Çivi plakalı ahşap makaslarla çatı montajı

Makaslar evin tüm genişliğini tek parça geçebilir ve yükü dış duvarlara aktarır. Bu sayede içeride daha az taşıyıcı duvara ihtiyaç duyarsınız, plan daha açık olabilir. Düzgün planlı, sade bir beşik çatı ya da kırma çatıda fabrika üretiminin hassasiyeti ve hızlı montaj iyice öne çıkar.

Peki neden her eve uymaz? Standart kafes makasın alt ve üst başlığı arasında çapraz çubuklardan oluşan bir ağ vardır. Bu çubuklar çatı arasında yer kaplar, bu yüzden yaşanabilir bir çatı katı için uygun değildir. Çatı katına uygun özel makaslar da üretilir, ancak bunun projede en baştan planlanması gerekir. Çok parçalı çatılarda, çatı pencereleri ve alışılmadık detaylar olduğunda üretim ve montaj zorlaşır. Bu durumda klasik ahşap çatı daha mantıklı olabilir. Bu karşılaştırmayı duvarlar örüldükten sonra değil, proje aşamasında yapmak gerekir.

İşin en önemli kısmı vinç gelmeden önce yapılır. Üretici firmanın plana, kesitlere, çatı eğimine, çatı kaplamasının türüne, saçak taşmalarına, baca ve diğer geçişlerin yerine, ayrıca yalıtım bilgilerine ihtiyacı vardır. Bunlara göre statik hesabı, üretim çizimlerini ve montaj planını hazırlar. Şantiyede montaj genellikle şöyle ilerler:

1. Makasları indirmek ve tüm parçaların eksiksiz ve hasarsız olduğunu kontrol etmek
2. İlk makasları montaj planına göre, genellikle kalkan duvar ya da kenar makaslarından başlayarak yerleştirmek
3. Makasların yana yatmaması için geçici rüzgâr bağlantılarını yapmak
4. Diğer makasları belirtilen aks aralıklarında sırayla yerleştirmek
5. Her makası projede belirtilen ankrajlarla hatıla bağlamak
6. Kalıcı berkitmeleri tamamlamak, düşeyliği, düzlemi ve bütünün sağlamlığını kontrol etmek

Her makasın çatıda belirli bir yeri vardır, parçalar göz kararıyla yer değiştirilmez. Tek başına duran bir makas yana doğru çok kararsızdır. Sağlam bir bütün ancak berkitmeler tamamlandığında oluşur, bu yüzden bu aşama aceleye getirilmez. Ankrajlar da yalnızca çatının ve karın ağırlığını değil, rüzgârın emme etkisini de taşımak zorundadır. Hafif trapez sac ya da sandviç panel kaplamalarda rüzgâr çatıyı kelimenin tam anlamıyla kaldırmaya çalışır.

Taşıyıcı kısım bitince su yalıtım örtüsü, çıtalar, karşı çıtalar ve çatı kaplaması gelir. Hızlı montajın asıl faydası, çatı ustalarının uzun bir ara vermeden devam etmesi ve binanın yağmura açık kalmamasıdır.

Hassas üretilmiş makaslar, aynı hassasiyetle hazırlanmış bir bina ister. Uygulamada montajı çoğu zaman makaslar değil, eğri bir hatıl ya da araziye zor erişim geciktirir.

• Üretimden önce yapılmış ölçüm: kenar uzunlukları, köşegenler, yükseklikler ve hatılın düzlemi
• Tamamlanmış, yeterince kürünü almış betonarme hatıl ve hazırlanmış ankraj noktaları
• Projede varsa yerine konmuş çelik elemanlar ve kirişler
• Uzun bir kamyonun yanaşabileceği yol ve makasların istiflenebileceği sağlam bir alan
• Vinç kullanılacaksa onun kurulabileceği sağlam bir zemin
• İskele ya da çalışma platformları ve evin çevresindeki engellerin kaldırılmış olması

Sonraki işleri yapacak ustalarla da önceden konuşun. Baca ustası, ısı geri kazanımlı havalandırma firması ya da güneş paneli kuracak ekip, geçişlerin nereden olacağını ve çatının ne kadar yük taşıyacağını bilmelidir. Üretimden sonra saçak taşması, kaplama türü ya da bacanın yeri değişirse makaslar şantiyede kolayca değiştirilemez.

Çatı düzgün, açıklık olağan, hatıl hassas ve hem kamyon hem vinç evin yanına kadar gelebiliyorsa montaj kolay ve daha ekonomik ilerler. Ekip bu durumda bir müstakil evin taşıyıcı çatısını çoğu zaman birkaç günde kurar.

Şu durumlarda iş zorlaşır ve maliyet artar:

• Büyük açıklık ve taşınması zor uzun makaslar
• Mahyaları, derelerleri, kırma yüzeyleri ve çok sayıda geçişi olan karmaşık çatı
• Beton ya da kil kiremit gibi ağır kaplama ve buna bağlı daha güçlü elemanlar
• Kar yükünün yüksek olduğu bölgeler ya da rüzgâra açık konumlar
• Vincin zor kurulduğu dar ya da eğimli arsa
• Düzeltilmesi gereken hatıl sapmaları ve hazır olmayan şantiye yüzünden bekleme

Teklifleri karşılaştırırken neleri kapsadığına dikkat edin: statik tasarım, üretim çizimleri, kereste sınıfı, nakliye, indirme, vinç, ankrajlar, bağlantı malzemeleri ve berkitmeler. Eksik kalemli bir teklif sonunda daha pahalıya gelebilir. Makasları bir firma üretip başka bir firma kuruyorsa ölçü hatalarını ve eksik parçaları kimin çözeceğini baştan netleştirin.

Yüksekte ve vinç altında ağır parçalarla çalışmak uzman işidir. Bu montaja kendi başınıza girişmeyin.

En riskli olan, makaslara sonradan yapılan müdahalelerdir. Makas tasarlanmış bir bütün olarak çalışır. Kesilen bir çapraz, kısaltılan bir başlık ya da tesisatçının boru için açtığı bir delik tüm sistemi zayıflatabilir. Böyle her değişikliği bir statik mühendisi ya da üretici değerlendirmelidir.

• Zayıf ya da hiç yapılmamış rüzgâr bağlantıları ve berkitmeler
• Montaj planındakinden farklı aks aralıkları
• Eksik ankraj ya da projede yazandan farklı tipte ankraj
• Yanlış yere takılmış, yer değiştirmiş makaslar
• Doğrudan toprağa, altlıksız ve nemden korunmadan istiflenmiş makaslar
• Çıtalama ve kaplama öncesinde düzlem kontrolünün yapılmaması

Çivi plakalı hazır ahşap makaslar, üretim, malzeme ve birleşimler için şartları belirleyen TS EN 14250 standardı kapsamındadır. Bu yüzden tedarikçiden ürünün performans beyanını isteyebilirsiniz.

Çatı ustalarını işe başlatmadan önce montaj ekibiyle birlikte şu noktaları gözden geçirin:

• Tüm makaslar montaj planındaki yerinde ve doğru aks aralığında
• Makaslar dik duruyor, mahya ve saçak boyunca bakıldığında çatı düzlemi düz
• Her makas belirtilen ankrajlar ve bağlantı malzemeleriyle hatıla bağlı
• Yalnızca geçici çıtalar değil, kalıcı berkitmelerin tamamı yapılmış
• Dişli plakalar tüm yüzeyiyle preslenmiş, kalkmış ya da ezilmiş değil
• Hiçbir eleman statik mühendisinin onayı olmadan kesilmemiş ya da delinmemiş
• Ahşapta taşıma sırasında oluşmuş çatlak ya da hasar yok
• Statik hesap, montaj planı ve performans beyanı teslim edilmiş