μαζί με τον παλιό πίνακα με τις βιδωτές ασφάλειες. Το «μπάλωμα» παλιών γραμμών με νέες σε πλήρη αντικατάσταση δεν έχει νόημα.

Αυλάκια και κουτιά

Τα αυλάκια ανοίγονται με φρέζα τοίχου με αναρρόφηση, που κάνει δύο τομές, και το υλικό ανάμεσα αφαιρείται. Η σκόνη παραμένει πολλή, οπότε καλύψτε από πριν παράθυρα, κάσες και καλοριφέρ. Οι διαδρομές πάνε οριζόντια και κάθετα, ποτέ λοξά, ώστε να μαντεύονται αργότερα όταν τρυπάτε. Στις ελληνικές πολυκατοικίες οι τοίχοι από τούβλο σκάβονται εύκολα, αλλά προσοχή στις κολόνες και στα δοκάρια από οπλισμένο σκυρόδεμα: εκεί δεν ανοίγονται βαθιά αυλάκια, και ο οπλισμός δεν κόβεται ποτέ. Σε τέτοια σημεία τα καλώδια περνούν συνήθως από το δάπεδο κάτω από τη μπετοκονία, από την ψευδοροφή ή από διπλανό τοίχο.

Τα κουτιά στερεώνονται με γύψο ή ταχύπηκτο κονίαμα. Συνήθη ύψη είναι περίπου 30 με 40 cm για πρίζες στα δωμάτια, περίπου 105 έως 120 cm για διακόπτες και, πάνω από τον πάγκο της κουζίνας, συνήθως γύρω στα 110 cm από το τελικό δάπεδο. Στο μπάνιο καθοριστικές είναι οι αποστάσεις από μπανιέρα και ντουζιέρα, που ορίζουν ζώνες όπου επιτρέπεται ή όχι πρίζα και διακόπτης.

Γραμμές και πίνακας

Οι γραμμές ξεκινούν από τον πίνακα προς κάθε κουτί, κάθε κύκλωμα ξεχωριστά. Στα άκρα αφήνεται αρκετό περιθώριο και κάθε καλώδιο σημαδεύεται, ώστε στην αποπεράτωση να μη χρειάζεται μαντεψιά. Το κουτί του πίνακα μπαίνει χωνευτό στο χολ ή στον διάδρομο, με κενές θέσεις για μελλοντικές προσθήκες, όπως ένα ακόμη κλιματιστικό, αντλία θερμότητας ή φόρτιση ηλεκτρικού ποδηλάτου.

Διάλειμμα για σοβά και βάψιμο

Μετά τα υπόγεια μπαίνουν ο σοβατζής και ο γυψοσανιδάς. Πριν κλείσουν τα αυλάκια, ο ηλεκτρολόγος πρέπει να σας δώσει την ευκαιρία να φωτογραφίσετε τα πάντα. Φωτογραφίες με μέτρο ακουμπισμένο στον τοίχο θα σας φανούν χρήσιμες σε κάθε τρύπημα.

Αποπεράτωση και μετρήσεις

Μετά το βάψιμο και τα πλακάκια μπαίνουν πρίζες και διακόπτες, συνδέεται ο πίνακας, οι εστίες, ο φούρνος και ο θερμοσίφωνας, και τα φωτιστικά στις λήψεις. Ακολουθούν οι μετρήσεις: αντίσταση μόνωσης, σύνθετη αντίσταση βρόχου, λειτουργία των διαφορικών, σωστή σύνδεση του αγωγού γείωσης και αντίσταση γείωσης. Ο αδειούχος ηλεκτρολόγος καταγράφει τα αποτελέσματα και εκδίδει την ΥΔΕ. Χωρίς αυτήν δεν πρέπει να χρησιμοποιήσετε την εγκατάσταση, και η έλλειψή της μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα με την ασφαλιστική σε περίπτωση ζημιάς.

Πόσο χρόνο παίρνει

Για συνεργείο δύο ατόμων τα υπόγεια σε τεσσάρι διαρκούν συνήθως περίπου μία έως δύο εβδομάδες, ανάλογα με τους τοίχους και τον αριθμό των κυκλωμάτων. Η αποπεράτωση θέλει περίπου δύο έως τέσσερις μέρες και οι μετρήσεις συνήθως μία μέρα. Ανάμεσα στις δύο φάσεις μεσολαβούν σοβάδες, γυψοσανίδες, πλακάκια και βάψιμο, οπότε η ηλεκτρολογική απλώνεται σε αρκετές εβδομάδες ανακαίνισης.

Στην Ελλάδα η συνηθισμένη πρακτική είναι μονόκλωνοι χάλκινοι αγωγοί μέσα σε σωλήνες σπιράλ ή καλώδια τύπου NYM. Ο σωλήνας έχει ένα πλεονέκτημα: αν κάποτε χρειαστεί, ένας αγωγός αλλάζει χωρίς σκάψιμο. Για φωτισμό χρησιμοποιείται συνήθως διατομή 1,5 mm², για πρίζες 2,5 mm², ενώ για εστίες σε τριφασική σύνδεση πενταπολική γραμμή με διατομή σύμφωνα με τον κατασκευαστή. Οι γραμμές των κλιματιστικών υπολογίζονται με βάση την ισχύ κάθε μονάδας. Στη γυψοσανίδα χρησιμοποιούνται εύκαμπτοι σωλήνες και ειδικά κουτιά με πτερύγια στερέωσης.

Στους διακόπτες και τις πρίζες διαλέξτε μία σειρά για όλο το σπίτι, ώστε τα πλαίσια να ταιριάζουν και να βρίσκετε ανταλλακτικά αργότερα. Οι ακροδέκτες ταχείας σύνδεσης είναι γρήγοροι και αξιόπιστοι, αρκεί οι αγωγοί να απογυμνώνονται σωστά.

Στον πίνακα σήμερα θεωρούνται βασικά το ρελέ διαφυγής 30 mA για τα κυκλώματα πριζών και η προστασία από υπερτάσεις, σύμφωνα με τα ισχύοντα πρότυπα ΕΛΟΤ. Αν σκέφτεστε έξυπνο σπίτι (ρολά, φωτισμός, θέρμανση και κλιματισμός μέσω εφαρμογής), αποφασίστε το από πριν: ορισμένα συστήματα χρειάζονται ουδέτερο στο κουτί του διακόπτη ή ξεχωριστή γραμμή προς τον πίνακα. Εκ των υστέρων αυτό λύνεται δύσκολα. Ακόμη κι αν δεν το σχεδιάζετε τώρα, ουδέτερος στα κουτιά των διακοπτών και λίγο βαθύτερα κουτιά σας αφήνουν ανοιχτή την πόρτα.

Η δουλειά γίνεται πιο γρήγορα και απλά όταν:

• το διαμέρισμα είναι άδειο, χωρίς έπιπλα και χωρίς ενοίκους κατά τη διάρκεια των εργασιών,
• οι εσωτερικοί τοίχοι είναι από τούβλο ή γυψοσανίδα και οι κολόνες βρίσκονται σε προβλέψιμα σημεία,
• υπάρχει ακριβές σχέδιο κουζίνας, επίπλων και κλιματιστικών,
• η ανακαίνιση γίνεται μονομιάς και ο ηλεκτρολόγος δεν περιμένει αποφάσεις.

Δυσκολεύει όταν:

• πολλές διαδρομές συναντούν κολόνες, δοκάρια ή τοιχία από σκυρόδεμα και πρέπει να παρακαμφθούν,
• αλλάζει η διαρρύθμιση και μαζί η θέση του πίνακα ή της κουζίνας,
• πρέπει να αλλάξει και η γραμμή από τον μετρητή, που περνά από κοινόχρηστους χώρους,
• το κτίριο δεν έχει αξιόπιστη γείωση και χρειάζεται λύση και γι' αυτό,
• μένετε στο σπίτι κατά την ανακαίνιση και η εγκατάσταση αλλάζει τμηματικά,
• θέλετε πολλά σενάρια φωτισμού, ταινίες LED, απλίκες και έξυπνο έλεγχο.

Ο ηλεκτρολόγος εμφανίζεται δύο φορές στην ανακαίνιση και ενδιάμεσα η δουλειά του συναντά σχεδόν όλους. Πριν από τα υπόγεια πρέπει να έχουν γίνει οι κατεδαφίσεις και να είναι σαφείς οι νέοι τοίχοι. Ο υδραυλικός και ο ηλεκτρολόγος πρέπει να συμφωνήσουν τις διαδρομές, ώστε καλώδια και νερά να μη διασταυρώνονται λάθος και να είναι ξεκάθαρο πού μπαίνουν θερμοσίφωνας, πλυντήριο και ενδοδαπέδια ηλεκτρική θέρμανση στο μπάνιο, αν προβλέπεται. Ελέγξτε αν ο λέβητας, ο θερμοστάτης ή η αντλία θερμότητας χρειάζονται τροφοδοσία, και πού θα περάσουν οι σωληνώσεις και τα καλώδια επικοινωνίας των κλιματιστικών.

Ο γυψοσανιδάς πρέπει να ξέρει πού θα μπουν τα σποτ, για να μην περάσει προφίλ ακριβώς εκεί. Ο πλακάς χρειάζεται τα κουτιά ήδη στη θέση τους, για να κόψει το πλακάκι με ακρίβεια γύρω τους. Ο επιπλοποιός της κουζίνας πρέπει να δώσει σχέδιο πριζών πριν αρχίσουν τα αυλάκια. Τέλος ο ελαιοχρωματιστής: διακόπτες και πρίζες μπαίνουν μετά το βάψιμο, αλλιώς θα έχουν πιτσιλιές.

Τα περισσότερα λάθη δεν γίνονται στη σύνδεση αλλά στον σχεδιασμό. Τυπικά παραδείγματα από την πράξη:

• λίγες πρίζες δίπλα στο κρεβάτι και στο γραφείο, οπότε το σπίτι γεμίζει πολύμπριζα,
• πρίζες πίσω από τον πάγκο της κουζίνας σε απρόσιτα σημεία ή, αντίθετα, χωρίς πρίζα για απορροφητήρα και φωτισμό ντουλαπιών,
• κλιματιστικά σε κοινή γραμμή με πρίζες, που ρίχνουν τον μικροαυτόματο τις ζεστές μέρες,
• όλα τα κυκλώματα πίσω από ένα διαφορικό, οπότε μια μικρή βλάβη κόβει όλο το σπίτι,
• οι μεγάλες συσκευές στην ίδια φάση, με αποτέλεσμα να πέφτει ο γενικός όταν μαγειρεύετε και πλένετε μαζί,
• λοξές ή αφωτογράφιστες διαδρομές, που καταλήγουν σε τρυπημένο καλώδιο όταν κρεμάτε ένα ράφι,
• πίνακας χωρίς σήμανση, όπου μετά από χρόνια κανείς δεν ξέρει ποιος διακόπτης αντιστοιχεί σε ποιο δωμάτιο,
• χαλαρές συνδέσεις στον πίνακα, που αργότερα φαίνονται από ζέστη ή μυρωδιά καμένου,
• ελλιπείς ισοδυναμικές συνδέσεις στο μπάνιο, που θα εντοπιστούν στις μετρήσεις.

Αν ποτέ μυρίσετε καμένο ή δείτε καπνό από τον πίνακα, κατεβάστε τον γενικό διακόπτη αν μπορείτε με ασφάλεια, απομακρυνθείτε και, αν υπάρχει φωτιά, καλέστε το 112. Την ηλεκτρολογική εγκατάσταση την κάνει μόνο αδειούχος ηλεκτρολόγος, γι' αυτό σε αυτό το πακέτο δεν υπάρχει οδηγός για αυτοτελή εκτέλεση. Μπορείτε να βοηθήσετε με την προετοιμασία: άδειασμα του σπιτιού, κάλυψη παραθύρων και κασών και ακριβές σχέδιο επίπλων. Η σύνδεση και οι μετρήσεις ανήκουν στον επαγγελματία.

Στην παραλαβή περάστε όλο το σπίτι μαζί με τον ηλεκτρολόγο και δοκιμάστε ό,τι μπορεί να δοκιμαστεί. Μη βιαστείτε, ένα τεσσάρι έχει δεκάδες σημεία. Κρατήστε τουλάχιστον μία ώρα και ελέγξτε:

• την ΥΔΕ με ημερομηνία, στοιχεία και υπογραφή του αδειούχου ηλεκτρολόγου,
• το μονογραμμικό σχέδιο του πίνακα και τη σήμανση όλων των μικροαυτομάτων και διαφορικών ανά χώρο,
• τη λειτουργία κάθε ρελέ διαφυγής με το κουμπί δοκιμής,
• κάθε πρίζα με δοκιμαστικό ή με φορτιστή κινητού,
• κάθε διακόπτη και τα αλλέ ρετούρ σε διάδρομο και σαλόνι,
• κάθε γραμμή κλιματιστικού στη θέση της εσωτερικής μονάδας,
• τις εστίες, τον φούρνο, τον θερμοσίφωνα και το πλυντήριο πιάτων σε πραγματική λειτουργία,
• ίσια πλαίσια, χωρίς κενά ανάμεσα σε μηχανισμό και πλακάκι,
• τις φωτογραφίες των διαδρομών πριν κλείσουν τα αυλάκια,
• τις κενές θέσεις στον πίνακα για μελλοντικές προσθήκες,
• τους όρους εγγύησης και τα στοιχεία επικοινωνίας για τυχόν πρόβλημα.