Γυψοσοβάς και σπατουλάρισμα

Ένας καλός γυψοσοβάς ξεκινά από το υπόστρωμα. Ο γύψος αντιγράφει πιστά ό,τι υπάρχει από κάτω, οπότε κάθε ατέλεια της τοιχοποιίας θα τη δείτε αργότερα και στον τελειωμένο τοίχο.

1. Ελέγξτε το υπόστρωμα: πρέπει να είναι γερό και στεγνό, χωρίς σκόνη, λίπη και υπολείμματα από παλιές βαφές. Στο μπετόν αφαιρέστε τα υπολείμματα από τα λάδια των καλουπιών.
2. Μετρήστε πόσο ίσιοι είναι οι τοίχοι, συνήθως με λέιζερ, και ορίστε το πάχος της στρώσης.
3. Καλύψτε παράθυρα, δάπεδα, πρίζες και διακόπτες. Τοποθετήστε γωνιόκρανα και οδηγούς σοβά όπου χρειάζονται.
4. Περάστε αστάρι στο υπόστρωμα. Στο λείο μπετόν χρησιμοποιήστε αστάρι πρόσφυσης με χαλαζιακή άμμο, για να πιάσει ο σοβάς.
5. Απλώστε τον σοβά με μηχανή ή με το χέρι, σε όλη την επιφάνεια χωρίς διακοπή και χωρίς μεγάλα διαλείμματα.
6. Τραβήξτε τον σοβά με αλουμινένιο πήχη, για να βγει ίσιος, και γεμίστε τα βαθουλώματα.
7. Όταν ο γύψος αρχίσει να πήζει, βρέξτε ελαφρά την επιφάνεια και λειάνετέ τη με ανοξείδωτη σπάτουλα.
8. Αφήστε τον σοβά να στεγνώσει με ήπιο και σταθερό αερισμό.
9. Ανάλογα με την ποιότητα που θέλετε, περάστε μία λεπτή στρώση σπατουλαρίσματος. Σε πιο απαιτητικούς τοίχους περάστε και δεύτερη.

Ο συνηθισμένος γυψοσοβάς έχει πάχος περίπου 10 έως 15 mm. Ο στόκος του σπατουλαρίσματος μπαίνει σε πολύ λεπτή στρώση, γύρω στο ένα χιλιοστό. Τις ακριβείς τιμές τις δίνει ο κατασκευαστής στο τεχνικό φυλλάδιο του υλικού.

Ο σοβάς με μηχανή αναμιγνύεται και ψεκάζεται με σοβατζομηχανή. Το μείγμα έχει πάντα την ίδια σύσταση και η δουλειά προχωρά γρήγορα. Γι' αυτό χρησιμοποιείται σε μεγάλες επιφάνειες, σε νέες κατασκευές και σε ολόκληρα διαμερίσματα. Έχει και ένα ακόμα πλεονέκτημα: είναι πιο σπάνιοι οι λεγόμενοι κρύοι αρμοί. Έτσι λέγονται τα ορατά σημεία όπου ο φρέσκος σοβάς ενώνεται με σοβά που έχει ήδη πήξει.

Ο σοβάς με το χέρι αναμιγνύεται σε μικρότερες ποσότητες και απλώνεται με σπάτουλα. Ταιριάζει για επισκευές, για μικρά και στενά δωμάτια, για τα σόκορα των παραθύρων και για σημεία όπου η μηχανή δεν χωράει. Είναι πιο αργός, αλλά ο τεχνίτης ελέγχει καλύτερα τις λεπτομέρειες.

Στο σπατουλάρισμα χρησιμοποιούνται κυρίως δύο κατηγορίες υλικών:

• γυψόστοκοι, που ταιριάζουν φυσικά πάνω σε γυψοσοβά,
• πολυμερικοί στόκοι τελικής στρώσης, όταν θέλετε πολύ λεία επιφάνεια, για παράδειγμα κάτω από πιο γυαλιστερά χρώματα ή σε τοίχους με πλάγιο φως από μεγάλα τζάμια.

Ο γυψοσοβάς με μηχανή συχνά λειαίνεται τόσο καλά που δεν χρειάζεται ξεχωριστό σπατουλάρισμα. Αν όμως ο τοίχος θα φωτίζεται από το πλάι ή θέλετε σχεδόν καθρέφτη, το σπατουλάρισμα αξίζει τον κόπο. Υπάρχει και ο λεπτόκοκκος τριφτός σοβάς. Αυτός όμως δίνει ματ επιφάνεια με ελαφριά υφή και όχι εντελώς λεία.

Ο γυψοσοβάς είναι για ξηρούς εσωτερικούς χώρους: σαλόνια, υπνοδωμάτια, παιδικά δωμάτια, διαδρόμους, γραφεία. Ο γύψος μπορεί να απορροφά για λίγο την υγρασία του αέρα και να την αποδίδει αργότερα. Έτσι το δωμάτιο έχει πιο ευχάριστο κλίμα.

Προτιμήστε άλλη λύση στις εξής περιπτώσεις:

• ο τοίχος είναι εξωτερικός ή ο χώρος είναι ημιυπαίθριος, όπου ο γύψος δεν χρησιμοποιείται,
• ο χώρος έχει μόνιμη υγρασία, όπως ντουζιέρα, πλυσταριό ή υπόγειο,
• η τοιχοποιία τραβάει υγρασία από κάτω ή βγάζει άλατα, κάτι που συμβαίνει συχνά σε παλιά πέτρινα σπίτια και ισόγεια χωρίς μόνωση,
• ο τοίχος δέχεται έντονη μηχανική καταπόνηση, για παράδειγμα σε γκαράζ ή εργαστήριο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιείται ασβεστοτσιμεντοκονίαμα, ειδικός σοβάς αποκατάστασης για υγρούς τοίχους ή γυψοσανίδα. Στο μπάνιο του σπιτιού πολλοί κατασκευαστές επιτρέπουν τον γυψοσοβά, εκτός από τα σημεία που βρέχονται απευθείας. Η ντουζιέρα όμως χρειάζεται στεγάνωση ή άλλο σοβά. Ελέγξτε πάντα το τεχνικό φυλλάδιο του συγκεκριμένου προϊόντος.

Πόσο απαιτητική θα είναι η δουλειά, άρα και πόση δουλειά θα χρειαστεί, εξαρτάται κυρίως από:

• την κατάσταση του υποστρώματος: η καινούργια ίσια τοιχοποιία είναι απλή, ενώ σε παλιούς τοίχους ο σαθρός σοβάς πρέπει πρώτα να ξυστεί ή να πέσει,
• τις ανωμαλίες: όσο πιο στραβός ο τοίχος, τόσο πιο χοντρή η στρώση και τόσο περισσότερο υλικό,
• τη μορφή του δωματίου: εσοχές, κεκλιμένα ταβάνια, σόκορα και πολλές γωνίες σημαίνουν περισσότερη δουλειά με το χέρι,
• τον αριθμό των στρώσεων σπατουλαρίσματος και το πόσο λεία επιφάνεια θέλετε,
• την επιλογή μηχανής ή χεριού,
• την πρόσβαση στο εργοτάξιο: ψηλός όροφος πολυκατοικίας χωρίς ανελκυστήρα, χωρίς νερό ή ρεύμα επί τόπου.

Στα παλιότερα σπίτια μαζί με τον σοβά συχνά χρειάζονται καθαιρέσεις και ίσιωμα των τοίχων. Γι' αυτό το εύρος της δουλειάς το εκτιμά καλύτερα ο τεχνίτης όταν δει τον χώρο.

Στην πράξη συμβαίνει συχνά ο τοίχος να δείχνει μια χαρά πριν το βάψιμο και τα προβλήματα να εμφανιστούν κάτω από το χρώμα. Οι πιο συχνές αιτίες είναι:

• σοβάτισμα σε υγρή τοιχοποιία ή σε τοιχοποιία που δεν έχει ωριμάσει ακόμα,
• παράλειψη του ασταριού, οπότε τα σημεία με διαφορετική απορροφητικότητα στεγνώνουν άνισα και αφήνουν «χάρτες»,
• σοβάτισμα με διακοπές, που αφήνει κρύους αρμούς,
• δουλειά σε πολύ χαμηλή θερμοκρασία, αφού οι κατασκευαστές συνήθως δεν συνιστούν εργασία κάτω από τους 5 °C,
• δουλειά τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού με ήλιο πάνω στον τοίχο ή με ρεύμα αέρα, γιατί ο σοβάς στεγνώνει πολύ γρήγορα και ραγίζει,
• βιαστικό στέγνωμα με θερμάστρες ή ανοιχτά παράθυρα απέναντι,
• σοβάτισμα την ίδια περίοδο που ρίχνεται μπετοκονία στο σπίτι, όταν ο αέρας είναι γεμάτος υγρασία,
• σπατουλάρισμα πάνω σε σοβά που δεν έχει στεγνώσει.

Για το στέγνωμα αναφέρεται συχνά ως ενδεικτικός κανόνας περίπου μία μέρα για κάθε χιλιοστό πάχους, με καλό αερισμό και θερμοκρασία δωματίου. Δώστε χρόνο στους τοίχους πριν τους βάψει ο ελαιοχρωματιστής και περάστε πάντα αστάρι πριν το χρώμα.

Τον σοβά σε όλη την επιφάνεια αφήστε τον στον τεχνίτη. Ένα σπατουλάρισμα με το χέρι σε μικρό τοίχο όμως μπορείτε να το κάνετε και μόνοι σας. Για ταβάνια και δουλειές σε ύψος καλύτερα να φωνάξετε επαγγελματία.

1. Αφαιρέστε από τον τοίχο ό,τι ξεκολλάει, τη σκόνη και τα λίπη.
2. Γεμίστε τις μεγάλες τρύπες και ρωγμές με στόκο επισκευής και αφήστε τον να στεγνώσει.
3. Περάστε αστάρι σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή του στόκου.
4. Ανακατέψτε τον στόκο με νερό ακριβώς όπως γράφουν οι οδηγίες και μόνο όση ποσότητα προλαβαίνετε να δουλέψετε.
5. Απλώστε λεπτή στρώση με ανοξείδωτη σπάτουλα, με λοξές κινήσεις.
6. Όταν ο στόκος τραβήξει λίγο, λειάνετε την επιφάνεια με ένα ακόμα πέρασμα.
7. Αφού στεγνώσει, ελέγξτε τον τοίχο με πλάγιο φως και τρίψτε απαλά τις ανωμαλίες με γυαλόχαρτο.
8. Αν χρειάζεται, περάστε δεύτερη στρώση και αφήστε την πάλι να στεγνώσει.

Στην παραλαβή κοιτάξτε τον τοίχο με πλάγιο φως, για παράδειγμα με μια λάμπα κολλητά στον τοίχο, και ελέγξτε:

• ότι ο τοίχος είναι ίσιος σε έναν μακρύ πήχη, χωρίς έντονα βαθουλώματα ή φουσκώματα,
• ότι οι γωνίες και οι ακμές γύρω από παράθυρα και πόρτες είναι ίσιες και καθαρές,
• ότι η επιφάνεια δεν έχει ρωγμές, πόρους, γρατζουνιές και σημάδια από σπάτουλα,
• ότι το χρώμα του σοβά είναι ομοιόμορφο, χωρίς πιο σκούρα υγρά σημεία,
• ότι οι ενώσεις με ταβάνι, δάπεδο και κάσες είναι καθαρές,
• ότι πρίζες, παράθυρα και δάπεδα ήταν καλυμμένα και δεν έχουν ζημιές,
• ότι ο τεχνίτης σας είπε πότε μπορείτε να βάψετε και ποιο αστάρι να χρησιμοποιήσετε.