Fazla hafriyat toprağının yüklenmesi ve nakliyesi

Bu kalem genellikle üç bölümden oluşur. Birincisi yüklemedir: ekskavatör, lastikli yükleyici (loder) ya da daha küçük bir beko loder, toprağı yığından veya doğrudan kazı çukurundan alıp damperli kamyonun kasasına döker. İkincisi belirlenen yere taşımadır. Üçüncüsü de varış noktasında boşaltmadır. Bu nokta bir hafriyat döküm sahası, bir geri kazanım tesisi ya da toprağı dolgu için kabul eden bir arazi olabilir.

Genellikle bu kaleme dahil olmayan işleri önceden netleştirmekte fayda var:

• Kazının kendisi ayrı fiyatlanır. Nakliye, hazır yığının başında ya da kazıdan doğrudan yüklemeyle başlar
• Döküm sahası ücreti çoğu zaman kantar fişine göre ayrıca faturalandırılır
• Yolun ve araç tekerleklerinin temizliği, basit bir süpürmeyi aşıyorsa ayrı bir iş sayılır
• Ayıklama, yani toprağın moloz, kök ya da çöpten ayrılması, toprak temiz değilse ek iş olarak yapılır

Fiyat listesi metreküp üzerinden hesaplar. Bu yüzden sipariş verirken hesabın yerinde (doğal) zemin hacmi üzerinden mi, yoksa kamyondaki gevşek toprak hacmi üzerinden mi yapılacağını sormanız gerekir. Aradaki fark çoğu insanın tahmin ettiğinden büyüktür.

Yerinde zemin ve gevşek toprak

Yerinde duran toprak yıllar içinde oturmuş ve sıkışmıştır. Ekskavatör onu çıkardığında toprak gevşer ve hacmi artar. Bu artış gevşeme katsayısı ile ifade edilir. Kumlu zeminlerde katsayı yaklaşık 1,1 ile 1,2, killi topraklarda genellikle 1,2 ile 1,3 arasında olur, yoğun kil ve taşlı zeminlerde bundan da yüksek çıkabilir. Pratikte bu şu anlama gelir: 10 m³ hacimli bir kazıdan kamyon kasalarına 12 ile 14 m³ arası malzeme çıkabilir.

Bu neden önemli? Bütçe yerinde zemin hacmine göre yapılmışsa, nakliyeci de yüklenen kamyon sayısına göre fatura keserse rakamlar tutmaz ve anlaşmazlık çıkar. Sorunu çözmenin basit yolu, hacmin nasıl ölçüleceğini baştan konuşmak ve bunu teklife yazdırmaktır.

Hacim nasıl belirlenir

Üç yöntem kullanılır ve her birinin zayıf yanları vardır:

• Kazı ölçülerinden hesap, kazı dolgudan önce ölçülürse doğru sonuç verir ve yerinde zemin hacmini gösterir
• Sefer sayısı çarpı kasa hacmi hızlıdır, ama kasanın ne kadar dolu yüklendiğine bağlıdır ve gevşek hacmi verir
• Döküm sahasında tartım ton cinsinden sonuç verir. Tonun metreküpe çevrilmesi birim hacim ağırlığıyla yapılır, bu değer de toprağın cinsine ve nemine göre değişir

Islak killi toprak ağırdır. Böyle bir toprakta kamyon, kasa hacimce dolmadan izin verilen ağırlık sınırına ulaşır. Bu yüzden yağışlı havada aynı kazı için daha fazla sefer gerekebilir.

Arsada ne kadar bırakmalı

Nakliyeden önce ne kadar toprağa geri ihtiyacınız olacağını hesaplayın. Temel çevresi, altyapı bağlantıları ve fosseptik çukuru etrafındaki dolgular, zemin tesviyesi, yükseltilmiş bahçe tarhları ya da ev çevresindeki şekillendirme şaşırtıcı miktarda toprak tüketir. Sahada sık görülen bir durum şudur: mal sahibi her şeyi götürtür, altı ay sonra da dışarıdan toprak satın alır. Öte yandan her toprak dolguya uygun değildir. Kil iyi sıkışmaz, bitkisel toprak (üst toprak) da beton veya kilit taşı gibi sert zeminlerin altındaki dolguya hiç girmemelidir.

1. Keşif ve anlaşma. Nakliyeci ya da şantiye şefi giriş yolunu, miktarı, toprağın cinsini ve yükleme yerini görür. Toprağın nereye gideceği, hangi makinenin geleceği ve hacmin nasıl ölçüleceği konuşulur.
2. Yükleme yerinin hazırlanması. Ekskavatör sağlam bir zeminde durmalı, kamyonun da durup dönebileceği bir alan olmalıdır. Yumuşak arazide bazen geçici bir mıcır stabilize alan yapılır.
3. Yükleme. Operatör toprağı yığından veya doğrudan kazıdan alır ve kasaya eşit dağıtır. Deneyimli bir operatör, kamyonun tek dingile aşırı yüklenmemesine ve toprağın kasa kenarlarından dökülmemesine dikkat eder.
4. Örtme ve çıkış. Kuru ve tozlu toprakta kasa branda ile örtülür. Yola çıkmadan önce tekerlekler temizlenir, böylece kamyon yola çamur taşımaz.
5. Taşıma ve boşaltma. Döküm sahasında araç tartılır, şoför kantar fişini ya da kabul belgesini alır ve toprağı saha görevlisinin gösterdiği yere döker.
6. Seferlerin tekrarı ve son temizlik. Son kamyondan sonra yükleme yerindeki toprak artıkları toplanır, arsanın önündeki yol süpürülür ya da yıkanır.

Ne kadar sürer

Bir damperli kamyonun yüklenmesi genellikle birkaç dakika ile on beş dakika arasında biter. Toplam süreyi asıl belirleyen, döküm sahasının uzaklığı ve kamyon sayısıdır. Saha yakınsa ve iki üç kamyon dönüşümlü çalışıyorsa ekskavatör neredeyse hiç durmadan yükler. Saha uzaksa ve tek kamyon çalışıyorsa ekskavatör günün büyük kısmını bekleyerek geçirir. Bir bağlantı hattının küçük kazısı birkaç saatte taşınır, müstakil bir evin radye temel kazısı ise bir ile birkaç gün arasında bir iştir.

Aynı metreküpe sahip iki şantiye, zorluk açısından birbirinden çok farklı olabilir. Belirleyici olanlar şunlardır:

Giriş yolu ve manevra alanı

• Geniş giriş ve sağlam zemin, tek seferde daha fazla taşıyan büyük üç dingilli kamyonun kullanılmasına izin verir
• Dar sokak, alçak hatlar ya da ağaç dalları daha küçük araç kullanmayı, dolayısıyla daha fazla seferi gerektirir
• Arka bahçeden, evin arkasından ya da bahçe içinden yükleme, toprağın önce küçük bir yükleyiciyle kamyona taşınmasını gerektirebilir, bu da araya ek bir adım sokar
• Ağır araç geçişinin kısıtlı olduğu yollar ya da güzergâhtaki taşıma kapasitesi sınırlı bir köprü, aracı uzun bir yoldan dolaşmaya zorlar

Toprağın cinsi ve durumu

• Kuru kumlu ya da tınlı toprak kolay yüklenir ve kasadan rahat boşalır
• Islak kil kepçeye ve kasaya yapışır, ağırdır ve kamyon ağırlık sınırına daha çabuk ulaşır
• Taşlı toprak ve iri kayalar kasaya zarar verir, bazı döküm sahaları bunları farklı koşullarla kabul eder
• Moloz, beton, plastik ya da kök karışmış toprak artık temiz toprak sayılmaz ve dökülmesi daha zahmetli olur

Toprağın nerede durduğu

Ekskavatörün kazıp aynı anda kasaya döktüğü, yani kazıdan doğrudan kamyona yüklenen toprak çok daha hızlı taşınır. Toprak arsanın her yerine dağılmış birkaç yığın halinde duruyorsa ekskavatör sürekli yer değiştirmek zorunda kalır. Yığın birkaç aylıksa oturmuş, otlanmış ve yağmurda çamurlaşmış olur. Baştan taşınması planlanan toprak, girişe yakın tek bir noktada toplanmalıdır.

Hafriyat döküm sahası ve geri kazanım tesisi

Şantiyeden çıkan ve aynı yerde kullanılmayan kazı toprağı, belirli bir yere götürülmesi gereken bir malzemedir. Temiz toprak ve tehlikeli madde içermeyen taş, genellikle hafriyat döküm sahalarına ya da onu yeniden değerlendiren tesislere gider. Toprağın kimin sorumluluğunda taşınıp nereye bırakılacağı, mal sahibi ile yüklenici arasındaki sözleşmede açıkça yazılı olmalıdır.

Pratikte nakliyeciden toprağın nereye gittiğini gösteren belgeleri isteyin: kantar fişleri, döküm sahasının kabul belgesi ya da benzeri bir kayıt. Bu belgeler hem sefer sayısını kontrol etmenizi sağlar, hem de ileride bir soru çıktığında elinizde kanıt olur.

Bitkisel toprak ayrı tutulmalı

Bitkisel toprak, yani üstteki verimli katman, değerlidir. Kazı sırasında onu diğer topraktan ayırıp kenara koymak, sonra bahçede ve çimde kullanmak çoğu zaman mantıklıdır. Alttaki kil veya taşlı zeminle karışırsa bu değerini büyük ölçüde kaybeder. Bitkisel toprağı diğer kazıyla birlikte götürtmeden önce, bahçede ne kadarına ihtiyacınız olacağını düşünün.

Kirli toprak

Tersine bir durum da vardır: mazot ya da yakıt kokan, rengi değişmiş, cüruf, eski katranlı örtü parçaları ya da asbestli çimento boru kalıntıları içeren toprak. Böyle bir toprağı temiz toprakla karıştırmayın, işi durdurun ve yükleniciyle konuşun. Analiz yaptırmak ve toprağı başka türde atık kabul eden bir tesise göndermek gerekebilir. Asbest yalnızca bu konuda yetkin ve donanımlı bir firma tarafından sökülmelidir.

Apartmanlarda yükleme düzeni

Apartmanlarda, örneğin bir bağlantı hattı ya da bodrum için kazı yapılıyorsa, kamyonun nerede duracağını ve yüklemenin hangi saatte yapılacağını apartman yönetimiyle önceden konuşun. Ortak kullanım alanları, otopark girişleri ve kat maliklerinin araçları bu planı doğrudan etkiler.

Toprak nakliyesi tek başına bir iş değil, bir zincirin halkasıdır. İyi koordinasyon hem seferden hem de sinirden tasarruf sağlar.

• Kazı işleriyle: kazıdan doğrudan yüklemek çok daha verimlidir, bu yüzden kamyonlar sonraki bir güne değil kazı gününe çağrılır
• Dolgularla: nakliyeden önce ne kadar ve hangi topraktan geri döneceği belli olmalıdır, yoksa eksik kalacak malzeme de götürülür
• Malzeme getirmeyle: aynı kamyonlar alt katmanlar için mıcır, stabilize ya da geri dönüştürülmüş beton agregası getirebilir, böylece boş seferler azalır
• Altyapı hatlarıyla: işaretlenmiş hatların yakınında yükleme yapılırken operatör bunların yerini bilmelidir. Kablo ya da doğalgaz borusu geçen yerde kepçe toprağı kazımamalıdır
• Peyzajcıyla: bitkisel toprak ile alt zemini baştan ayrı yığınlarda tutmak, bitkisel toprağın sonradan bahçede kullanılmasını sağlar

Yükleme sırasında ekskavatör bir doğalgaz borusuna zarar verir ve gaz kokusu alırsanız alanı hemen terk edin, açık ateş kullanmayın, elektrik düğmelerine dokunmayın ve 187 doğalgaz acil hattını ya da 112'yi arayın. Bir elektrik kablosu hasar görürse kabloya yaklaşmayın, bölgenizdeki elektrik dağıtım şirketinin arıza hattını ya da 112'yi arayın. Onarımı yalnızca yetkili bir tesisatçı ya da elektrikçi yapabilir.

• Ölçüm yönteminin konuşulmaması. Faturada kazılandan fazla metreküp görünür ve kimin haklı olduğunu kimse bilemez. Çözüm, teklife yerinde mi gevşek mi hacim hesaplanacağını yazdırmaktır
• Her şeyi bir kerede götürtmek. Birkaç ay sonra dolgu için toprak satın alıp getirtmek gerekir. Sonuç çifte nakliyedir
• Çöple karışmış toprak. Döküm sahası onu temiz toprak olarak kabul etmez, kamyon geri döner ya da başka yere gider ve iş uzar
• Yığının yanlış yerde durması. Kazı kenarına yığılan toprak çukur duvarına yük bindirir ve göçme riski doğurur. Evin arkasındaki yığın da ek taşıma demektir
• Belgelerin eksik olması. Toprağın nereye gittiğini ya da kaç sefer yapıldığını gösterecek hiçbir şey elinizde kalmaz
• Bozulan giriş ve çim. Yumuşak zeminde ağır kamyon iz açar, bordürlere ya da kilit taşına zarar verir. Geçici mıcır alan ya da beton plakalar bunu önler
• Yolda çamur. Komşular şikâyet eder, yolun kirlenmesinden de onu kirleten sorumludur
• Uzun süren yağmurda yükleme. Toprak ağırlaşır, kamyonlar saplanır, arsa çamura döner. Mümkünse toprağın biraz kurumasını beklemek mantıklıdır

Arsanızda sadece birkaç metreküp toprak varsa, örneğin küçük bir süs havuzundan ya da bir tarhın kazılmasından kaldıysa, bu toprağı sipariş ettiğiniz bir konteynere ya da büyük çuvala (big bag) kendiniz yükleyebilirsiniz. Taşımayı konteyneri veya çuvalı getiren firma yapar. Yalnızca düz zeminde çalışın, derin bir kazının içinde ve altyapı hatlarının yakınında çalışmayın.

1. Konteyner firmasına hangi malzemeyi kabul ettiğini ve en fazla ne kadar ağırlık yüklenebileceğini sormak.
2. Konteyner için yığına mümkün olduğunca yakın, sağlam ve düz bir yer hazırlamak.
3. Topraktan iri taşları, kökleri, molozu ve diğer tüm atıkları ayıklamak.
4. Bitkisel toprağı ayırmak ve bahçede sonradan kullanmak üzere kenara koymak.
5. Toprağı kürekle ya da el arabasıyla, sağlam bir rampa üzerinden yüklemek, baş üstüne kaldırarak atmamak.
6. Toprağı konteynerin her yerine eşit dağıtmak ve kenar seviyesini aşmamak.
7. Islak killi toprakta konteyneri aşırı yüklememek için daha az doldurmak.
8. Yükleme bittikten sonra konteyner çevresini ve yolu süpürmek.
9. Konteyner alınırken toprağın nereye döküldüğünü gösteren bir belge istemek.

Elle yükleme yapacaksanız işi birkaç güne yayın, eldiven ve sağlam ayakkabı kullanın. Bir metreküp toprak yaklaşık bir buçuk ile iki ton arasında gelir ve insanı sandığından çok daha çabuk yorar.

Nakliye bittiğinde arsayı ve belgeleri birlikte gözden geçirin. İş listesini imzalamadan önce şunları kontrol edin:

• Anlaşılan miktar götürüldü mü, dolgu için ayrılan toprak arsada kaldı mı
• Metreküp hesaplama yöntemi teklifte yazanla örtüşüyor mu
• Döküm sahasından ya da tesisten kantar fişleri veya kabul belgeleri elinizde mi
• Sefer sayısı ile belge sayısı birbirini tutuyor mu
• Anlaşıldıysa bitkisel toprak ayrı yığılmış mı
• Bordürlerde, kilit taşında, çitte, girişte ve çimde hasar var mı
• Arsanın önündeki yol temiz mi
• Yükleme yerinde toprak ya da çöp artığı kalmış mı
• İşaretlenmiş altyapı hatları ve işaretleri sağlam mı