Wymiana dachu

Pod hasłem wymiana dachu każdy rozumie coś innego. Jeden myśli tylko o nowym pokryciu, inny o pełnej modernizacji od krokwi po rynny. Na dachu skośnym domu jednorodzinnego rzetelna wymiana obejmuje zwykle cały układ warstw nad więźbą: stare pokrycie, łaty, membranę wstępnego krycia lub folię paroprzepuszczalną, kontrłaty, nowe łaty albo pełne deskowanie, nowe pokrycie i wszystkie obróbki blacharskie. Do tego dochodzą rynny, rury spustowe, pasy nadrynnowe, obróbka komina, kosze, gąsiory na kalenicy i wiatrownice.

Więźba dachowa, czyli nośna konstrukcja drewniana, nie jest wymieniana automatycznie przy zmianie pokrycia. Odkryty dach to jednak jedyny moment, w którym można ją dokładnie obejrzeć, naprawić i w razie potrzeby wzmocnić. To także najlepsza chwila na docieplenie, jeśli poddasze jest użytkowe albo ma takie się stać.

Nie każdy stary dach wymaga wymiany. Kilka pękniętych dachówek, poluzowany gąsior czy nieszczelna obróbka komina dają się naprawić miejscowo. O wymianie warto myśleć, gdy problemy powtarzają się w wielu miejscach albo gdy pokrycie zużyło się na całej powierzchni.

Typowe oznaki, że dach jest u kresu żywotności:

• dachówki kruszą się, łuszczą lub nasiąkają wodą i zimą pękają od mrozu,
• blacha jest skorodowana na dużej powierzchni, nie tylko na krawędziach i przy wkrętach,
• przecieka w różnych miejscach, a po każdej naprawie pojawia się nowy przeciek,
• pod pokryciem brakuje membrany i na strych nawiewa śnieg,
• łaty są spróchniałe lub uginają się pod pokryciem,
• dach jest kryty płytami azbestowo-cementowymi, płaskimi lub falistymi, potocznie eternitem, zwietrzałymi i porośniętymi mchem.

Przy dachówce ceramicznej i cementowej często bywa tak, że samo pokrycie by jeszcze wytrzymało, ale pod nim brakuje membrany, a łaty są do wymiany. Wtedy dachówkę można czasem zdjąć, przesortować i ułożyć ponownie. Przy starym eternicie i skorodowanej blasze nie ma to sensu.

Więźba niesie pokrycie, łaty, śnieg i wiatr. Dlatego przy wymianie trzeba wiedzieć, czy nowe pokrycie nie będzie wyraźnie cięższe od starego. Dachówka ceramiczna i cementowa waży około 40 do 50 kg na m², blachodachówka tylko około 5 kg na m², a blacha z posypką około 7 do 8 kg na m². Przy przejściu z blachy lub lekkiego eternitu na dachówkę obciążenie więźby powinien sprawdzić konstruktor. Kierunek odwrotny, z dachówki na blachę, więźbę odciąża. W rejonach górskich i na północnym wschodzie kraju szczególnie liczy się obciążenie śniegiem.

Po odkryciu dachu więźbę ogląda się na całej długości. Sprawdza się murłatę i okap, gdzie drewno najczęściej zawilgaca, ślady szkodników drewna, pęknięte lub ugięte krokwie, poluzowane połączenia i ślady dawnych przecieków. Uszkodzone elementy wymienia się lub dubluje, zdrowe drewno zabezpiecza się impregnatem. Jeśli więźba jest ugięta tak, że widać to gołym okiem na kalenicy lub połaci, jest to powód do oceny przez konstruktora jeszcze przed zamówieniem pokrycia.

Ceny prac ciesielskich, takich jak montaż krokwi, wymiana więźby czy impregnacja drewna, znajdują się w artykule Konstrukcje ciesielskie.

Dachówka

Dachówka ceramiczna i cementowa należy w Polsce do najpopularniejszych pokryć domów jednorodzinnych. Produkują ją między innymi Braas, Creaton, Koramic i Röben. Jest ciężka, cicha w czasie deszczu i trwała. Lepiej tłumi hałas i ogranicza letnie przegrzewanie poddasza. Z drugiej strony wymaga zwymiarowanej więźby, większego kąta nachylenia, a układanie trwa dłużej. Każdy model ma określony przez producenta minimalny kąt nachylenia, który zależy od kształtu dachówki i od rodzaju membrany pod nią. Na dachach o małym spadku dachówki często nie da się zastosować w ogóle albo tylko z wzmocnionym wstępnym kryciem.

Blacha

Blacha jest lekka i szybka w montażu. Ze względu na kształt dzieli się na blachodachówkę, blachę trapezową i pokrycie na rąbek stojący. Blachodachówkę i trapez przykręca się do łat, rąbek układa się na pełnym deskowaniu. Blacha poradzi sobie przy mniejszym spadku, ale w deszczu jest głośniejsza i może pod nią kondensować wilgoć. Dlatego stosuje się pod nią membranę, szczelinę wentylacyjną, a przy niektórych produktach powłokę antykondensacyjną od spodu. Na polskim rynku oferują ją na przykład Pruszyński, Blachotrapez, Budmat i Ruukki.

Jak wybrać

• przy starej więźbie i lekkim pierwotnym pokryciu blacha jest często bezpieczniejszym wyborem,
• przy zamieszkanym poddaszu docenia się ciszę i bezwładność cieplną dachówki,
• przy małym spadku decydują minimalne kąty z kart technicznych producentów,
• przy budynku zabytkowym lub w strefie z miejscowym planem zagospodarowania rodzaj i kolor pokrycia mogą być określone.

Pod pokryciem powinna być warstwa wstępnego krycia, dziś najczęściej membrana paroprzepuszczalna ułożona bezpośrednio na krokwiach lub na deskowaniu. Do niej przybija się kontrłaty, które tworzą szczelinę wentylacyjną, a dopiero na nich łaty lub deskowanie pod pokrycie. Powietrze płynie od okapu do kalenicy i odprowadza wilgoć. Przy okapie montuje się grzebień lub kratkę chroniącą przed ptakami i owadami, na kalenicy taśmę wentylacyjną.

Wymiana dachu to idealny moment na ocieplenie. Gdy poddasze jest użytkowe, izolację układa się między krokwiami i pod nimi, a od spodu zamyka folią paroizolacyjną ze sklejonymi połączeniami. Gdy poddasze pozostaje nieogrzewane, często prościej jest ocieplić strop pod nim, na przykład izolacją wdmuchiwaną. Ocieplenie dachu bywa objęte programami dofinansowania i ulgą termomodernizacyjną, ale zasady często się zmieniają. Aktualne warunki trzeba sprawdzić na oficjalnym portalu programu przed podpisaniem umowy.

Wiele domów z drugiej połowy ubiegłego wieku ma dach z płyt azbestowo-cementowych, płaskich lub falistych, nazywanych eternitem. Dopóki pokrycie jest całe i nieuszkodzone, włókna się z niego nie uwalniają. Ryzyko pojawia się przy łamaniu, cięciu, wierceniu, myciu wodą pod ciśnieniem i nieumiejętnym demontażu.

Demontaż wyrobów zawierających azbest należy zlecić firmie uprawnionej do prac z azbestem, która pracuje według planu prac i przepisów o odpadach niebezpiecznych. Płyty zwilża się, zdejmuje w całości, pakuje w folię i przekazuje na składowisko przyjmujące odpady azbestowe, a właściciel powinien otrzymać potwierdzenie. Wiele gmin co roku prowadzi programy, w których pokrywają koszt demontażu, transportu i utylizacji eternitu, dlatego warto zapytać w swoim urzędzie gminy. Ani laik, ani zwykła ekipa dekarska nie powinni samodzielnie rozbierać starego eternitu. Procedurę, obowiązki i koszt usunięcia opisuje artykuł Demontaż i usuwanie azbestu i eternitu.

Przed zamówieniem prac warto sprawdzić w miejscowym urzędzie zajmującym się sprawami budowlanymi, czy konkretny zamiar wymaga zgłoszenia lub innej procedury. W budynku wielorodzinnym dach jest częścią wspólną, a o jego wymianie decyduje wspólnota lub spółdzielnia. Jeśli rusztowanie lub kontener stanie na drodze publicznej, potrzebne jest zezwolenie zarządcy drogi.

Przy typowym dachu dwuspadowym domu jednorodzinnego wymiana ma ustaloną kolejność. Ważne, by dach nie został na noc odkryty bez zabezpieczenia i by prace szły etapami, w zależności od pogody.

1. Postawić rusztowanie lub zabezpieczyć pracę na wysokości i podstawić kontener na odpady.
2. Zdemontować rynny, rury spustowe, gąsiory, obróbki komina i wiatrownice.
3. Zdjąć stare pokrycie i łaty, przy dachówce odłożyć sztuki nadające się do ponownego użycia.
4. Obejrzeć i naprawić więźbę, wymienić uszkodzone elementy i zaimpregnować drewno.
5. Ułożyć membranę paroprzepuszczalną lub deskowanie z warstwą wstępnego krycia.
6. Przybić kontrłaty i nowe łaty w rozstawie zgodnym z pokryciem, przy rąbku wykonać pełne deskowanie.
7. Zamontować pasy nadrynnowe, haki rynnowe i elementy wentylacyjne przy okapie.
8. Ułożyć nowe pokrycie razem z koszami, kalenicą i wiatrownicami.
9. Obrobić komin, okna dachowe i przejścia przez dach.
10. Zamontować rynny, rury spustowe i płotki przeciwśniegowe.
11. Posprzątać wokół domu i wywieźć odpady.

Aby dać wyobrażenie o budżecie, poniżej orientacyjne wyliczenie dla typowego domu jednorodzinnego z dachem dwuspadowym o powierzchni 150 m². Uwzględnia zdjęcie starej dachówki, nowe wstępne krycie i nowe pokrycie. Kalkulacja obejmuje wyłącznie robociznę według cennika NUMIQ z drobnymi materiałami eksploatacyjnymi, bez pokrycia, drewna, membran, blach i innych materiałów głównych, bez rusztowania, wywozu odpadów i napraw więźby.

Wariant A: nowa dachówka

• demontaż starej dachówki 150 m² × 36,12 zł = 5418 zł,
• demontaż łat 150 m² × 11,48 zł = 1722 zł,
• montaż membrany paroprzepuszczalnej 150 m² × 12,32 zł = 1848 zł,
• montaż kontrłat 150 m² × 16,57 zł = 2485,50 zł,
• łacenie dachu 150 m² × 23,38 zł = 3507 zł,
• układanie dachówki ceramicznej lub cementowej 150 m² × 127,50 zł = 19 125 zł,
• demontaż starych rynien i rur spustowych 49 m × 19,12 zł = 936,88 zł,
• montaż rynny 25 m × 40,38 zł = 1009,50 zł,
• montaż rury spustowej 24 m × 38,25 zł = 918 zł,
• montaż pasa nadrynnowego 25 m × 42,50 zł = 1062,50 zł,
• obróbka komina blachą 4 m × 93,50 zł = 374 zł.

Łącznie robocizna wynosi około 38 410 zł, czyli mniej więcej 256 zł za m² dachu. Ceny różnią się w zależności od regionu i miasta, a w dużych aglomeracjach są zwykle wyższe.

Wariant B: blacha na rąbek stojący

Przy pokryciu na rąbek odpada łacenie i układanie dachówki. W zamian wykonuje się deskowanie z płyt OSB lub desek za 40,38 zł za m² oraz pokrycie na rąbek stojący za 80,75 zł za m². Przy tym samym dachu robocizna wynosi więc około 33 940 zł. Jeśli pierwotne pokrycie jest z blachy, jego demontaż kosztuje według cennika 24,65 zł za m² zamiast 36,12 zł przy dachówce, co przy 150 m² daje 3697,50 zł.

Kalkulacja jest naprawdę orientacyjna. Rzeczywistą cenę zmieni kształt dachu z naczółkami, koszami i lukarnami, liczba okien dachowych i kominów, spadek, wysokość domu i stan więźby. Do robocizny trzeba doliczyć materiał, rusztowanie i utylizację odpadów. Stara dachówka o masie około 40 do 50 kg na m² daje przy 150 m² mniej więcej 6 do 7 ton odpadów, za które płaci się według wagi. Prace rozbiórkowe i wywóz gruzu opisuje artykuł Prace wyburzeniowe, a wszystkie pozycje blacharskie znajdują się w artykule Prace blacharskie.

• pokrycie bez kontroli więźby: nowy dach leży na spróchniałej murłacie i po kilku latach się zapada,
• ciężka dachówka na więźbie zwymiarowanej pod blachę: krokwie się uginają i pękają,
• brak szczeliny wentylacyjnej: pod blachą skrapla się woda i kapie na poddasze,
• spadek poniżej minimum producenta: przy silnym deszczu i wietrze woda wchodzi pod dachówki,
• tania obróbka komina: masa uszczelniająca zamiast blachy z zakładem pęka i przecieka,
• wentylacja przy okapie zatkana izolacją: poddasze przestaje oddychać,
• nieumiejętny demontaż eternitu: połamane płyty uwalniają włókna, a odpad trafia w niewłaściwe miejsce,
• dach odkryty na noc bez zabezpieczenia: burza niszczy sufity i tynki w domu.

Sama wymiana dachu to praca dla dekarzy i blacharzy. Właściciel może jednak sporo zrobić, żeby prace przebiegły szybko i bez szkód.

1. Opróżnić strych, aby był dostęp do więźby i murłaty na całym obwodzie.
2. Sfotografować dach z zewnątrz i od środka, zwłaszcza miejsca ze śladami przecieków.
3. Ustalić, z czego jest stare pokrycie, a przy podejrzeniu azbestu zgłosić to wykonawcy z wyprzedzeniem.
4. Poinformować ubezpieczyciela domu o pracach i ustalić z wykonawcą, kto odpowiada za szkody, gdy dach jest odkryty.
5. Uzgodnić z sąsiadami miejsce na rusztowanie i kontener.
6. Przykryć folią rzeczy na strychu i pod dachem, chroniąc je przed pyłem i brudem.
7. Przed rozpoczęciem zdecydować o ociepleniu i oknach dachowych, bo później trudno je dodać.

• więźba została sprawdzona, a uszkodzone elementy wymienione, są zdjęcia,
• pod pokryciem leży ciągła membrana z zakładami i szczeliną wentylacyjną,
• wentylacja przy okapie i kalenicy jest drożna i zabezpieczona kratką,
• pokrycie leży równo, bez pękniętych elementów i z mocowaniem zgodnym z wytycznymi producenta,
• komin, okna dachowe i przejścia mają obróbki z blachy, a nie tylko masę uszczelniającą,
• rynny mają spadek do rur spustowych, a przy próbie woda odpływa,
• wykonawca przekazał dokumenty materiałów i gwarancji, a przy eternicie potwierdzenie przekazania odpadów,
• wokół domu jest posprzątane, bez gwoździ i odłamków.

Ile trwa wymiana dachu w domu jednorodzinnym?

Przy typowym dachu dwuspadowym o powierzchni około 150 m², bez dużych napraw więźby, wymiana zajmuje zwykle od jednego do dwóch tygodni dobrej pogody. Bardziej złożone dachy, naprawy więźby i ocieplenie wydłużają czas.

Czy nowe pokrycie można położyć na stare?

Na dachach skośnych nie jest to zalecane. Pod starym pokryciem zostają ukryte uszkodzone łaty i więźba, dochodzi ciężar, a wentylacja nie działa. Wyjątkiem są niektóre systemy blaszane na równych starych podłożach, ale i one wymagają oceny fachowca.

Jaka pora roku jest najlepsza na wymianę dachu?

Najlepiej sprawdzają się późna wiosna, lato i wczesna jesień, gdy pogoda jest stabilniejsza, a dni długie. Zimą deszcz, śnieg i mróz utrudniają pracę. Dobre ekipy dekarskie bywają zarezerwowane na wiele miesięcy naprzód.

Co jest tańsze, blacha czy dachówka?

Robocizna przy blasze jest według cennika zwykle niższa, a blacha znacznie mniej obciąża więźbę. Całkowity budżet zależy jednak od konkretnego produktu, kształtu dachu i dodatków. Przy porównaniu warto patrzeć na trwałość, hałas i konserwację, a nie tylko na cenę za metr.

Czy przy wymianie dachu opłaca się ocieplenie?

Zwykle tak. Dach jest odkryty, dostęp do krokwi jest prosty, a późniejsze ocieplenie od środka wymagałoby dużo więcej pracy. Dobrze ocieplony dach ogranicza też zimowe straty ciepła i letnie przegrzewanie poddasza.

Czy stary eternit można zdjąć samodzielnie?

Nie jest to zalecane. Demontaż eternitu należy zlecić firmie uprawnionej do prac z azbestem, a odpad jako niebezpieczny musi trafić na odpowiednie składowisko.