Altyapı hatları için makineli kanal kazısı

Bir hattı toprağın altından geçirdiğiniz her durumda kanal gerekir: şehir şebekesinden eve, evden foseptiğe ya da arıtma ünitesine, yağmur suyu için sızdırma kuyusuna, garaja, bahçedeki müştemilata, bağ evine veya kuyu pompasına. Makineyle, fiziksel olarak mümkün ve güvenli olan her yerde kazılır. Elle yalnızca kısa bölümler, mevcut hatların yakını ve makinenin giremediği dar yerler kazılır.

Uygulamada "makineli kanal kazısı" kalemi, kanalın ekskavatörle açılmasını ve çıkan toprağın kanalın yanına konmasını kapsar. Fiyata neyin dahil olduğunu teklifte mutlaka kontrol edin. Aşağıdaki işler sık sık ayrıca hesaplanır:

• Elle tamamlama kazısı ve kanal tabanının temizlenmesi
• Kanal duvarlarının iksa ile desteklenmesi
• Yeraltı suyunun veya yağmur suyunun pompayla çekilmesi
• Kum yatak ve borunun etrafının kumla örtülmesi
• Geri dolgu ve sıkıştırma
• Fazla toprağın yüklenip götürülmesi
• Asfalt, beton veya parke taşının kesilmesi ve sonradan onarılması

Teklifleri karşılaştırırken aynı kapsamı karşılaştırın. Bir firma metre fiyatına geri dolguyu da katmış olabilir, diğeri yalnızca kazıyı.

Mevcut hatların yerinin tespiti

Bu adım atlanmamalıdır. Kazıdan önce hat sahiplerinden, toprak altındaki hatlarının yerini sahada işaretlemelerini isteyin: doğalgaz dağıtım şirketi, elektrik dağıtım şirketi, su ve kanalizasyon idaresi, telekom operatörleri ve bölgeye göre belediye (sokak aydınlatması gibi hatlar için). Bu işlem zaman alabilir, bu yüzden birkaç hafta önceden başvurun. İşaretlenmiş bir hattın yakınında, hat sahibinin söylediği mesafede, genellikle her iki yana yaklaşık bir metre, elle kazılır.

Uygulamada çoğu zaman eski bir kablonun ya da su borusunun hiçbir haritada görünmediği olur. Bu yüzden deneyimli bir operatör "temiz" görünen arsada da dikkatli kazar, toprağın rengini ve dokusunu takip eder. Beklenmedik bir yerde çıkan kum şerit veya renkli uyarı bandı, durmak için bir işarettir.

Arsa ve erişim

Güzergah, derinlik ve boru malzemesi projeye ve hat sahibinin teknik şartlarına göre belirlenir. Kazı günü sahada şunlar hazır olmalıdır:

• Kanal güzergahı arazide işaretlenmiş (sprey boya, kazık, ip), uzun veya eğimli hatlarda tercihen bir harita mühendisi tarafından
• Makine için erişim: giriş genişliği, zeminin taşıma gücü, alçak havai hatlar, ağaç dalları
• Toprağın kanal kenarına değil, biraz geriye yığılabileceği bir alan
• Üst bitkisel toprağın alttaki topraktan ayrılıp ayrılmayacağına dair karar
• Yatak ve örtü kumu sahada, kanal gereksiz yere uzun süre açık kalmasın diye
• Boruyu kimin ne zaman döşeyeceği ve kanalı kapatmadan önce kimin kontrol edeceği konusunda net anlaşma

1. Sorumlu kişiyle işaretlemelerin ve güzergahın kontrolü, derinliklerin ve bağlantı noktalarının teyidi
2. Asfalt ve betonun kesme makinesiyle kesilmesi, böylece kenarların büyük parçalar halinde kopmaması, parke taşı varsa sökülüp kenara istiflenmesi
3. Mevcut hatlarla kesişme noktalarında elle deneme çukurları
4. Bitkisel toprağın sıyrılıp kenara alınması, sonra bahçeye geri serilecekse
5. Seçilen genişlikte kanal kovasıyla makineli kazı, derinliğin lazer, nivo veya mira ile sürekli ölçülmesi
6. Kanalizasyonda taban eğiminin sonda değil, bölüm bölüm kontrolü
7. Derinlik veya zemin durumu gerektiriyorsa iksanın yerleştirilmesi
8. Tabanın elle temizlenip düzeltilmesi, taşların ve köklerin alınması
9. Su geliyorsa kanalın pompayla boşaltılması
10. Kanalın boru veya kablo döşemesi için tesisatçıya ya da ilgili ekibe teslimi

Ekskavatör tabanı biraz sığ bırakır, son birkaç santim elle temizlenir. Sebebi basittir: kovanın dişleri tabanı gevşetir ve gevşek toprağa konan boru zamanla oturur. İnce taneli zeminlerde dişsiz, düz bıçaklı kova kullanılır.

Kesin değerleri proje ve hat sahibi belirler, ayrıca TS EN 1610 gibi ilgili standartlar yol gösterir. Aşağıdaki bilgiler yaklaşık değerlerdir ve ne beklemeniz gerektiğini anlamanız içindir.

Su bağlantı hattı

Su borusu donma derinliğinin altında olmalıdır. Türkiye'de bu derinlik bölgeden bölgeye çok değişir. Ege ve Akdeniz kıyısında daha sığ bir örtü yeterli olurken İç ve Doğu Anadolu'nun soğuk, yüksek yörelerinde belirgin şekilde daha derine inmek gerekir. Genel olarak yaklaşık 0,8 ile 1,2 m arası bir örtü sık görülür, en soğuk yörelerde daha fazlası. Yerel su idaresinin istediği derinliği sorun. Kanal genişliği, tabanda çalışılabilsin diye genellikle 40 ile 60 cm civarındadır. Su sayacı rögarı için kazı genişletilir.

Kanalizasyon bağlantı hattı

Kanalizasyonda belirleyici olan yalnızca derinlik değil, her şeyden önce düzgün ve kesintisiz eğimdir. Küçük çaplı ev bağlantılarında genellikle yaklaşık yüzde 2 eğim kullanılır, projeye göre farklı olabilir. Derinliği, şehir şebekesindeki bağlantı noktasının (çoğu zaman parsel bacası) ya da foseptiğin kotu ile evden çıkış kotu belirler. Ana kanal sığdaysa eğim tutturulamayabilir ve atık su pompası gerekir. Bunu kazıdan önce öğrenmek çok iş kurtarır.

Elektrik ve zayıf akım hatları

Güç kabloları yeşil alanda genellikle yaklaşık 0,7 ile 0,8 m derinliğe, yol altında daha derine ve koruma borusu içine döşenir. İnternet, kamera veya bahçe kapısı motoru kabloları kılıf boruları içinde geçirilir. Şebekeye bağlantıyı ve elektrik tesisatındaki işleri yalnızca yetkili bir elektrikçi yapabilir. Kazı ekibi sadece kanalı açar.

Doğalgaz servis hattı

Doğalgaz borusu, dağıtım şirketinin şartlarına göre genellikle yaklaşık 0,8 ile 1,0 m örtüyle döşenir. Montaj ve bağlantıyı yalnızca dağıtım şirketi veya yetkilendirdiği firma yapar. Makine bir gaz hattına zarar verir ve gaz kaçarsa: makineyi hemen durdurun, sigara içmeyin, ateş yakmayın, kaçağın yakınında telefon kullanmayın, güvenli bir mesafeye uzaklaşın ve 187 Doğalgaz Acil'i ya da 112'yi arayın.

Ortak kanal

Birden fazla hattı tek kanalda geçirmek iş kazandırır, ama standartların ve hat sahiplerinin istediği aralıklar korunmalıdır. Genellikle kanalizasyon en altta, su daha yukarıda ve yanda, kablolar ayrı bir seviyede durur. Doğalgazı, dağıtım şirketinin uygun gördüğü düzen dışında diğer hatlarla birleştirmeyin. Ortak kanal genellikle daha geniş ya da kademeli açılır.

Metre fiyatı, makinenin bir günde gerçekte kaç metre kazabildiğine bağlıdır. İşi en çok şunlar yavaşlatır ve zorlaştırır:

• Derinlik ve genişlik: derinlik arttıkça hem toprak hacmi hem de güvenlik önlemleri artar
• Zemin türü: Türkiye'de keşiflerde zemin genellikle yumuşak toprak, sert toprak, küskülük ve kaya gibi sınıflara ayrılır, kumlu veya killi yumuşak toprak hızlı kazılır, ağır kil, iri taşlı çakıl veya kaya çok daha yavaştır ve bazen hidrolik kırıcı gerekir
• Yeraltı suyu: kanal pompalanmalıdır, duvarlar göçer, taban yumuşar
• Elle kazı gerektiren mevcut hatlar ve kesişmeler
• Ağaç kökleri, eski temeller, moloz karışık dolgu toprak
• Dar alan: küçük bahçe, toprağı kenara yığacak yer olmaması, daha küçük makine ihtiyacı
• Kesilip sonradan onarılması gereken sert zeminler
• Kısa hat: makinenin getirilmesi ve hazırlık az metreye bölünür
• Trafik altında çalışma, örneğin açık kalması gereken bir site girişi veya araç yolu

Buna karşılık düz, kuru ve erişimi kolay bir arsa, açıkça işaretlenmiş hatlar ve toprağın kanal yanında bırakılabilmesi, beklemesiz ve akıcı bir iş demektir.

Makine seçimi

Müstakil evlerin bağlantı hatlarında en sık yaklaşık 1,5 ile 3 ton ağırlığında mini ekskavatör kullanılır. Daha dar bahçelere de girer ve çimi daha az bozar. Açık arazide uzun ve derin kanallarda daha büyük paletli ekskavatör veya halk arasında beko loder denen kazıcı yükleyici daha hızlıdır, ayrıca toprağı taşıyıp yükleyebilir. Kablolar için çok uzun ve sığ kanallarda zincirli kanal açma makineleri de vardır. Çevreye çok az zarar vererek dar bir kanal açarlar, ama taşlı zemine uygun değildir.

İksa ve güvenlik

Dik duvarlı dar bir kanal, şantiyenin en tehlikeli yerlerinden biridir. Duvar sağlam görünse bile toprak hiçbir uyarı vermeden kayabilir. Genellikle yaklaşık 1,2 ile 1,3 m'den derin bir kanala iksa veya yeterli şevlendirme olmadan girilmemelidir. Hazır iksa kutuları, dikmeli iksa panoları kullanılır ya da yer varsa duvarlara şev verilir. Toprak yığını ve makine kanalın hemen kenarında durmamalıdır, kenara fazla yük binmesin. Kanalın etrafı çevrilmelidir, özellikle arsada çocuklar veya komşular dolaşıyorsa. Kanala merdivenle güvenli şekilde inilmelidir.

Kazı tek başına bir şey çözmez, tesisatçı, doğalgaz firması veya elektrikçi için hazırlıktır. En büyük sorunlar ekipler arasındaki boşluklarda çıkar.

• Montaj ekibi kazının hemen ardından gelsin, açık kanal yağmurda dolar ve duvarları göçer
• Kum yatağı ve boru örtüsünü kimin yapacağını netleştirin: kazı ekibi mi, montaj firması mı
• Kanal kapanmadan önce hattın gerçek konumunu bir harita mühendisine ölçtürün, ileride kazı yapacak herkes için değerli bir kayıttır
• Su ve doğalgazda basınç testi, kanalizasyonda sızdırmazlık testi yapılır, hat sahibinin şartlarına göre çoğu zaman kanal henüz açıkken

Ne kadar sürer

Kazının kendisi genellikle işin hızlı kısmıdır. İyi bir zeminde müstakil eve olağan bir bağlantıda mini ekskavatör günde onlarca metre açabilir. Kayalık zeminde, suyun içinde veya çok sayıda kesişmede bu, küçük bir bölüme iner. Ancak kazıdan geri dolguya kadar tüm süreç daha uzundur, çünkü montaj, testler ve ölçüm beklenir. Hava için pay bırakın: sağanaktan sonra killi zeminde birkaç gün düzgün kazı yapılamaz.

Kapatılmış kanal oturur. İyi sıkıştırılsa bile toprak ilk aylarda biraz daha çöker. Bu yüzden kanalın üzerindeki kalıcı parke taşı, asfalt veya çim genellikle bir süre sonra ya da iyice sıkıştırılmış çakıl dolgunun üzerine yapılır.

Kanalizasyonda tutmayan eğim

Taban sürekli ölçülmezse bir "dalga" oluşur. Boru bu dalgada eğilir, en alçak noktada çamur birikir. Sonuç tekrar eden tıkanmalar ve kokudur, çoğu zaman yıllar sonra.

Su borusunun sığ kalması

Borunun daha sığ kalan bir parçası, örneğin rögara bağlandığı yerde veya araç girişinin altında, sert bir kışta donar. Patlayan hat sonra donmuş toprakta aranıp onarılır.

Borunun doğrudan taşların üzerinde durması

Kum yatak ve kum örtü olmadan taş plastik boruya bastırır, boru zamanla şekil değiştirir veya çatlar. Boru döşendikten sonra önce ince malzemeyle örtülür, ancak ondan sonra kazı toprağıyla doldurulur.

Kötü sıkıştırılmış geri dolgu

Bir seferde dökülüp yalnızca makine tekerleğiyle üzerinden geçilen toprak sonradan çöker. Kanalın üzerinde çukur, parke taşında çökme oluşur. Sıkıştırma katman katman, genellikle birkaç on santimlik katmanlarla, kompaktör plakası veya tokmakla yapılır, borunun üzerinde dikkatle.

Eksik uyarı bandı

Her hattın üzerine ilgili renkte uyarı bandı serilir, genellikle borudan yaklaşık 20 ile 40 cm yukarıya. Bant yoksa bir sonraki operatör hattın varlığını bilmez ve doğrudan üzerine gelir.

Hatlar işaretlenmeden kazı

Zarar görmüş bir kablo veya gaz borusu tehlike, çevre için kesinti ve tazminat demektir. Bir elektrik kablosu hasar görürse kabloya yaklaşmayın, güvenliyse makineyi olduğu yerde bırakın, elektrik dağıtım şirketini ve 112'yi arayın.

Bitkisel toprağın alttaki toprakla karışması

Üst toprak ayrılmazsa kanal kapandıktan sonra yüzeyde verimsiz toprak veya kil kalır ve kanalın üzerinde çim yıllarca tutmaz.

Su, kanalizasyon, doğalgaz ve elektrik bağlantı hatlarının kanalını kendiniz açmayın, bu işler derinlik, iksa ve makine ister. Bahçe aydınlatması veya bahçe kapısı için sığ bir kılıf borusu kanalını ise çoğu ev sahibi elle açabilir. Kabloyu çekmek ve bağlamak yetkili elektrikçinin işidir, siz yalnızca kanalı ve boş kılıf borusunu hazırlarsınız.

1. Bahçede toprak altında hat olup olmadığını öğrenmek, şüphe varsa ilgili hat sahibinden yer tespiti istemek.
2. Güzergahı ip ve kazıklarla işaretlemek, ağaç köklerinden ve temel kenarından uzak tutmak.
3. Çimi ve bitkisel toprağı ayrı ayrı sıyırıp naylon branda üzerine koymak.
4. Elektrikçinin söylediği derinliğe, genellikle birkaç on santime kadar kürek ve kazmayla kazmak, beklenmedik bir bant veya boru görünce hemen durmak.
5. Tabandaki taşları ve kökleri temizleyip ince bir kum tabakası sermek.
6. Kılıf borusunu içine çekme teli geçirilmiş olarak döşemek, uçlarını kapatmak.
7. Boruyu kumla örtmek, üzerine uyarı bandı sermek.
8. Toprağı katman katman doldurup her katmanı tokmakla sıkıştırmak, en üste bitkisel toprağı ve çimi geri sermek.
9. Borunun güzergahını ölçülerle fotoğraflamak ve elektrikçiye teslim etmek.

Kontrolün iki anı vardır: hat döşenmeden önce ve kanal kapatılmadan önce. İkincisi daha önemlidir, çünkü ondan sonra toprağın içini göremezsiniz. Kapatmadan önce tüm güzergahı, borunun yanında metreyle birlikte fotoğraflayın. Bu fotoğraflar ileride yapılacak her tadilatta işe yarar.

• Güzergah projeye ve işaretlemeye uyuyor, duvara veya ağaçlara kaymamış
• Derinlik yalnızca başta ve sonda değil, birçok noktada ölçülmüş
• Kanalizasyonda eğim tüm uzunluk boyunca düzgün, ters eğim yok
• Taban temiz, taş, kök ve çamurlaşmış toprak yok
• Duvarlar sağlam, derin bölümler iksalı veya şevli
• Kanalda su birikmiyor ya da pompalama sağlanmış
• Kesişme noktalarındaki mevcut hatlar sağlam ve korunmuş
• Boru kum yatak üzerinde ve ince malzemeyle örtülmüş
• Basınç testi veya sızdırmazlık testi yapılmış ve kayda geçmiş
• Hattın konumu kanal kapanmadan önce ölçülmüş
• Her hattın üzerinde uyarı bandı var
• Geri dolgu katman katman sıkıştırılmış, yüzey düzeltilmiş, bitkisel toprak üste serilmiş
• Sert zeminler ve çevre anlaşılan duruma getirilmiş
• Fotoğraflar, test tutanakları ve ölçüm çizimi elinizde