Su tesisatı için betonda kanal açma

İyi bir iş, makine çalışmadan önce başlar. Tesisatçı önce batarya, klozet, çamaşır makinesi ve evye çıkışlarının nerede olacağını netleştirir. Buna göre olabildiğince kısa, az dirsekli ve az bağlantılı bir güzergâh çizer.

1. Mevcut tesisatın yanında çalışılacaksa ilgili bölümün suyunu kesmek ve hattı boşaltmak.
2. Duvardaki gizli hatları dedektörle aramak, varsa proje veya krokilerle karşılaştırmak. Özellikle elektrik, doğalgaz ve kalorifer hatlarına dikkat etmek.
3. Güzergâhı kalem, su terazisi veya lazerle duvara çizmek, yalnızca dikey ve yatay hatlar kullanmak.
4. Zemini ve eşyaları naylonla örtmek, kapı aralıklarını kapatmak, toz emiciyi hazırlamak.
5. Kanal açma makinesiyle istenen derinlikte iki paralel çizgi kesmek.
6. Aradaki beton şeridi hafif bir kırıcı ya da keskiyle çıkarmak.
7. Kanalı temizlemek, derinliği ve genişliği kontrol etmek, gevşek parçaları almak.

Ardından tesisatçı boruları izolasyon kılıfına geçirir, sabitler ve üstü kapatılmadan önce basınç testi yapar. Hat basıncı tuttuktan sonra kanal çimento harcı veya uygun bir tamir harcıyla kapatılır.

Betonda bugün yaygın olan yöntem, iki elmas diskli kanal açma makinesi (freze) kullanmaktır. Temiz keser, derinlik önceden ayarlanır ve makineye bağlı bir süpürgeyle toz belirgin şekilde azalır. Duvar gereksiz darbe almadığı için çevredeki sıva ve beton sağlam kalır.

Keski ve balyozla ya da önceden kesmeden doğrudan kırıcıyla çalışmak, makinenin sığmadığı yerlerde anlamlıdır: köşelerde, kolon kenarlarında, kapı kasalarının yanında. Bu yöntem yavaştır, kanal genellikle daha geniş ve düzensiz olur, kenarlardan da çoğu zaman büyük parçalar kopar. Bunların sonradan doldurulması gerekir.

Bu neden önemli? Dar ve düz bir kanal çabuk kapanır, az harç ister ve fayansın altında kabarıklık oluşmaz. Kırılıp dağılmış bir duvarı ise çok daha geniş bir alanda onarmak gerekir.

Türkiye'deki apartmanların çoğu betonarme karkas yapıdır. Kolonlar, kirişler ve perde duvarlar taşıyıcıdır, bölme duvarlar ise genellikle tuğla veya gazbetondur. Tünel kalıp binalarda ise duvarların neredeyse tamamı betonarme ve taşıyıcıdır. Bu elemanlarda donatı demiri yüzeyin yalnızca birkaç santim altındadır. Derin bir kanal demire kolayca ulaşır ve kesilen demir, üst katları da taşıyan elemanı zayıflatır. Depremli bir ülkede bunun önemi ayrıca büyüktür.

• Perde duvarlara ve kolonlara ancak bir inşaat mühendisinin değerlendirmesinden sonra kanal açın. Yatay kanallar taşıyıcı duvarı dikeylerden daha çok zayıflattığı için özellikle dikkatli planlanmalıdır.
• Döşemelere ve kirişlere su borusu için kanal açılmaz.
• Duvarın taşıyıcı mı yoksa bölme mi olduğundan emin değilseniz, kesmeden önce ustaya veya mühendise sorun. Sıvanın altını görmeden tahmin yürütmeyin.
• Gürültülü işleri komşularınızı düşünerek gündüz saatlerine planlayın.

Güzergâh taşıyıcı bir duvardan kaçamıyorsa yaygın çözüm, alçıpan veya hazır tesisat sisteminden yapılan bir ön duvardır. Borular burada kırım yapmadan geçer. Banyoda bu çoğu zaman zaten işe yarar, çünkü ön duvarın içine asma klozetin gömme rezervuarı da sığar.

İşin zorluğu ve dolayısıyla maliyeti, önceden kendiniz de bakabileceğiniz birkaç şeye bağlıdır:

• duvar malzemesi: sıradan beton, sık donatılı sert betonarmeden daha kolay kesilir,
• kanalların uzunluğu ve sayısı: her çıkış ve her ayrım ayrı bir kesim ve kırım demektir,
• derinlik: izolasyonlu kalın boru daha derin ve geniş kanal ister,
• erişim: küçük banyo, köşeler, kolon veya ana hat çevresi ve eşyalı daire işi yavaşlatır,
• boş mekân: eşyası ve eski fayansı sökülmüş bir dairede iş daha hızlı ve temiz ilerler,
• bilinmeyen hatlar: çizim yoksa elektrik ve diğer tesisatları aramak daha uzun sürer.

Uygulamada güzergâhı kısaltmak için kanalların çapraz açıldığı sık görülür. Birkaç yıl sonra biri o duvara raf için delik açar ve boruya denk gelir. Dikey ve yatay hatlar ise çizim olmadan da kolayca tahmin edilir.

Bir başka hata kanalı fazla sığ açmaktır. Boru dışarı taşar, üstündeki sıva çatlar ve soğuk su borusunda terleme görülebilir. Fazla derin kanal ise duvarı gereksiz yere zayıflatır ve betonarmede donatıya ulaşır. Genellikle yaklaşık 3 ila 5 cm derinlik ve kabaca 4 ila 6 cm genişlik önerilir. Ancak ölçüyü her zaman izolasyonlu borunun çapı ve duvar malzemesi belirler.

Boruların basınç testi yapılmadan ve fotoğrafı çekilmeden kapatılması da sık rastlanan bir hatadır. Fayansın altında sızdıran bir bağlantı, bitmiş duvarı yeniden kırmak demektir. Sıcak su borusunu kılıf içine almak iyi olur. Böylece boru sıcaklık değişiminde biraz hareket edebilir ve sıva çatlamaz.

Son olarak güvenlik: beton tozu akciğerlere zarar verir. FFP2 veya FFP3 sınıfı maske, gözlük, kulaklık ve toz emme bu işin parçasıdır. Çalışırken doğalgaz borusu hasar görürse hemen durun. Elektrikli cihazları, prizleri ve ateşi kullanmayın, pencereleri açın, daireyi terk edin ve dışarıdan 187 doğalgaz acil hattını ya da 112'yi arayın. Bir elektrik hattına zarar verildiyse sigortayı kapatın ve elektrikçi çağırın.

Kanallar kapatılmadan önce ustayla birlikte şu noktaların üzerinden geçmeniz faydalıdır:

• kanallar yalnızca dikey ve yatay, kararlaştırılan güzergâhta ilerliyor,
• derinlik ve genişlik izolasyonlu boruya uygun, boru hiçbir yerde duvar yüzeyinden taşmıyor,
• kanal kenarları düz, çevredeki sıva gevşememiş,
• hiçbir elektrik, doğalgaz veya kalorifer hattı zarar görmemiş,
• taşıyıcı duvarlarda mühendisin önerilerine uyulmuş,
• borular sabitlenmiş, kılıf içinde ve basınç testinden geçmiş,
• güzergâhların köşelere ve zemine olan mesafelerinin görüldüğü fotoğraflar var,
• kanallar sıkıca ve yüzeyle aynı hizada doldurulmuş, sıvaya veya fayansa hazır.