Afvoer van overtollige grond inclusief laden

De post bestaat meestal uit drie onderdelen. Het eerste is het laden: een graafmachine, shovel of minishovel schept de grond van de hoop of direct uit de put en stort die in de kipbak. Het tweede is het transport naar de afgesproken bestemming. Het derde is het lossen op die plek, bijvoorbeeld bij een grondbank, een grondverwerker of een recyclingbedrijf.

Spreek vooraf af wat er meestal niet onder valt:

• Het graven zelf wordt apart geprijsd. De afvoer begint pas bij de uitgegraven hoop of bij het laden direct uit de put.
• De stortkosten of verwerkingskosten bij de grondbank worden vaak apart berekend op basis van de weegbon.
• Het schoonmaken van de straat en de wielen is een aparte klus als het meer is dan even vegen.
• Het uitzoeken van puin, wortels of afval uit de grond is extra werk als de grond niet schoon is.

De prijslijst rekent in kubieke meters. Vraag daarom bij de opdracht of het gaat om kuubs vaste grond, dus het volume van het gat, of om kuubs losse grond op de wagen. Dat verschil is groter dan de meeste mensen denken.

Vaste en losse grond

Grond in de bodem is in de loop van de jaren in elkaar gezakt en verdicht. Zodra de graafmachine hem losmaakt, wordt hij luchtiger en neemt het volume toe. Die toename heet de opbulkingsfactor of losheidsfactor. Bij zand ligt die meestal rond 1,1 tot 1,2, bij leem rond 1,2 tot 1,3 en bij klei en steenachtige grond soms hoger. In de praktijk betekent dat: uit een gat van 10 m³ kan 12 tot 14 m³ materiaal op de wagens komen.

Waarom doet dat ertoe? Als de begroting rekent met vaste grond en de vervoerder factureert per volle wagen, kloppen de getallen niet en ontstaat er discussie. Het eenvoudigst is vooraf afspreken hoe het volume wordt bepaald en dat in de offerte te laten zetten.

Hoe het volume wordt bepaald

Er zijn drie manieren, en elke manier heeft zijn zwakke punten:

• Berekenen uit de maten van de put is nauwkeurig als de put wordt ingemeten voordat er wordt aangevuld. Je krijgt dan het volume vaste grond.
• Aantal wagens maal inhoud van de kipbak is snel, maar hangt af van hoe vol de bak wordt geladen. Je krijgt dan het volume losse grond.
• Wegen bij de grondbank geeft tonnen, die met het soortelijk gewicht worden omgerekend naar kuubs. Dat gewicht verschilt per grondsoort en per vochtgehalte.

Natte klei is zwaar. Een wagen zit dan vaak al aan het maximale gewicht voordat de bak qua volume vol is. Bij regenachtig weer zijn daardoor soms meer ritten nodig voor hetzelfde gat. Veen is juist licht, maar houdt veel water vast, slibt snel uit en is lastig te laden. In grote delen van Nederland met een hoge grondwaterstand speelt dat bij bijna elke klus mee.

Hoeveel je op het terrein houdt

Reken vóór de afvoer uit hoeveel grond je later terug nodig hebt. Aanvullingen rond funderingen, leidingen en putten, het egaliseren van de tuin, verhoogde borders of een glooiing rond het huis vragen verrassend veel materiaal. Vaak ziet men dat alles wordt afgevoerd en dat er een half jaar later weer zand of tuingrond wordt besteld. Tegelijk is niet elke grondsoort geschikt om aan te vullen. Klei laat zich slecht verdichten, en teelaarde hoort niet onder bestrating of een oprit.

1. Bezichtiging en afspraken. De vervoerder of uitvoerder bekijkt de bereikbaarheid, de hoeveelheid, de grondsoort en de laadplek. Er wordt afgesproken waar de grond heen gaat, welk materieel komt en hoe het volume wordt bepaald.
2. Laadplek voorbereiden. De graafmachine moet op een stevige ondergrond staan en de wagen moet kunnen stoppen en keren. Op zachte grond worden vaak rijplaten gelegd of een tijdelijke laag puin of grind aangebracht.
3. Laden. De machinist schept de grond van de hoop of direct uit de put en verdeelt die gelijkmatig over de bak. Een ervaren machinist laadt zo dat één as niet overbelast raakt en er geen grond over de zijborden valt.
4. Afdekken en vertrekken. Droge, stuivende grond wordt afgedekt met een zeil. Voor de wagen de openbare weg op gaat, worden de wielen schoongemaakt zodat er geen modder op straat komt.
5. Transport en lossen. Bij de grondbank wordt de wagen gewogen. De chauffeur krijgt een weegbon of ontvangstbewijs en lost de grond waar de medewerker dat aangeeft.
6. Volgende ritten en opruimen. Na de laatste wagen wordt de restgrond op de laadplek bijeengeveegd en wordt de straat voor het perceel geveegd of schoongespoten.

Hoe lang het duurt

Een kipper laden kost een graafmachine meestal enkele minuten tot ongeveer een kwartier. De totale duur hangt vooral af van de afstand naar de grondbank en het aantal wagens. Ligt de verwerker dichtbij en rijden er twee of drie wagens, dan laadt de machine bijna zonder pauze. Ligt hij ver weg en rijdt er één wagen, dan staat de machine een groot deel van de dag stil. Een sleuf voor een aansluiting is vaak in een paar uur afgevoerd. De grond van een bouwput voor een woning of grote uitbouw kost meestal één tot enkele dagen.

Twee klussen met hetzelfde aantal kuubs kunnen flink verschillen in moeite. Dit zijn de belangrijkste factoren:

Bereikbaarheid en werkruimte

• Een brede inrit en een stevige ondergrond maken een grote drie- of vierasser mogelijk, die per rit veel meer meeneemt.
• Een smalle straat, laaghangende kabels of takken dwingen tot een kleinere wagen en dus meer ritten.
• Laden vanuit een achtertuin, wat bij rijtjeshuizen vaak voorkomt, betekent dat een minidumper of kruiwagen de grond eerst via het achterpad of door de woning naar voren moet brengen. Dat is een extra stap.
• Beperkingen voor zwaar verkeer in de wijk, zoals een smalle brug of een afgesloten straat, maken de route langer.

Soort en toestand van de grond

• Droog zand of droge leem laadt makkelijk en glijdt goed uit de bak.
• Natte klei plakt aan de bak en de graafbak, is zwaar en brengt de wagen snel op zijn gewichtslimiet.
• Veen is nat, zakt uit en laat de wagen soms lekken. Het vraagt een bak die goed afsluit.
• Grond met puin, beton, plastic of wortels is geen schone grond meer en is lastiger kwijt te raken.

Waar de grond ligt

Het snelst gaat laden direct uit de put: de machine graaft en stort meteen in de bak. Ligt de grond verspreid over het terrein in meerdere hopen, dan moet de machine zich steeds verplaatsen. Een hoop die al maanden ligt, is ingeklonken, begroeid met onkruid en wordt bij regen een modderpoel. Grond die vanaf het begin bedoeld is voor afvoer, legt men daarom het best op één plek vlak bij de inrit.

Grond als afvalstroom

Uitkomende grond die je niet op je eigen terrein hergebruikt, gaat meestal naar een grondbank of grondverwerker. Die bedrijven nemen schone grond aan, keuren of zeven hem en zetten hem weer in voor andere werken. Een verwerker wil meestal weten waar de grond vandaan komt en wat er vroeger op die plek stond. Bij grotere hoeveelheden of twijfel over de kwaliteit vraagt hij soms om een onderzoek van de grond voordat hij die aanneemt. Bespreek dat vooraf met de aannemer, zodat de wagen niet onverrichter zake terugkomt.

Vraag de vervoerder altijd om bewijs van waar de grond is gebleven: weegbonnen, een ontvangstbewijs of een ander document van de verwerker. Zo kun je later aantonen dat de grond netjes is afgevoerd, bijvoorbeeld bij verkoop van de woning of als er vragen komen over de bodem.

Grond storten in een berm, een sloot, het bos of op een braakliggend terrein is illegaal dumpen. Laat je niet verleiden door een aanbod om de grond voor weinig moeite ergens te laten verdwijnen. Vraag dan expliciet waar de grond heen gaat.

Teelaarde en verontreinigde grond

Teelaarde, de bovenste vruchtbare laag, is waardevol. Leg die apart en gebruik hem voor de tuin en het gazon, in plaats van hem met de ondergrond mee te laten nemen. Vraag de grondwerker om de teelaarde vanaf het begin op een eigen hoop te zetten.

Het omgekeerde geval is grond die naar olie of diesel ruikt, verkleurd is of resten bevat van sintels, oude dakbedekking, kolengruis of asbestcementbuizen en golfplaten. Zulke grond meng je niet met schone grond. Laat het werk stilleggen en overleg met de aannemer. Vaak is een onderzoek nodig en gaat de grond naar een andere verwerker. Asbest mag alleen door een gecertificeerd asbestsaneringsbedrijf worden verwijderd.

Laden in een appartementencomplex of smalle straat

Wordt er gegraven bij een appartementencomplex, bijvoorbeeld voor een aansluiting of bij een kelder, stem dan de plek voor de wagen en het tijdstip van laden af met de beheerder of de Vereniging van Eigenaars (VvE). Waarschuw bij een smalle straat de directe buren vooraf. Een wagen die een uur de straat blokkeert, valt beter als iedereen het weet.

De afvoer van grond staat niet op zichzelf, het is een schakel in een keten. Goede afstemming scheelt ritten en ergernis.

• Met het graafwerk: laden direct uit de put is het voordeligst. Bestel de wagens daarom voor de dag van het graven en niet voor later.
• Met het aanvullen: vóór de afvoer moet duidelijk zijn hoeveel en welke grond terug moet, anders wordt ook weggereden wat je later mist.
• Met aanvoer van materiaal: dezelfde wagens kunnen op de terugweg zand, grind of menggranulaat voor de fundering of bestrating meenemen. Dat scheelt lege ritten.
• Met kabels en leidingen: bij laden in de buurt van leidingen moet de machinist weten waar ze liggen. Laat de kabel- en leidingtekeningen op de bouwplaats aanwezig zijn en laat de graafbak niet in de grond schrapen waar kabels of gas lopen.
• Met de hovenier: houd teelaarde en ondergrond vanaf het begin gescheiden, zodat de teelaarde later bruikbaar is.

Raakt de graafmachine bij het laden een gasleiding en ruik je gas, verlaat dan direct de omgeving. Gebruik geen open vuur en bedien geen schakelaars of deurbellen. Bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom 0800 9009, of bij direct gevaar 112. Is een elektriciteitskabel geraakt, blijf er dan uit de buurt en bel ook het storingsnummer. Alleen de netbeheerder of een erkend vakman mag de schade herstellen.

• Geen afspraak over de meetmethode. Op de factuur staan meer kuubs dan er zijn uitgegraven en niemand weet wie gelijk heeft. Leg in de offerte vast of het om vaste of losse grond gaat, of om gewicht.
• Alles in één keer afvoeren. Een paar maanden later moet er grond voor aanvulling worden gekocht en aangevoerd. Dat is dubbel transport.
• Grond vermengd met afval. De verwerker neemt het niet aan als schone grond, de wagen keert terug of moet ergens anders heen en alles loopt uit.
• Hoop op de verkeerde plek. Grond vlak langs de rand van een put drukt op de wand, die kan instorten. Een hoop achter het huis betekent weer extra verplaatsen.
• Geen bonnen. Later kun je niet aantonen waar de grond is gebleven.
• Kapotte oprit en gazon. Een zware wagen op zachte grond rijdt sporen, drukt opsluitbanden weg of breekt klinkers en tegels. Rijplaten of een tijdelijke laag grind helpen.
• Modder op straat. Buren en gemeente klagen, en wie de straat vuil maakt, moet die ook weer schoon opleveren.
• Laden tijdens langdurige regen. De grond is zwaar, wagens zakken weg en het terrein wordt een modderbak. Als het kan, wacht dan tot de grond wat is opgedroogd.

Heb je maar een paar kuub grond, bijvoorbeeld na het graven van een kleine vijver of een nieuwe border, dan kun je die zelf in een gehuurde grondcontainer of een big bag scheppen. Het bedrijf dat de container of bag levert, zorgt voor de afvoer. Werk alleen op vlak terrein, niet in een diepe put en niet in de buurt van kabels en leidingen.

1. Bij de leverancier navragen welk materiaal de container of bag mag bevatten en wat het maximale gewicht is.
2. Een stevige, vlakke plek voor de container kiezen, zo dicht mogelijk bij de hoop.
3. Grote stenen, wortels, puin en ander afval uit de grond halen.
4. De teelaarde apart houden en opzijleggen voor later gebruik in de tuin.
5. De grond met een schop of kruiwagen over een stevige oprijplank in de container brengen, niet boven het hoofd tillen.
6. De grond gelijkmatig over de hele container verdelen en niet boven de rand laden.
7. Bij natte klei of veen de container minder vol laden, zodat hij niet te zwaar wordt.
8. Na het laden de omgeving van de container en de stoep vegen.
9. Bij het ophalen vragen om een bewijs van waar de grond is afgeleverd.

Verdeel het werk bij handmatig laden over meerdere dagen en draag handschoenen en stevige schoenen. Een kuub grond weegt ruwweg anderhalf tot twee ton en vermoeit sneller dan je verwacht.

Loop na de afvoer het terrein en de papieren na. Controleer voordat je de werkbon tekent:

• Of de afgesproken hoeveelheid is afgevoerd en de grond voor aanvulling is blijven liggen
• Of de berekening van de kuubs overeenkomt met wat in de offerte staat
• Of je weegbonnen of ontvangstbewijzen van de grondbank of verwerker hebt
• Of het aantal ritten overeenkomt met het aantal bonnen
• Of de teelaarde apart ligt, als dat zo is afgesproken
• Of opsluitbanden, bestrating, schutting, oprit en gazon onbeschadigd zijn
• Of de straat voor het perceel schoon is
• Of er op de laadplek geen restgrond of afval is achtergebleven
• Of kabels, leidingen en hun markeringen onbeschadigd zijn