Demontaż i usuwanie azbestu i eternitu

Demontaż i usunięcie azbestu to praca specjalistyczna, którą wykonuje firma przeszkolona i przygotowana do prac z azbestem. Przy typowym dachu z eternitu lub okładzinie elewacji zwykle obejmuje:

• przygotowanie i oznakowanie terenu prac oraz zabezpieczenie go przed wejściem osób postronnych,
• zwilżenie powierzchni wodą lub pokrycie preparatem wiążącym włókna,
• ostrożne odspojenie i zdjęcie płyt bez łamania, na przykład przez przecięcie gwoździ lub odkręcenie wkrętów,
• opuszczenie płyt z dachu bez zrzucania, najczęściej wyciągiem lub po rynnie zsypowej,
• zapakowanie płyt w mocną folię lub worki typu big bag i oznakowanie jako odpadu zawierającego azbest,
• oczyszczenie terenu prac, w tym łat, rynien i otoczenia,
• przy pracach wewnątrz budynku pomiar stężenia włókien w powietrzu po zakończeniu prac.

Osobną pozycją jest transport i unieszkodliwienie odpadu na składowisku przyjmującym azbest. W cenniku NUMIQ liczy się je według masy, za tonę. Praca nie obejmuje też nowego pokrycia, nowych łat ani obróbek blacharskich. Te wycenia się oddzielnie.

Najczęściej przy remoncie dachu, gdy właściciel chce zastąpić eternit blachą lub dachówką. Poza tym przy przebudowie lub rozbiórce starszego budynku oraz przy remoncie łazienek i instalacji w starszych blokach, gdzie mogą być rury azbestowo-cementowe. Usunięcie jest konieczne także wtedy, gdy pokrycie jest mocno uszkodzone, na przykład po gradobiciu lub wichurze. Połamane płyty trzeba wtedy jak najszybciej zabezpieczyć, aby włókna nie rozprzestrzeniały się po okolicy.

W Polsce realizowany jest wieloletni program oczyszczania kraju z azbestu, który zakłada usunięcie wyrobów azbestowych do 2032 roku. Właściciel budynku ma obowiązek inwentaryzować wyroby zawierające azbest i przekazywać o nich informację do urzędu gminy, a stan płyt trzeba okresowo oceniać. Przed rozbiórką lub większym remontem budynków sprzed zakazu należy ustalić, czy zawierają materiały z azbestem.

Dach z eternitu jest najbardziej widoczny, ale nie jedyny. Przy remoncie starszych domów i mieszkań azbest może pojawić się tam, gdzie nikt się go nie spodziewa:

• płyty faliste i płaskie na domach, stodołach, oborach, garażach i komórkach,
• okładziny elewacyjne z płaskich płyt azbestowo-cementowych, typowe dla bloków z wielkiej płyty i domów z lat 70.,
• rury kanalizacyjne, wentylacyjne i spustowe z szarego azbestocementu,
• rury wodociągowe w starszych sieciach i przyłączach,
• nasady i wkłady kominowe oraz płyty przy piecach i kotłach,
• izolacje rur i kotłów w starych kotłowniach,
• niektóre płytki PCV i kleje, do których dodawano azbest jako wypełniacz.

Na pierwszy rzut oka azbestocement trudno odróżnić od nowszego cementu włóknistego bez azbestu. Wiek budynku to dobra wskazówka, ale pewność daje tylko analiza laboratoryjna próbki. Pobranie próbki najlepiej zostawić specjaliście i nie odłamywać samodzielnie kawałków płyt.

Szybko i sprawnie praca idzie tam, gdzie dach jest niski, o prostym kształcie, płyty są całe, a samochód z paletami może podjechać pod sam budynek. Pracę wydłużają i podrażają natomiast:

• połamane lub kruche płyty, które trzeba zbierać kawałek po kawałku,
• stromy lub wysoki dach, wymagający rusztowania i wyciągu,
• prace wewnątrz budynku z wydzieloną strefą i podciśnieniem,
• utrudniony dojazd na posesję i długie przenoszenie odpadów,
• płyty przykryte innymi warstwami, które najpierw trzeba usunąć,
• budynki gospodarcze o dużej powierzchni dachu i słabej więźbie.

Zasady wynikają z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy, przepisów o odpadach, prawa budowlanego oraz przepisów o sposobach bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest. Szczegóły się zmieniają, dlatego przed zleceniem prac warto sprawdzić aktualny stan w urzędzie gminy i starostwie.

Firma przygotowana do prac z azbestem

Prace polegające na zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów azbestowych wykonuje firma, której pracownicy przeszli specjalistyczne szkolenie, a która jest zarejestrowana jako wytwórca odpadów niebezpiecznych. Zlecający, czy jest to osoba prywatna, firma czy zarządca budynku, powierza prace takiej firmie. Przed podpisaniem umowy warto poprosić o zaświadczenia o szkoleniu i numer rejestrowy w systemie odpadowym.

Zgłoszenie prac

Firma przygotowuje plan prac i przed rozpoczęciem zawiadamia o pracach właściwe organy, w tym nadzór budowlany, inspekcję pracy i inspekcję sanitarną, z wyprzedzeniem co najmniej kilku dni. Usuwanie wyrobów azbestowych wymaga też zwykle zgłoszenia robót w starostwie lub urzędzie miasta. Od zamówienia do rozpoczęcia prac trzeba więc liczyć się z kilkoma tygodniami. Jeśli wymiana dachu jest planowana na lato, warto skontaktować się z firmą odpowiednio wcześnie.

Obowiązki właściciela

Właściciel lub zarządca przekazuje do urzędu gminy informację o wyrobach zawierających azbest, a po ich usunięciu także informację o zakończeniu prac. Po zakończeniu prac firma wydaje oświadczenie o prawidłowym ich wykonaniu i oczyszczeniu terenu. Wiele gmin prowadzi programy, w ramach których odbiór i unieszkodliwienie eternitu są częściowo lub w pełni finansowane ze środków publicznych. Aktualne warunki trzeba sprawdzić na oficjalnej stronie swojej gminy.

Samodzielne usuwanie

Przepisy przewidują, że usuwanie azbestu z budynków wykonuje wyspecjalizowana firma, a instytucje zdrowia publicznego zdecydowanie odradzają samodzielne zdejmowanie eternitu. Włókna trafiają wtedy na posesję, do domu, na ubrania i do sąsiadów. Odpad i tak musi przejąć uprawniony odbiorca, a gminne programy dofinansowania zwykle obejmują wyłącznie prace wykonane przez firmę.

Oględziny i plan prac

Firma ocenia rodzaj materiału, powierzchnię, stan pokrycia, dojazd i sposób opuszczania płyt. Przygotowuje plan prac i dokonuje zgłoszeń. W razie wątpliwości, czy materiał zawiera azbest, pobiera się próbkę do analizy laboratoryjnej.

Przygotowanie terenu prac

Teren prac się wydziela i oznakowuje tablicami ostrzegawczymi. Okna i otwory wentylacyjne budynku zamyka się i okleja, a otoczenie przykrywa folią. Pracownicy noszą jednorazowe kombinezony ochronne i ochronę dróg oddechowych z filtrem przeznaczonym do azbestu. Przy pracach wewnątrz wydziela się szczelną strefę z podciśnieniem.

Zwilżanie i wiązanie włókien

Powierzchnię płyt zwilża się wodą lub pokrywa preparatem wiążącym włókna. Bez tego kroku przy demontażu uwalnia się znacznie więcej pyłu.

Demontaż płyt

Płyty odspaja się pojedynczo, bez łamania i bez użycia szlifierki kątowej. Gwoździe przecina się lub wyciąga, wkręty odkręca. Całe płyty opuszcza się na ziemię wyciągiem lub rynną, nigdy się ich nie zrzuca. Połamane kawałki zbiera się ręcznie i pakuje osobno.

Pakowanie i oznakowanie odpadu

Płyty układa się na paletach i szczelnie owija folią lub pakuje do big bagów. Opakowanie oznacza się etykietą informującą o zawartości azbestu. Według europejskiego katalogu odpadów materiały budowlane zawierające azbest to odpady niebezpieczne o kodzie 17 06 05.

Sprzątanie i wywóz

Po demontażu oczyszcza się łaty, rynny i otoczenie, a pomieszczenia odkurza odkurzaczem z filtrem absolutnym. Przy pracach wewnątrz wykonuje się pomiar stężenia włókien. Odpad trafia z kartą przekazania odpadu na składowisko, które ma kwaterę na odpady azbestowe. Warto poprosić o kopię karty przekazania.

• Łamanie i zrzucanie płyt z dachu. Zdarza się, że ekipa bez przygotowania rozbija eternit i wrzuca go do kontenera. Uwalnia się wtedy najwięcej włókien.
• Cięcie i wiercenie elektronarzędziami. Szlifierka czy wiertarka wytwarzają drobny pył, który rozchodzi się daleko.
• Mycie dachu myjką ciśnieniową. Woda pod ciśnieniem wypłukuje włókna z powierzchni do gleby i na sąsiednie działki.
• Odpad w zwykłym kontenerze na gruz. Składowisko go nie przyjmie, a wytwórcy odpadu grozi kara.
• Zakopywanie lub wyrzucanie w lesie. Nielegalne i niebezpieczne. Takie przypadki są ścigane jako wykroczenia lub przestępstwa przeciwko środowisku.
• Brak zgłoszeń. Firma, która zaczyna bez zawiadomienia organów, łamie przepisy, a zlecający nie ma pewności, że prace wykonano prawidłowo.
• Pominięte drobniejsze elementy. Rury, parapety, nasady kominowe czy okładziny zostają przeoczone i pozostają w budynku.
• Brak informacji w gminie. Niezgłoszenie usunięcia wyrobów do urzędu gminy utrudnia później rozliczenie i może skutkować karą.

Zakończonego usuwania azbestu nie widać tak jak tynku czy płytek. Sprawdza się przede wszystkim dokumenty i sposób pracy. Przy odbiorze warto zwrócić uwagę, czy:

• pracownicy firmy mają aktualne szkolenie z prac z azbestem,
• prace zostały zgłoszone odpowiednim organom przed rozpoczęciem,
• pracownicy mieli kombinezony ochronne i maski z filtrem do azbestu,
• płyty przed demontażem zwilżano lub zabezpieczano preparatem i nie łamano ich,
• odpad był zapakowany, oznakowany i nie leżał luzem na posesji,
• na łatach, w rynnach i na działce nie zostały kawałki płyt,
• przy pracach wewnątrz wykonano pomiar stężenia włókien,
• jest oświadczenie firmy o prawidłowym wykonaniu prac i kopia karty przekazania odpadu z masą.

Dokumenty warto zachować. Przydadzą się przy sprzedaży nieruchomości, przy kontroli i przy rozliczeniu z gminą.

Sam demontaż wykonuje wyspecjalizowana firma. Właściciel może jednak w dużym stopniu wpłynąć na to, jak sprawnie przebiegną prace:

1. Ustalić, gdzie w budynku znajduje się eternit lub inne wyroby z azbestem.
2. Zmierzyć lub oszacować powierzchnię dachu i pozostałych elementów.
3. Sprawdzić w urzędzie gminy, czy działa program dofinansowania i jakie są terminy naboru.
4. Zebrać oferty od firm przygotowanych do prac z azbestem i porównać, co obejmują.
5. Uzgodnić termin z zapasem na zgłoszenia i ewentualne zgłoszenie robót w starostwie.
6. Zamówić nowe pokrycie i dekarza tak, aby dach nie pozostał długo odkryty.
7. Uprzedzić sąsiadów o terminie prac.
8. Uporządkować teren wokół domu i przygotować miejsce na palety oraz dojazd dla samochodu.
9. W trakcie prac nie wchodzić na teren robót i trzymać z daleka dzieci i zwierzęta.
10. Po zakończeniu odebrać oświadczenie firmy i kartę przekazania odpadu, a następnie przekazać informację do gminy.

Cena robocizny w cenniku NUMIQ za demontaż i usunięcie azbestu lub eternitu wynosi około 85 zł za m². Obejmuje drobne materiały eksploatacyjne, nie obejmuje natomiast materiału głównego, takiego jak folie, preparat wiążący i środki ochrony, które liczy się osobno. Ceny różnią się w zależności od regionu i miasta, a w dużych aglomeracjach są zwykle wyższe niż w mniejszych miejscowościach.

Transport i unieszkodliwienie odpadów azbestowych to w cenniku NUMIQ osobna pozycja w wysokości około 1041 zł za tonę. Masę ustala się przez ważenie przy przekazaniu na składowisko.

Całkowitą cenę najbardziej kształtują:

• powierzchnia i rodzaj materiału, czyli płyty faliste, płaskie, okładziny lub rury,
• nachylenie i wysokość dachu, potrzeba rusztowania i wyciągu,
• stan pokrycia, połamane płyty usuwa się wolniej,
• praca na zewnątrz lub wewnątrz, gdzie potrzebna jest strefa z podciśnieniem i pomiary,
• odległość do składowiska przyjmującego odpady azbestowe i ewentualne dofinansowanie z gminy.

Po usunięciu eternitu przychodzi czas na nowy dach. Można go wycenić na przykład przez układanie dachówki lub pokrycie na rąbek stojący. Pozostałe pozycje znajdują się w dziale prace rozbiórkowe.

Czy można samodzielnie zdjąć dach z eternitu?

Usuwanie azbestu z budynków to zadanie dla wyspecjalizowanej firmy, a samodzielne zdejmowanie eternitu jest odradzane. Naraża ono domowników i sąsiadów na włókna, a odpad i tak musi przejąć uprawniony odbiorca. Gminne programy dofinansowania zwykle dotyczą tylko prac wykonanych przez firmę.

Ile trwa załatwienie formalności?

Firma musi zgłosić prace odpowiednim organom przed rozpoczęciem, a usunięcie wyrobów azbestowych zwykle wymaga też zgłoszenia robót. Do tego dochodzi czas na oględziny i ofertę. Warto więc liczyć co najmniej kilka tygodni od zamówienia.

Czy eternit jest groźny, jeśli go nie ruszam?

Całe i nieuszkodzone płyty uwalniają niewiele włókien. Ryzyko rośnie z wiekiem, wietrzeniem, uszkodzeniami i przy każdej obróbce. Dachu nie należy wiercić, szlifować ani myć myjką ciśnieniową.

Czy można położyć nowe pokrycie na eternit?

Niektóre firmy proponują przykrycie eternitu nowym pokryciem bez jego usuwania. Azbest zostaje jednak w dachu i przy późniejszej przebudowie problem wraca. Przy mocowaniu nowych łat przez płyty powstają otwory, przy których uwalniają się włókna. Ocenę konkretnego przypadku warto zostawić firmie z doświadczeniem w pracach z azbestem.

Gdzie trafiają odpady z azbestem?

Na składowisko odpadów niebezpiecznych lub wydzieloną kwaterę przyjmującą odpady azbestowe. Odpad musi być zapakowany i oznakowany, a jego przekazanie potwierdza karta przekazania odpadu. Nie wolno go wrzucać do kontenera na gruz ani do odpadów komunalnych.