Σοβάτισμα τοίχων (χοντρός σοβάς)

Το αν ο σοβάς θα κρατήσει χρόνια κρίνεται πριν πέσει η πρώτη μυστριά λάσπη. Η συνηθισμένη σειρά είναι η εξής:

1. Προετοιμασία του τοίχου: η επιφάνεια πρέπει να είναι γερή, καθαρή, χωρίς σκόνη, λάδια και κομμάτια που κουνιούνται. Από τους παλιούς τοίχους ξηλώνεται ό,τι δεν κρατάει καλά και οι μεγάλες τρύπες γεμίζουν από πριν.
2. Πεταχτό ή αστάρι: πάνω στο λείο μπετό, σε κολόνες, δοκάρια και πλάκες, ρίχνεται αραιό τσιμεντένιο πεταχτό που δημιουργεί αγριάδα για να πιάσει η λάσπη. Σε πολύ απορροφητικά υλικά, όπως το κυψελωτό σκυρόδεμα, μπαίνει αστάρι ή πεταχτό σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή του σοβά. Έτσι ο τοίχος δεν «ρουφάει» το νερό της λάσπης πολύ γρήγορα.
3. Τοποθέτηση οδηγών: στον τοίχο στερεώνονται μεταλλικοί οδηγοί σοβά (ή τάκοι), που ορίζουν το επίπεδο και το πάχος. Στις εξωτερικές γωνίες μπαίνουν γωνιόκρανα, ώστε οι ακμές να βγουν ίσιες και να αντέχουν στα χτυπήματα.
4. Ανάμειξη: ο έτοιμος σοβάς σε σακί ανακατεύεται με νερό ακριβώς όπως γράφει η συσκευασία. Αν η λάσπη φτιάχνεται επιτόπου από τσιμέντο, ασβέστη και άμμο, η αναλογία εξαρτάται από τη χρήση: περισσότερο τσιμέντο σημαίνει πιο σκληρό σοβά, αλλά τοίχο που αναπνέει λιγότερο.
5. Εφαρμογή: η λάσπη ρίχνεται με το χέρι με μυστρί ή ψεκάζεται με μηχανή σοβά. Μία στρώση έχει συνήθως πάχος περίπου 10 έως 20 mm. Όταν χρειάζεται περισσότερο, γίνεται σε δύο χέρια και το δεύτερο πέφτει όταν το πρώτο έχει «τραβήξει».
6. Πήχιασμα: με πήχη ακουμπισμένο στους οδηγούς τραβιέται η περίσσεια λάσπη και γεμίζουν τα σημεία που λείπουν. Όταν ο σοβάς τραβήξει, η επιφάνεια περνιέται με τριβίδι ή σφουγγάρι, ανάλογα με το αν θα μείνει τραχιά ή αν θα ακολουθήσει τελική στρώση.
7. Συντήρηση και στέγνωμα: ο σοβάς πρέπει να στεγνώσει φυσικά, χωρίς ήλιο απευθείας, παγωνιά και δυνατό ρεύμα αέρα. Το καλοκαίρι συνήθως χρειάζεται ελαφρύ βρέξιμο τις πρώτες μέρες. Με αερόθερμα ή καλοριφέρ το στέγνωμα δεν επιταχύνεται, γιατί ο σοβάς τότε σκάει.

Το σοβάτισμα με το χέρι ταιριάζει σε μικρές επιφάνειες, επισκευές, τοίχους με πολλά λαμπάδες παραθύρων και εσοχές ή σε χώρους όπου η μηχανή δεν στήνεται εύκολα. Είναι πιο αργό, όμως ο μάστορας ελέγχει κάθε σημείο.

Το σοβάτισμα με μηχανή αξίζει σε ολόκληρα σπίτια και μεγάλες συνεχείς επιφάνειες. Η λάσπη βγαίνει πιο ομοιόμορφη και η δουλειά προχωράει πολύ πιο γρήγορα. Χρειάζεται όμως νερό και ρεύμα στο εργοτάξιο, χώρος για τη μηχανή και καλό σκέπασμα σε κουφώματα, πόρτες και δάπεδα.

Για την επιλογή του κονιάματος μετράει το υπόστρωμα και ο χώρος:

• εσωτερικοί χώροι κατοικίας: κλασικός ασβεστοτσιμεντοειδής σοβάς και από πάνω τελική στρώση ή σπατουλάρισμα,
• κυψελωτό σκυρόδεμα και ελαφρά τούβλα: ελαφροί σοβάδες για αυτά τα υλικά, ώστε ο σοβάς να μην είναι πιο σκληρός από τον τοίχο,
• υγρά υπόγεια και παλιά πέτρινα ή πλίνθινα: ειδικά συστήματα σοβά αφύγρανσης, γιατί ο κοινός σοβάς σε υγρό τοίχο φουσκώνει και πέφτει γρήγορα,
• εξωτερικοί τοίχοι και βάση της όψης: σοβάδες που αντέχουν στις καιρικές συνθήκες και στο νερό που πετάγεται από το έδαφος, σύμφωνα με το σύστημα του κατασκευαστή. Αν η όψη θα γίνει θερμοπρόσοψη, ισχύουν τα υλικά του συγκεκριμένου συστήματος.

Δύο εργοτάξια με το ίδιο εμβαδόν μπορεί να διαφέρουν αρκετά σε κόπο, άρα και σε κόστος. Η δουλειά γίνεται πιο απλή όταν υπάρχουν:

• ίσιοι τοίχοι από καλοχτισμένα τούβλα, όπου αρκεί λεπτότερη στρώση,
• μεγάλοι συνεχείς τοίχοι χωρίς πολλά ανοίγματα και γωνίες,
• ελεύθερη πρόσβαση, νερό και ρεύμα έτοιμα στον χώρο.

Αντίθετα, τη δουλειά τη μακραίνουν:

• παλιοί, στραβοί ή υγροί τοίχοι που θέλουν χοντρή στρώση για να ισιώσουν,
• το ξήλωμα του παλιού σοβά και η επισκευή του τοίχου,
• πολλά λαμπάδες, γωνίες και αυλάκια από τον ηλεκτρολόγο και τον υδραυλικό,
• ψηλά ταβάνια ή κλιμακοστάσια που χρειάζονται σκαλωσιά,
• δουλειά σε διαμέρισμα που κατοικείται, όπου όλα πρέπει να σκεπάζονται και να καθαρίζονται.

Αν σοβατίζετε σε πολυκατοικία, μιλήστε από πριν με τον διαχειριστή για τις ώρες των εργασιών, τη μεταφορά των μπάζων και την προστασία της εισόδου, του ανελκυστήρα και του κλιμακοστασίου.

• Σοβάς σε σκονισμένο ή στεγνό τοίχο: δεν πιάνει και με τον καιρό «κουφώνει» ή πέφτει.
• Χωρίς πεταχτό στο μπετό: το λείο μπετό δεν έχει από πού να κρατηθεί η λάσπη.
• Πολύ χοντρή στρώση μονομιάς: ο σοβάς γλιστράει και σκάει καθώς στεγνώνει.
• Σοβάτισμα στο κρύο ή στον καυτό ήλιο: κάτω από περίπου +5 °C η λάσπη δεν πήζει σωστά, ενώ στον ελληνικό καλοκαιρινό καύσωνα στεγνώνει πολύ γρήγορα και καίγεται.
• Τελική στρώση ή βάψιμο πολύ νωρίς: συχνά ο ελαιοχρωματιστής περνάει πάνω σε σοβά που δεν έχει στεγνώσει και μετά από λίγες εβδομάδες εμφανίζονται λεκέδες ή τριχοειδείς ρωγμές. Ενδεικτικά υπολογίζεται περίπου μία μέρα στεγνώματος για κάθε χιλιοστό πάχους, τον ακριβή χρόνο τον δίνει ο κατασκευαστής.
• Χωρίς πλέγμα στις ενώσεις διαφορετικών υλικών: στα ελληνικά κτίρια το τούβλο ακουμπά σχεδόν παντού σε κολόνες και δοκάρια από μπετό. Χωρίς πλέγμα οπλισμού μέσα στον σοβά, σε αυτές τις ενώσεις σχεδόν πάντα ανοίγει ρωγμή.

Μια μικρή επιφάνεια σε βοηθητικό χώρο μπορείτε να τη σοβατίσετε και μόνοι σας, αν έχετε λίγη υπομονή. Για ολόκληρο όροφο κατοικίας ή για εξωτερική όψη είναι πιο λογικό να καλέσετε μάστορα. Τις εργασίες σε ύψος και πάνω σε σκαλωσιά αφήστε τις σε επαγγελματίες.

1. Ξύστε ό,τι σοβάς ή κομμάτι κουνιέται και σκουπίστε τον τοίχο από τη σκόνη.
2. Ρίξτε τσιμεντένιο πεταχτό στο μπετό και αστάρι στους απορροφητικούς τοίχους, όπως γράφουν οι οδηγίες.
3. Στερεώστε τους οδηγούς σοβά στο αλφάδι και αφήστε τους να σταθεροποιηθούν.
4. Ανακατέψτε τον έτοιμο σοβά με νερό ακριβώς όπως γράφει το σακί και μόνο όση ποσότητα προλαβαίνετε να δουλέψετε.
5. Ρίξτε τη λάσπη με το μυστρί από κάτω προς τα πάνω, σε μικρά κομμάτια.
6. Τραβήξτε την περίσσεια με τον πήχη πάνω στους οδηγούς και γεμίστε τα κενά.
7. Όταν ο σοβάς τραβήξει, περάστε την επιφάνεια με τριβίδι.
8. Προστατέψτε τον σοβά από ρεύματα αέρα, ζέστη και κρύο και αφήστε τον να στεγνώσει.

• ένας μακρύς πήχης πάνω στον τοίχο δεν δείχνει έντονα βαθουλώματα ή καμπούρες, την επιτρεπόμενη απόκλιση την ορίζουν τα πρότυπα ΕΛΟΤ EN ή η συμφωνία με τον μάστορα,
• οι γωνίες και οι ακμές στα λαμπάδες είναι ίσιες και κατακόρυφες,
• με ελαφρύ χτύπημα ο σοβάς δεν ακούγεται κούφιος πουθενά, γιατί αυτό σημαίνει ότι ξεκολλάει,
• δεν υπάρχουν ρωγμές, σημεία που τρίβονται ή κηλίδες από ανομοιόμορφο στέγνωμα,
• γύρω από κουτιά, σωλήνες και κάσες ο σοβάς είναι καλοτελειωμένος και καθαρός,
• κουφώματα, δάπεδα και σωληνώσεις έχουν καθαριστεί από τη λάσπη.