Drainage rond het huis: wanneer het je redt, wanneer het zinloos is en wat droogte ermee te maken heeft

Drainage in het kort

Drainage rond het huis is een geperforeerde buis in grind die het water in de grond bij de fundering opvangt en afvoert voordat het zich in het metselwerk drukt. Je hebt het nodig bij kleigrond, op een helling, bij een huis met kelder en bij een oud huis met een vochtige plint. Je hebt het niet nodig bij zandgrond, op vlak terrein zonder kelder en als het eigenlijke probleem een slecht aangesloten regenpijp is. Drainage is geen waterkering, het is de hulpje daarvan. En nog iets wat vaak wordt vergeten: het water dat je opvangt, hoeft niet het riool in. In een droge zomer heb je er meer aan dan je denkt.

Water is net een schoonmoeder

Als je haar uitnodigt, is het gezellig. Ze geeft de tuin water, vult de regenton, maakt iedereen blij. Komt ze ongevraagd binnen en trekt ze in de kelder in, dan heb je een probleem dat niet vanzelf weggaat. Drainage is de manier om haar netjes de deur te wijzen.

Maar let op. Soms is drainage precies wat een huis nodig heeft. Andere keren is het een dure graafklus waarna de kelder net zo nat is als daarvoor, alleen heb je nu een omgewoelde tuin en minder geld. Laten we kijken hoe je dat onderscheid maakt voordat je een graafmachine bestelt.

Heb je überhaupt drainage nodig? De test van vijf minuten

Voordat je gaat graven, loop je een rondje om het huis. Het liefst tijdens of vlak na een flinke bui, met paraplu en een bak koffie. Let op deze dingen:

• Vochtplekken en witte uitslag op de plint of in de kelder. Witte zoutkorsten, bladderend stucwerk, een donkere band vlak boven het maaiveld. Het metselwerk zuigt water op en haalt het ergens vandaan.
• Plassen bij het huis die er een dag na de regen nog staan. Het water kan nergens heen en blijft precies staan waar je het niet wilt.
• Kleigrond. Plakt de grond bij het graven aan je schep als boetseerklei en scheurt hij in de zomer open, dan heb je klei. Klei laat water nauwelijks door, dus het verzamelt zich bij de fundering.
• Een huis op of onder een helling. Water van hogerop zoekt zijn weg, en jouw huis staat in de weg.
• Een kelder of souterrain. Hoe dieper het huis in de grond zit, hoe meer het met water in aanraking komt.

Heb je niets kunnen aanvinken, dan heb je drainage hoogstwaarschijnlijk niet nodig. Twee of meer? Lees dan goed verder.

Wanneer je geen drainage nodig hebt (en iemand het je toch aanbiedt)

Een huis op vlak terrein, zonder kelder, op zand- of grindgrond die water van nature laat wegzakken. Daar zorgt drainage vaak alleen voor een overhoop gehaalde tuin. Hetzelfde geldt als de enige oorzaak van een natte plint regenwater is dat uit de regenpijp tegen de gevel spat, of een tuin die naar het huis toe afloopt. Dat los je goedkoper en sneller op: regenpijp aansluiten op een afvoerbuis, het terrein onder afschot van het huis af leggen en een verharde strook langs de gevel.

Eerlijk is eerlijk: de helft van de "grondwaterproblemen" is in werkelijkheid een regenpijp die een halve meter van de muur ophoudt. Los dat eerst op. Is het daarna nog steeds nat, dan heb je een echte reden om te gaan graven.

Wanneer drainage niet genoeg is

Heb je een hoge grondwaterstand die in natte periodes tot aan de keldervloer komt, dan gaat drainage je niet redden. In grote delen van Nederland zit het grondwater van nature dicht onder het maaiveld, en dat water pomp je niet weg met een buis. Die zou eeuwig blijven lopen en het water eerder naar het huis toe trekken. Hier heb je een waterdichte kelder of een drukwaterdichte afdichting nodig, en daarover beslist een constructeur of bouwkundig adviseur, niet de buurman met een minigraver.

De meest gemaakte fout: regenpijpen aangesloten op de drainage

Onthoud dit, ook als je verder niets van dit hele artikel onthoudt. Regenwater van het dak hoort niet in de drainage.

Drainage is bedoeld om langzaam water te verzamelen dat door de grond sijpelt. Je dak stuurt bij een stevige onweersbui honderden liters in een paar minuten de regenpijp in. Sluit je die aan op de drainagebuis, dan doet die geperforeerde buis precies waarvoor hij gemaakt is: het water verdelen over het grind. Alleen dit keer pal naast je fundering. Je hebt dan een ondergrondse sproei-installatie voor je kelder aangelegd.

Leid regenpijpen via een aparte, dichte buis zonder gaatjes naar een infiltratievoorziening, een regenwatertank of het hemelwaterriool, als de rioolbeheerder dat toestaat. De drainage mag op dezelfde plek uitkomen, maar gaat er via een eigen route heen. Hoe je de regenpijp zelf plaatst, vind je bij plaatsen van een regenpijp.

Hoe drainage werkt, zonder vakjargon

Stel je een buis met gaatjes voor, naast de fundering gelegd, omringd met grind en ingepakt in doek. Water dat door de grond richting het huis stroomt, komt het grind tegen. Grind laat water makkelijker door dan grond, dus het water valt liever in de buis dan dat het zich tegen de muur drukt. De buis ligt onder licht afschot en voert het water af naar een plek waar het niemand dwarszit.

Er zijn vier onderdelen, en elk heeft zijn eigen taak:

• Drainagebuis - geperforeerd, meestal met een diameter van 100 mm. Voor een woonhuis ruim voldoende.
• Grind - gewassen, zonder zand en leem. Het legt een snelweg aan voor het water naar de buis.
• Geotextiel - niet-geweven filterdoek rond het grind. Het laat water door, maar houdt fijne grond tegen die de drainage anders na een paar jaar zou dichtslibben.
• Inspectieputten - op de hoeken en bij elke richtingsverandering. Daarmee controleer je de drainage en spuit je hem zo nodig door met een tuinslang.

Het ene ding dat, als je het verprutst, een dure ondergrondse tuinslang voor niets oplevert

Dat is het afschot. Water stroomt alleen naar beneden, hoe graag we het soms ook anders zouden uitleggen. De buis moet over de hele lengte steeds dalen, minimaal een halve centimeter per meter en liever meer. Eén plek waar de buis omhoog buigt of vlak blijft liggen, en je hebt een klein vijvertje in de grond dat langzaam dichtslibt. Afschot controleer je met een waterpasinstrument of laser, niet op het oog met "ach, dat ziet er goed uit".

Hoe diep?

De buis komt naast de fundering te liggen, op zijn laagst ter hoogte van de onderkant van de fundering, nooit eronder. Leg je hem dieper dan de fundering, dan kan het water grond onder het huis wegspoelen, en dan is het geen drainage meer maar het ondergraven van je eigen huis. Tegelijk moet de buis onder het niveau van de keldervloer liggen, anders loopt het water er gewoon omheen. De precieze diepte hangt af van de diepte van jouw fundering, dus één getal voor alle huizen bestaat niet.

Noppenfolie: superheld of gewoon extra plastic?

Noppenfolie is de meest gezochte term van dit hele onderwerp, en ook de meest verkeerd begrepen. Het is die zwarte of bruine folie met bobbels die eruitziet als een eierdoos voor reuzen.

Wat het doet: het beschermt de waterkerende laag op de muur tegen beschadiging bij het aanvullen met stenen en grind. Tussen muur en folie ontstaat een kleine luchtspouw, waardoor de muur niet direct tegen natte grond aan zit en water langs de folie naar beneden kan lopen, richting drainage.

Wat het niet doet: het is geen waterkering. Span je noppenfolie over kaal metselwerk zonder afdichting en gooi je de sleuf dicht, dan heb je een stuk plastic begraven dat vooral goed voelt. Het metselwerk heeft eerst een echte waterdichte laag nodig, de noppenfolie beschermt die daarna.

Hoe je noppenfolie aanbrengt

• Gewone noppenfolie plaats je met de noppen naar de muur. Zit er geotextiel op de folie gelijmd, volg dan de handleiding van de fabrikant, daar is de werkwijze vaak anders.
• Banen laat je overlappen, zodat er geen water achter de folie loopt.
• Bovenaan, boven het maaiveld, werk je de folie af met een afsluitprofiel. Zonder profiel loopt regenwater van bovenaf direct achter de folie, precies waar het niet hoort.
• Onderaan loopt de folie door tot aan de drainage, zodat het water dat erlangs naar beneden loopt ergens heen kan.

Welk grind, welke buis en wat moet je nog meer kopen

In de bouwmarkt wacht een schap met tien soorten buizen en een verkoper die je ze graag allemaal verkoopt. Dit is wat je echt nodig hebt bij een gewone woning:

Materiaal	Wat kies je	Waar let je op
Drainagebuis	Geperforeerd, diameter 100 mm	In fijne klei- of leemgrond loont een buis met filteromhulling
Grind	Gewassen, 16-32 mm of 8-16 mm	Geen steenslag met fijne delen of mengsel met zand, die remmen het water af
Geotextiel	Niet-geweven, rond het hele grindbed	Zonder doek slibt de drainage na verloop van tijd dicht
Inspectieputten	Op de hoeken van het huis en bij richtingsveranderingen	Je moet er over tien jaar ook nog bij kunnen
Buis voor regenpijpen	Dicht, zonder perforatie	Loopt apart, niet via de drainage
Noppenfolie	Met afsluitprofiel	Alleen als bescherming van de afdichting, niet in plaats daarvan

Klinkt "buis met filteromhulling" en "geotextiel rond het grind" als twee keer hetzelfde? Dan heb je maar half gelijk. Bij goede grond volstaat een van de twee. Bij kleigrond, die alles dichtslibt wat hij tegenkomt, loont het om beide te doen.

Waar moet het water heen dat de drainage opvangt

Dit is de vraag die bij het plannen het vaakst wordt vergeten, terwijl graven zonder antwoord erop geen zin heeft. Drainage verzamelt het water alleen. Het moet het ook ergens kwijt. Er zijn vier mogelijkheden:

• Infiltratieput of infiltratiekratten - het water gaat terug de grond in, maar verder van het huis. Werkt goed bij grond die water opneemt.
• Pompput - als het water niet onder afschot weg kan, bijvoorbeeld bij een huis in een laagte of met een diepe kelder.
• Regenwatertank - het water blijft op je perceel en je geeft er de tuin mee water.
• Hemelwaterriool - alleen als je straat een gescheiden stelsel heeft en de rioolbeheerder akkoord gaat met de aansluiting.

In het vuilwaterriool hoort drainage niet thuis. De rioolwaterzuivering zit er niet op te wachten dat je na elke bui je halve tuin opstuurt.

Infiltratieput: hoe ver van het huis

Ver genoeg dat het water niet terugloopt naar de fundering die je net hebt drooggelegd. Meestal wordt een afstand van een paar meter aangeraden, vaak wordt minimaal drie meter vanaf de fundering genoemd. De precieze afstand en de grootte van de put hangen wel af van hoe snel jouw grond water opneemt. Dat zoek je uit met een infiltratieproef: gat graven, water erin gieten en meten hoe snel het zakt. Bij klei kun je lang wachten en werkt een infiltratieput misschien helemaal niet. Dan is een regenwatertank of aansluiting op het hemelwaterriool een betere keus.

En dan die droogte

Het is een beetje tegenstrijdig. Het halve jaar proberen we water zo ver mogelijk van het huis te krijgen, de andere helft staan we met de tuinslang naar de waterrekening te kijken. Zomers brengen steeds vaker weken zonder regen, en dan één wolkbreuk die in één keer naar beneden komt en al is weggestroomd voordat de tuin het doorheeft.

Een rekensommetje dat verrast: elke millimeter regen betekent een liter water per vierkante meter dak. Een dak van 100 m² stuurt bij één flinke bui van 20 mm zo'n 2.000 liter de regenpijpen in. In Nederland valt gemiddeld ongeveer 800 tot 900 mm per jaar, dus van zo'n dak komen jaarlijks tienduizenden liters water af. Dat is een hoop gieter, die het riool in kan, of de tuin in.

Daarom is het slim om drainage en regenwater samen te bekijken:

• Water van het dak gaat via een aparte buis naar een regenwatertank. Wat de tank niet kwijt kan, loopt door naar de infiltratievoorziening.
• Water uit de drainage gaat naar de infiltratievoorziening of naar dezelfde tank, als het schoon genoeg is en de tank daarop is ingericht.
• Je perceel houdt het water vast, in plaats van het zo snel mogelijk uit te spugen.

Nog een praktische opmerking. Bij nieuwbouw en verbouwing wordt steeds vaker verwacht dat je regenwater op je eigen perceel verwerkt, en loos je het op het openbare riool, dan kunnen daar kosten of voorwaarden aan verbonden zijn. Wat precies voor jouw perceel geldt, hoor je bij je gemeente, de rioolbeheerder of het waterschap. Vraag het na voordat je bedenkt waar het water heen gaat.

Drainage rond een oud huis

Graven rond een huis van vijftig jaar oud is iets anders dan bij nieuwbouw. Oude huizen hebben vaak een ondiepe fundering, soms gemetseld op staal en zonder enige afdichting. Graaf je zo'n huis rondom in één keer af tot aan de voet van de fundering, dan neem je het misschien de steun af die het tientallen jaren had. Het huis kan daar weinig gevoel voor humor bij hebben.

Daarom geldt bij een oud huis:

• Graaf in delen, niet de hele omtrek in één keer. Stuk afgraven, afwerken, aanvullen, door naar het volgende.
• Bij een ondiepe of beschadigde fundering eerst een constructeur raadplegen. Dat is goedkoper dan scheuren herstellen. Staat je huis op houten palen, zoals in delen van het land voorkomt, overleg dan zeker eerst, want die palen moeten juist onder water blijven.
• Ligt de muur toch al bloot, maak daar gebruik van. Maak hem schoon, laat hem drogen en breng een waterdichte laag aan. Drainage zonder afdichting helpt bij een oud huis wel, maar maar half.
• Diepe sleuven naast het huis moet je beveiligen tegen instorten, bij een diepte rond de twee meter kun je niet zonder beschoeiing van de sleuf.

En wees geduldig. Metselwerk dat jarenlang water heeft opgezogen, droogt niet in een weekend. Het resultaat zie je eerder na een seizoen dan na een week. Is het vocht ook binnen al zichtbaar, lees dan ook het artikel hoe je vocht en schimmel in huis aanpakt.

Stap voor stap

Zodat je weet wat je te wachten staat, of je het nu zelf doet of een bedrijf controleert:

1. Zoek de oorzaak. Regenpijpen, terrein, grondsoort, grondwaterstand. Zonder dat graaf je in het wilde weg.
2. Bepaal waar het water heen gaat. Infiltratie, tank, pompput, riool. En zoek uit wat er mag.
3. Graaf een sleuf rond het huis tot aan de voet van de fundering, bij een oud huis in delen. Bij een lange omtrek spaart machinaal graven van een sleuf je rug, op krappe plekken blijft het handmatig graven.
4. Maak de muur schoon en controleer hem, herstel of vul de waterdichte laag aan.
5. Bevestig de noppenfolie met een afsluitprofiel boven het maaiveld.
6. Leg geotextiel op de bodem van de sleuf met daarop een laag grind, waarin je het afschot vormt.
7. Leg de drainagebuis, controleer het afschot met een instrument en plaats inspectieputten op de hoeken.
8. Omring de buis met grind en pak het geheel in met geotextiel.
9. Leid regenpijpen via een aparte, dichte buis, niet naar de drainage.
10. Vul aan met grond en leg het terrein onder afschot van het huis af. Een verharde strook langs de gevel is een extraatje dat zich terugbetaalt.

Meer over wat er allemaal onder graven en aanvullen valt, vind je in de categorie grondwerk.

Zelf doen of een bedrijf inschakelen?

Eerlijk gezegd: drainage is geen raketwetenschap en veel mensen leggen het zelf aan. Het is vooral lichamelijk werk en geduld bij het afschot. Heb je een nieuwbouwwoning op redelijke grond, een minigraver voor het weekend en een zwager die niet afhaakt bij de eerste berg zand, dan is het goed te doen.

Schakel een bedrijf in als:

• het gaat om een oud huis met een ondiepe fundering,
• je een diepe kelder hebt en de sleuf dieper wordt dan ongeveer anderhalve meter,
• je een pompput nodig hebt,
• je geen idee hebt of je met grondwater te maken hebt of alleen met slechte regenpijpen.

En haal je een bedrijf erbij, stel ze dan drie vragen: waar gaat het water heen, hoe controleren jullie het afschot en waar komen de inspectieputten. Krijg je op een van die vragen "dat zien we dan wel", zoek dan verder.

Veelgestelde vragen over drainage

Welk grind gebruik je voor drainage rond het huis?

Gewassen grind 16-32 mm, eventueel 8-16 mm. Belangrijk is dat het vrij is van zand en fijne delen. Steenslag met fijn materiaal of een mengsel met zand laat zich wel beter verdichten, maar laat water slechter door, en dat is bij drainage precies het omgekeerde van wat je wilt.

Waar laat je de drainage uitkomen?

In een infiltratieput, een pompput, een regenwatertank of het hemelwaterriool, als de rioolbeheerder daarmee akkoord gaat. Nooit in het vuilwaterriool en nooit zo dat het water weer bij het huis terechtkomt.

Is noppenfolie zonder drainage genoeg?

Bij een droog perceel met zandgrond vaak wel, als er een goede waterdichte laag onder zit. Bij kleigrond of op een helling niet. De folie houdt het water bij de muur tegen, maar daarna moet het nog ergens heen.

Mag ik regenpijpen op de drainage aansluiten?

Nee. Leid regenpijpen via een aparte, dichte buis. Anders geeft de drainage je fundering water in plaats van het af te voeren.

Hoe ver moet een infiltratieput van het huis liggen?

Meestal wordt een paar meter aangeraden, vaak minimaal drie meter vanaf de fundering. De grondsoort en de uitkomst van de infiltratieproef geven de doorslag, dus het beste is als het ontwerp dat bepaalt.

Wanneer leg je drainage het beste aan?

Buiten de natte periodes en de vorst, het liefst in de nazomer of vroege herfst, voordat de herfstbuien losbarsten, als de grond droger is en de sleuf blijft staan. In het voorjaar of hartje herfst, als alles doorweekt is, graaft het lastiger en staat er water in je sleuf.

Helpt drainage bij een hoge grondwaterstand?

Nee. Drainage is bedoeld voor water dat door de grond sijpelt en zich bij het huis ophoopt. Bij een blijvend hoge grondwaterstand heb je een waterdichte kelder of een drukwaterdichte afdichting nodig.

Tot slot

Drainage rond het huis is een goede dienaar. Is het met verstand ontworpen, dan voert het jarenlang geruisloos water af en vergeet je dat het er ligt. Wordt het aangelegd zonder afschot, zonder bestemming en met de regenpijpen erop aangesloten, dan is het een dure tuinslang onder de grond. Zoek dus eerst uit waar het water vandaan komt en beslis dan waar het heen gaat. En als het kan, gooi het niet weg. In augustus bedankt je hele tuin je ervoor.