Düşey yüzeye şalomayla bitümlü membran uygulaması, tek kat

Düşey bitümlü yalıtımın asıl görevi, topraktaki suyun ve nemin duvarın içine geçmesini engellemektir. Çatıda ise yüzeyden akan suyun duvar ya da parapet dibinde membranın arkasına kaçmasını önler. Tipik uygulama yerleri şunlardır:

• toprakla doldurulmadan önce bodrum ve kiler perde duvarlarının dış yüzü,
• temel duvarları ve subasman, yani yalıtımın duvar altındaki yatay yalıtıma bağlandığı bölge,
• düz çatıda parapetin iç yüzü, çatı membranının yukarı çıkarıldığı kısım,
• teras ya da balkon döşemesinin bina duvarıyla birleştiği yer,
• istinat duvarları, kuyular, rögar ve su depolarının dış yüzü.

Neden şaloma? Eritilerek yapıştırılan membran zemine tüm yüzeyiyle tutunur, arkasında suyun dolaşabileceği boşluk kalmaz, ek yerlerindeki bitüm de birbirine kaynayıp tek parça olur. İyi yapılmış bir işte ayrı ayrı rulolar, ek yerlerinde zayıf nokta bırakmayan kesintisiz bir katmana dönüşür.

Tek kat ne zaman yeter

Tek kat şalomalı membran genellikle toprak nemine ve basınçsız suya karşı kullanılır. Basınçsız su, aşağı akıp drenaj ya da geçirgen dolgu tarafından uzaklaştırılan sudur. Çatı kurgusuna uygunsa, çatı yalıtımının parapete çıkarılan kısmında da çoğu zaman tek kat yeterlidir. Bina, yağmurdan sonra suyun temel çevresinde biriktiği killi bir zeminde duruyorsa ya da yeraltı su seviyesi bodrum döşemesine kadar çıkıyorsa artık basınçlı sudan söz edilir. Bu durumda çoğunlukla iki kat membran, farklı bir sistem ya da su geçirimsiz beton tercih edilir. Bu kararı şantiyedeki usta değil, zemin etüdüne bakan proje mühendisi verir. Evinizin çevresinde ne tür bir su etkisi olduğundan emin değilseniz, şaloma yanmadan önce sorun.

Çukurdaki bir bodrum duvarıyla çatıdaki bir parapet arasında uygulama biraz farklıdır ama mantık aynıdır.

1. Zemini kontrol etmek: sağlam, kuru, düz, keskin çıkıntısız, harç artığı ve tozdan arınmış olmalı. Dış köşeler yuvarlatılır ya da pah kırılır.
2. Yatay ve düşey yüzeyin birleştiği iç köşeye harçtan ya da hazır takozdan eğimli veya kavisli bir dolgu (pah dolgusu) yapmak. Böylece membran 90 derecelik keskin bir köşeden dönmek zorunda kalmaz.
3. Zemine bitümlü astar sürmek ve üreticinin belirttiği süre kadar, genellikle birkaç saat, kurumasını beklemek.
4. Membranı duvar yüksekliğine göre, yatay yüzeye bindirme ve üst bitiş payı eklenerek kesmek.
5. Rulo yapılmış parçayı duvarın dibine koymak, membranın alt yüzünü ve zemini birlikte ısıtmak, parçayı aşağıdan yukarı doğru açmak. Tüm yüzeyin tutunması için rulo ya da mala ile bastırmak.
6. Yüksek duvarlarda membranı sıcakken kaymasın diye üst kısımdan geçici ya da kalıcı olarak mekanik tespit etmek.
7. Yan bindirmeleri, kenardan ince ve kesintisiz bir bitüm şeridi taşacak şekilde eritmek, bu şerit genellikle yarım santim civarındadır.
8. İç ve dış köşeleri, boru ve ankraj geçişlerini aynı membrandan kesilmiş ek parçalarla güçlendirmek.
9. Üst kenarı bitiş ya da baskı profiliyle sonlandırmak, profili dübellemek ve üstündeki boşluğu bitüme uygun, kalıcı elastik bir mastikle kapatmak.
10. Ek yerlerini kontrol etmek ve koruyucu katman kapatmadan önce bitmiş yüzeyi fotoğraflamak.

Yatay yalıtımla birleşim

Düşey yalıtımın en hassas yeri, temel altı ya da çatı yalıtımıyla buluştuğu alt kısmıdır. Yatay membran genellikle duvara birkaç santim çıkarılır ve düşey membran onun üstüne biner, ya da iş sırasına göre tersi yapılır. Önemli olan bindirmenin yeterince geniş, yaklaşık 10 ila 15 cm olması ve kesintisiz eritilmesidir. Bodrumlarda sık görülen bir durum, yatay yalıtımın temel radyesinin altından ancak biraz taşması ve çamura bulanmış olmasıdır. Bu kenar temizlenmeli, kurutulmalı ve astarlanmalıdır, yoksa düşey membran sadece kire yapışır.

Düşey yalıtımdaki sorunların büyük kısmı, şaloma ilk kez yanmadan önce ortaya çıkar. Su yalıtım ekibi gelmeden şunlar hazır olmalıdır:

• duvar bitmiş, beton ya da sıva üreticinin belirttiği kür ve kuruma süresini doldurmuş olmalı, taze beton çok su içerir ve membran üzerinde tutmaz,
• bodrumda kazı, duvar dibinde güvenle durup şalomayla çalışılabilecek kadar geniş olmalı, şevler ya da iksa göçmeye karşı güvenceye alınmalı,
• parapette iskele ya da güvenli bir erişim ve düşmeye karşı koruma bulunmalı,
• yakındaki yanıcı malzemeler, özellikle köpük levhalar, ahşap, naylon ve ambalajlar kaldırılmalı,
• tesisat, kanalizasyon ve kablo geçişleri önceden yerleştirilmiş olmalı, bitmiş yalıtımı sonradan delmek her zaman zayıf nokta yaratır,
• yalıtımın bittikten sonra neyle korunacağı ve bunu kimin yapacağı belli olmalı.

Hava koşulları çok belirleyicidir. Yağmurda, siste ve çiğlenmiş zeminde şalomalı uygulama yapılmaz, membranın altındaki su buhara dönüşür ve kabarcık oluşturur. Düşük sıcaklıkta bitüm sertleşir ve membran bükülürken çatlar, bu yüzden üreticiler en düşük uygulama sıcaklığını belirtir. SBS modifiyeli membranlar genellikle eski tip oksitlenmiş bitümlü örtülerden daha soğuk havada uygulanabilir, ama onlar için de teknik föydeki değer geçerlidir.

Düşey yüzeylerde bugün neredeyse yalnızca şalomayla uygulanmak üzere üretilmiş modifiye bitümlü membranlar kullanılır, kalınlıkları genellikle 4 mm civarındadır. Farklar özellikle bitüm tipinde, taşıyıcı keçede ve üst yüzeyde ortaya çıkar.

Bitüm tipi

• SBS modifiyeli (elastomerik) bitüm esnektir, zemin hareketlerini ve soğuğu iyi tolere eder, düşey yüzeylerde ve detaylarda en sık bu seçilir,
• APP modifiyeli (plastomerik) bitüm yüksek sıcaklığa ve güneşe daha dayanıklıdır, ancak daha serttir ve köşelere ve düzgün olmayan duvarlara daha az uygundur,
• oksitlenmiş bitüm en az esnek gruptur, düşey yüzeylerde şalomalı uygulamada artık daha çok istisnai olarak kullanılır.

Taşıyıcı keçe

Taşıyıcı, membranın dayanımını ve uzama kabiliyetini belirler. Polyester keçe esnektir ve yırtılmaya dayanır, bu nedenle bodrumlarda ve yapının oturma yapabileceği yerlerde tercih edilir. Cam tülü ya da cam dokuma boyutsal olarak daha kararlıdır, ancak zemin hareket ettiğinde daha kolay çatlayabilir. Cam taşıyıcılı membran, zeminin sabit olduğu ve oturma riskinin bulunmadığı yerlerde anlamlıdır.

Membran yüzeyi

İnce kum serpintili ya da ince folyolu yüzey, toprak altı ve ısı yalıtımı altı için uygundur. Güneş alan parapette, bitümü UV ışınlarından koruyan kalın arduaz (mineral) kaplamalı membran kullanılır ya da yalıtımın üstü sacla kapatılır. Korumasız membran güneşte kalırsa bitüm zamanla yaşlanır ve çatlar.

Ne zaman şaloma kullanılmamalı

Yakında EPS ya da XPS ısı yalıtımı, ahşap elemanlar veya PVC pencere ve kapı doğramaları varsa açık alev risk oluşturur. Polistiren ısıyla erir ve yangın tehlikesi doğar. Bu tür yerlerde kendinden yapışkanlı bitümlü membran ya da soğuk uygulanan bitümlü sürme yalıtım kullanılır, veya iş sırası membran, mantolama başlamadan önce bitecek şekilde ayarlanır. Mantolamalı binalarda subasman bölgesi bu açıdan sık sorulan bir konudur ve işe başlamadan çözülmelidir.

Fiyat listesinde yatay yüzeye tek kat şalomalı membran uygulaması ayrı bir kalem olarak yer alır. Malzeme çoğu zaman aynıdır, ama duvardaki iş farklı ve daha yavaştır. Farklar kısaca şöyle:

• yatay yüzeyde rulo tek seferde açılır ve ayakla ya da rulo ile bastırılır, duvarda kesilmiş parçalarla çalışılır ve her biri ayrı ayrı ısıtılıp bastırılır,
• duvarda yerçekimi etkilidir, sıcak membran kaymaya ve üst kenarda ayrılmaya eğilimlidir, bu yüzden mekanik tespit ve bitiş profili gerekir,
• duvarda metrekare başına daha fazla ek yeri, köşe ve geçiş vardır, her detay zaman ve deneyim ister,
• usta çukurda ya da iskelede rahatsız bir pozisyonda çalışır ve ek yerinde bitümün düzgün taşıp taşmadığını görmesi zorlaşır,
• yatay yüzeyde su durur ve yalıtım en çok ek yerlerinde zorlanır, duvarda su aşağı akar, burada asıl belirleyici olan bindirmelerin doğru sırada yapılması ve üst bitişin iyi olmasıdır,
• düşey yalıtım biter bitmez dolgu sırasındaki hasara karşı korunmalıdır, yatay yalıtımın üstü ise genellikle beton, şap ya da kurgunun bir sonraki katmanıyla kapanır.

Pratikte bodrum yalıtımında keşif iki kalemi birlikte içerir: radye altındaki ya da üstündeki yatay yüzey ve duvarlar boyunca düşey yüzey. Düz çatıda ise büyük alan yataydır, düşey kısım yalnızca parapetler ve duvarlar boyunca uzanan bir şerittir, ama çatının akıp akmayacağı çoğunlukla tam orada belirlenir. Düşey yüzeyi yalnızca zemin kotuna kadar değil, yatay kısma bindirme ve üst bitiş dahil tüm açılım yüksekliğiyle ölçün.

Düşey yüzeydeki işin yükü yalnızca metrekareye bağlı değildir. Zorluğu en çok şunlar belirler:

• duvar yüksekliği, yüksek duvarlarda membranın eklenmesi ya da tespit edilmesi gerekir ve iskeleden çalışılır,
• köşe, girinti çıkıntı, kolon ve geçiş sayısı, düz ve uzun bir duvar parçalı bir plandan çok daha kolaydır,
• zeminin durumu, tesviye katmanı olmayan eski taş ya da tuğla duvar önce sıvanmalı ya da tesviye edilmelidir,
• tadilatta eski yalıtımın, boya kalıntılarının ve toprağın sökülüp temizlenmesi,
• erişim, komşu duvarın dibindeki dar kazı ya da iskelesiz parapet işi belirgin şekilde yavaşlatır,
• korunması ya da başka bir yöntemle çözülmesi gereken yanıcı malzemeler ve pencerelerin yakınlığı,
• hava, nemde ve soğukta işe ara verilir.

Eski bir binanın tadilatında çoğu zaman en fazla zamanı kazı, temizlik ve duvarın düzeltilmesi alır, membranın kendisi sonra daha hızlı biter. Düz betonarme ya da blok duvarlı yeni yapıda durum tersidir.

Düşey su yalıtımı bir iş zincirinin ortasında yer alır ve kalitesi ustaların birbirleriyle ne kadar iyi anlaştığına bağlıdır.

• kalıpçı, betoncu ve duvarcıyla: düz bir yüzey, yuvarlatılmış köşeler, iç köşede pah dolgusu ve yeterince kür görmüş beton,
• tesisatçı ve elektrikçiyle: tüm geçişler önceden yerleştirilmeli, mümkünse membranın bağlanabileceği sızdırmazlık manşonu ya da flanşla,
• bodrum ısı yalıtımını yapan ekiple: XPS levhaların yapıştırıcısı bitüme uygun olmalı, solventli yapıştırıcılar bitüme zarar verir,
• kazıyı dolduracak ekiple: dolgu ancak yalıtım kontrol edildikten sonra, duvar dibinde taş olmadan ve katmanlar halinde yapılmalı,
• çatıda tenekeciyle: parapet kapağı yalıtımın üst bitişini, suyun membranın arkasına geçemeyeceği şekilde örtmeli.

Apartmanlarda, örneğin bodrum ya da çatı yalıtımında, işin zamanlaması, şantiye alanı ve ortak alanların kullanımı apartman yönetimi ve kat malikleriyle önceden konuşulmalıdır. Bodrum dışında kazı yapılacaksa, otopark ve bahçe kullanımı da bu görüşmede netleşir.

Düşey yalıtımdaki hatalar sinsidir, çünkü dolgu yapıldıktan sonra kimse onları görmez. Bodrumda nem lekeleri, tuz çiçeklenmesi ya da küf olarak, bazen yıllar sonra kendini gösterir.

• astarsız ya da tozlu zemin, membran sadece yüzeye tutunur ve zamanla soyulur,
• yetersiz ısıtma, membran yalnızca noktasal yapışır ve arkasında suyun ilerleyeceği kanallar oluşur,
• aşırı ısıtma, taşıyıcı keçe yanar, bitüm akar ve membran o noktada dayanımını kaybeder,
• üstte mekanik bitiş olmaması, membran ayrılır, katlanır ve su yalıtımın arkasına akar,
• yalıtımın üst kenarının zemin kotunun altında kalması, subasmandan gelen su arkasına geçer, yalıtım genellikle zemin kotunun üstünde bitmelidir,
• pah dolgusu olmayan keskin köşe, membran köşeye oturmaz ve oturma sırasında yırtılır,
• kısa ya da yanlış yönde yapılmış bindirmeler, su ek yerine girer,
• sadece mastikle sarılmış geçişler, mastik zamanla sertleşir ve ayrılır,
• moloz ve taş içeren dolgunun koruma katmanı olmadan doğrudan membranın üstüne dökülmesi,
• basınçlı suyun etkili olduğu yerde tek kat uygulanması.

Bittikten sonra yalıtımı korumak ayrı ama vazgeçilmez bir iştir. Toprak altında genellikle kabarcıkları toprağa bakan drenaj levhası (nopelli membran), XPS levhalar ya da başka bir koruma katmanı kullanılır. Dolgu katmanlar halinde yapılır ve yalıtım kaymasın ya da delinmesin diye dikkatle sıkıştırılır.

Membranın kendisi soğuduğu anda, genellikle birkaç dakika içinde hazırdır. Toplam süre ise hazırlığa bağlıdır. Bitümlü astar, üreticiye göre birkaç saatten yaklaşık bir güne kadar kuruma ister, soğuk ve nemli havada daha uzun. Taze sıva ya da tesviye katmanı astardan önce kurumalıdır. Yeni dökülmüş beton duvarların fazla nemi atması için zaman gerekir, bu genellikle birkaç hafta sürer.

Düşey yüzeyde bir günde yataya göre daha az metrekare biter, çünkü detaylar artar. Sade planlı ve düz duvarlı bir binada bodrum çoğu zaman birkaç günde yalıtılır, parçalı planda ve eski duvarda daha uzun süre hesaba katılmalıdır. Dolguyu iş biter bitmez yaptırmayın, önce yalıtımın kontrol edilmesini ve fotoğraflanmasını bekleyin.

Güvenlik açısından: açık alevle çalışırken sahada yangın söndürücü bulunmalı ve iş bittikten sonra bir süre, malzeme kalıntısının bir yerde için için yanıp yanmadığı kontrol edilmelidir. Propan tüpleri kazının içinde bırakılmaz, çünkü havadan ağır gaz zemine yakın birikir. Gaz kokusu alırsanız ya da yangın çıkarsa alanı terk edin ve 112'yi arayın. Kazı sırasında bir doğal gaz hattı zarar görürse 187'yi arayın.

Duvarda şalomayla membran uygulamasını su yalıtım ekibine bırakın. Çukurda ya da iskelede şalomayla çalışmak risklidir ve hata kolay fark edilmez. Ancak zemin hazırlığıyla ekibe ciddi şekilde yardım edebilir, aynı zamanda yalıtımın tutunacağı sağlam bir yüzey olduğundan emin olabilirsiniz.

1. Duvar dibindeki toprağı kararlaştırılan derinliğe kadar, sadece güvenli olan ölçüde kazmak, daha derin kazıyı iksa yapabilen bir firmaya bırakmak.
2. Duvarı toprak, eski boya ve gevşek parçalardan tel fırçayla temizlemek ve kurumaya bırakmak.
3. Harç çıkıntılarını kırmak ve keskin köşeleri yuvarlatmak.
4. Büyük delikleri ve derzleri tamir harcıyla doldurmak ve üreticinin süresi kadar kür etmek.
5. Duvar yüzeyindeki ve temelin yatay kenarındaki tozu süpürmek ya da süpürgeyle çekmek.
6. Duvara bitümlü astarı fırça ya da rulo ile düzgün ve ince bir kat halinde sürmek, bunu yalnızca astar tipi konusunda yalıtım ustasıyla anlaştıktan sonra yapmak.
7. Astarı teknik föye göre kurutmak ve yağmurdan ve tozdan korumak.
8. Çevredeki köpük levhaları, ahşabı ve diğer yanıcı malzemeleri kaldırmak.

Teslimi yalıtım kapanmadan önce yapın. Duvarı boydan boya dolaşın ve ek yerlerinin kenarlarını küt bir spatulayla dikkatlice yoklayın, kalkmamalıdır. Teslimde şunları kontrol edin:

• membran tüm yüzeyiyle yapışmış, kabarcık, kırışık ve kalkık kenar yok,
• yan ek yerlerinde taşmış bitümden oluşan kesintisiz bir şerit görülüyor,
• bindirmeler yeterince geniş ve su ek yerine değil, üzerinden akacak yönde yapılmış,
• iç köşede pah dolgusu var ve membran boşluk kalmadan oturuyor,
• köşeler ve geçişler ek parçalarla güçlendirilmiş ve sıkı bağlanmış,
• yatay yalıtıma alt bindirme kesintisiz ve eritilerek yapıştırılmış,
• üst kenar profille sonlandırılmış, dübellenmiş ve mastikle kapatılmış,
• yalıtım gelecekteki zemin kotunun üstünde ya da parapet kapağının altında bitiyor,
• membranda yanmış noktalar ya da mekanik hasar yok,
• tüm yüzeyin ve detayların fotoğrafları ile kullanılan membranın bilgileri elinizde.