Ahşap çatı konstrüksiyonu sökümü

En sık rastlanan sebep, yıllardır süren su almadır. Su, mertek uçlarını, tabla ahşaplarını ve birleşim yerlerini yavaş yavaş çürütür. Dışarıdan bakınca çatı hâlâ düzgün görünse de ahşap yumuşar, çatlar ve gücünü kaybeder. Uygulamada gerçek durum çoğu zaman ancak kiremitler alındıktan sonra ortaya çıkar.

Çatı arasına dikkatle bakmak işe yarar. Şu belirtiler uyarı niteliğindedir:

• Koyu lekeler ve küf kokusu
• Kirişlerin altında biriken ince, un gibi talaş tozu, yani ahşap kurdu izi
• Tornavidanın kolayca battığı yumuşak mertek uçları
• Çökmüş ya da dalgalanmış çatı yüzeyi, kirişlerde çatlaklar
• Daha önce yapılmış özensiz müdahaleler, örneğin yerine bir şey konmadan kesilmiş kirişler

Her zaman çatının tamamını sökmek gerekmez. Yalnızca birkaç parça hasarlıysa, deneyimli bir çatı ustası ya da statik mühendisi kısmi söküm ve belirli kirişlerin değişimini önerebilir. Mantar veya böcek yaygın şekilde yayılmışsa ise çatının tamamen yenilenmesi genellikle daha akıllıca olur, böylece sorun yeni çatıya taşınmaz.

Her şey yerinde incelemeyle başlar. Usta ahşabın durumunu, kiremit veya örtü tipini, çatının eğimini ve yüksekliğini, bacanın ve kalkan duvarların durumunu, binaya ulaşımı değerlendirir. Yöntem ancak bundan sonra belirlenir.

1. Yerinde inceleme ve tam mı kısmi mi söküm yapılacağına karar verme
2. İskele kurulumu, çalışanların emniyet altına alınması, binanın çevresinde tehlikeli alanın şeritle ayrılması
3. Çatı arasındaki elektrik hatlarının bir elektrikçi tarafından devre dışı bırakılması, tavandan başka hat geçip geçmediğinin kontrolü
4. Kiremitlerin, çıtaların, kontr çıtaların, çatı tahtalarının, sac kaplamaların ve olukların alınması
5. Riskli bölümlerin geçici dikmelerle desteklenmesi
6. Parçaların az yük taşıyanlardan ana taşıyıcılara doğru, küçük bölümler hâlinde sökülmesi
7. Kirişlerin aşağı atılmadan, kontrollü şekilde indirilmesi
8. Malzemenin ayrıştırılması, taşınması, döşeme ve duvar üstünün temizlenmesi
9. Yeni çatı hemen yapılmayacaksa binanın yağmura karşı örtülmesi

Sıra neden bu kadar önemli? Çatı makasının parçaları birbirini destekler ve dengede tutar. Bir aşık veya dikme erken kesilirse çatının büyük bir kısmı oynayabilir ve yükü, buna göre yapılmamış bir kalkan duvara ya da döşemeye bindirebilir.

Çatı alanı aynı olan iki ev bile bambaşka bir iş çıkarabilir. Tek katlı, beşik çatılı, sokaktan rahat ulaşılan ve konteynerin hemen yanına konabildiği bir ev daha kolaydır.

Buna karşılık işi zorlaştıranlar şunlardır:

• Binanın yüksek olması ve çatının dik olması
• Çatı pencereleri, dereler ve bacalarla dolu girintili çıkıntılı bir çatı
• Daha fazla destek gerektiren, ağır hasarlı ahşap
• Sökülürken kırılan ağır ya da kırılgan çatı örtüsü
• Malzemenin avlu veya bina içinden elle taşınması gereken sık yapılaşma
• Ayrıca ve özel yöntemle sökülmesi gereken sorunlu malzemeler

Teklifleri karşılaştırırken bu yüzden işin kapsamına bakın. Teklifte kiremit sökümü, iskele, konteyner, nakliye, temizlik ve çatının geçici örtülmesinin olup olmadığını sorun.

Bu iş, yüksekte ve çoğu zaman zayıflamış eski ahşap üzerinde yapılır. Müstakil bir evin çatısını kendi başınıza sökmeye girişmeniz önerilmez. Yüklenici düşmeye karşı koruma, sağlam erişim, baret ve emniyet kemeri sağlamalı, malzeme düşebilecek alana kimseyi sokmamalıdır. Bitişik nizam binalarda komşu bahçeler, pencereler ve araçlar da korunmalıdır.

Eski çatılarda sık görülen elyaflı çimento levhalar, halk arasında eternit denen düz veya oluklu levhalar asbest içerebilir. Bunları yalnızca asbest sökümünde uzman bir firma, uygun koruyucu ekipman ve yöntemle kaldırmalıdır. Bu levhaları kendiniz kırmayın, kesmeyin.

Sıradan bir çatıdan bile şaşırtıcı miktarda malzeme çıkar. Bunları daha şantiyedeyken ayırmak işi kolaylaştırır:

• Ahşap, yani mertekler, aşıklar, çıtalar ve bağ kirişleri
• Türüne göre çatı örtüsü
• Çiviler, vidalar, ankrajlar ve sac kaplama gibi metaller
• Karışık inşaat atığı ve eski yalıtım

Çürük ve böcek izi olmayan sağlam kirişler yardımcı yapılarda veya bahçede yeniden kullanılabilir. Çürümüş, kurtlanmış ya da eski kimyasallarla işlem görmüş ahşap yeni çatıya konmaz, sobada veya şöminede de yakılmamalıdır. Konteynerin nereye konacağını ve hangi atığı kimin götüreceğini önceden konuşun.

• İnceleme yapmadan, çatının dışarıdan görünüşüne güvenerek işe başlamak
• Geçici destek koymadan kiriş kesmek
• Ağır parçaları indirmek yerine çatıdan aşağı atmak
• Binayı yağmura karşı örtmeden açık bırakmak
• Tüm atığı tek bir konteynere karıştırmak
• Gizli bir hasar çıktığında ek işlerin nasıl kararlaştırılacağını önceden konuşmamak

Teslim almadan önce binayı yükleniciyle birlikte gezin:

• Konuşulan kısım sökülmüş, yerinde kalan parçalar sağlam ve dengede
• Kalkan duvarlar, baca ve döşeme hasarsız
• Duvar üstü temizlenmiş ve yeni tabla ahşabı için hazır
• Duvarda veya hatılda ortaya çıkan gizli hasarlar not edilmiş ve fotoğraflanmış
• Yeni çatı hemen yapılmayacaksa bina yağmura karşı örtülmüş
• Döşemede çivi, kiremit parçası veya yalıtım artığı kalmamış
• Atık götürülmüş ve teslim edildiğine dair belge size verilmiş
• Binanın çevresi, cephe ve pencereler hasarsız