Teneke ve Oluk İşleri: 2026 metre tül fiyatı ve montaj adımları

Tenekeci, yani çatı sac ustası, ince metal sacla ve bu sactan yapılan parçalarla çalışır. Müstakil bir evde genellikle yağmur olukları, pencere dış denizlikleri, çatı parapetleri ve bahçe duvarlarının üst kaplamaları, baca, çatı penceresi ve çeşitli geçişlerin etek sacları ile kenetli sac çatı kaplamaları onun işidir. Çatı ustası ise asıl kaplamayı döşer: kiremit, shingle ya da trapez sac. İki meslek arasındaki sınır çok incedir. Baca etek sacı ya da iki çatı yüzeyinin birleştiği dere, kaplamayla birlikte oluşur ve biri olmadan diğeri düzgün çalışmaz.

Bu yüzden işe başlamadan önce hangi detaydan kimin sorumlu olduğunu netleştirmekte fayda var. Uygulamada sık görülen bir durum şudur: çatı ustası kiremidi bitirir, tenekeci bir ay sonra gelir. Etek sacını da bitmiş kaplamanın üstüne yapıştırır ya da silikonla tutturur. Bu birkaç mevsim dayanır, sonra mastik sertleşir, ayrılır ve su kaplamanın altına yol bulur. İşi tek bir ekip yaptığında ya da iki usta ortak bir iş planına uyduğunda etek sacı kaplamanın altına girer ve üstten sistem üreticisinin tarif ettiği gibi örtülür.

Türkiye'de en çok galvaniz sac görürsünüz: ya çıplak haliyle ya da üstü renkli boyalı olarak. Boya katmanı çinkoyu hava koşullarından korur, ancak bükme ve kesme sırasında zarar görebilir. Bu yüzden kesik kenarlar ve çizikler, üreticinin önerdiği rötuş boyasıyla kapatılmalıdır. Bu adım atlanırsa paslanma bu noktalardan başlar ve yavaş yavaş boyanın altına yayılır.

Titanyum çinko, içinde az miktarda titanyum ve bakır bulunan bir çinko alaşımıdır. Yüzeyinde kendiliğinden koruyucu bir tabaka, yani patina oluşur. Çizildiğinde bu tabaka zamanla kendini yeniler. Kalay lehimle birleştirilir, bu sayede karmaşık şekillerde bile su geçirmez ekler yapılabilir. Yalnız bir huyu vardır: soğuğu sevmez. Üreticiler genellikle malzeme yaklaşık 10 °C'nin altındaysa bükmeden önce ısıtılması gerektiğini belirtir, aksi halde büküm yerinde çatlayabilir.

Bakırı daha çok tarihi yapılarda, cami kubbelerinde ve gösterişli binalarda görürsünüz. Montajdan sonra önce kahverengiye döner, bilinen yeşil patina ise yavaş gelir, çevredeki havaya bağlı olarak çoğu zaman uzun yıllar sonra. Alüminyum hafiftir ve paslanmaz, ama taze harca, betona ya da kireçli sıvaya doğrudan değmemelidir. Bu malzemelerin bazik nemi alüminyumu aşındırır. Dış denizlikleriniz mantolamanın ya da sıvanın içine oturtulacaksa bunu aklınızda tutun.

İki farklı metal birbirine değer ve ortam nemliyse aralarında küçük bir pil oluşur. Daha az soy olan metal bu durumda daha hızlı aşınır. Bakırla karşılaştırıldığında çinko, galvaniz sac ve alüminyum daha az soy olan taraftır. Pek az kişinin bildiği bir nokta var: bunun için doğrudan temas şart değildir. Bakır çatıdan ya da bakır etek sacından akan su, içinde çözünmüş bakır taşır. Bu su alttaki galvaniz oluğa düştükçe oluğun tabanında yavaş yavaş küçük noktasal çukurlar açar.

Kural basittir: suyun akış yönünde bakır, çinkonun ya da alüminyumun altında olabilir, asla üstünde değil. Eski evlerin onarımında bu kural sık çiğnenir. Mevcut bakır bir detaya daha ucuz bir galvaniz oluk eklenir, birleşim düzgün görünür, ama birkaç yıl sonra oluğun dibinde küçük delikler belirir. Benzer şekilde eski bitümlü örtülerin altında kalan yerler de titanyum çinkoya zarar verir, çünkü buradan asitli su akabilir. Üreticiler bu noktalarda koruyucu bir kaplama ya da başka bir malzeme önerir.

Oluk boyutu ve iniş borusu sayısı, oluğun ne kadar çatı alanının suyunu topladığına (eğik çatı yüzeyi değil, çatının yukarıdan bakıldığındaki taban alanı hesaba katılır) ve bölgede yağmurun ne kadar şiddetli yağdığına bağlıdır. Karadeniz kıyısındaki bir evle İç Anadolu'daki bir ev aynı çatı alanında bile farklı bir sistem isteyebilir. Satıcılarda oluklar çap ya da sacın açılmış genişliği ile, iniş boruları ise çap ile tanımlanır. Her üreticinin, belirli bir oluk ve borunun ne kadar çatı alanını güvenle taşıdığını gösteren tabloları vardır. Sıradan bir çatıda göz kararı tahmin çoğu zaman tutar. Büyük alanlarda, dik çatılarda ve uzun saçak kenarlarında ise yaz sağanağında suyun oluğun kenarından taşmasıyla sonuçlanır.

Eğim, kancalar ve genleşme payı

Oluk, iniş borusunun bağlandığı ağza doğru eğimli olmalıdır, üreticilere göre genellikle her metrede birkaç milimetre. Saçak kenarınız uzun mu? Eğimi artırmak yerine bir iniş borusu daha eklemek daha mantıklıdır. Belirgin şekilde eğik bir oluk cephede göze batar ve uzak ucunda saçak kenarının çok üstünde kalır.

Kanca aralığını üretici belirler, çoğunlukla bir metreye kadar, Doğu Anadolu gibi yoğun kar alan yerlerde daha da sık. Metal oluk sıcaklık değiştikçe uzar ve kısalır. Bu yüzden uzun düz bölümler bir genleşme parçasıyla bölünür ya da iniş borusu, oluğun iki yöne serbestçe hareket edebileceği şekilde yerleştirilir. Malzemeye ve üreticiye göre genleşme noktaları kabaca her 10 ila 15 metrede bir yapılır.

Karı da düşünün. Kar tutucusu olmayan bir çatıdan kar tek seferde kayar ve oluğu kancalarıyla birlikte koparabilir. Saçak üstündeki kar tutucular yalnızca alttan geçen insanları değil, olukların kendisini de korur.

Dış denizliğin tek bir görevi vardır: pencereden gelen suyu cepheden olabildiğince uzağa atmak. Bunun için dışa doğru eğime, cephe yüzeyinin önüne taşan bir damlalık burnuna ve sacın genleşmesine izin veren yan başlıklara ihtiyaç duyar. Sac, genleşme payı bırakılmadan pencere yanağına sıkıca gömülürse sıcaklık değişimlerinde dalgalanır. Yan uçlarda sıva çatlar ve su bu çatlaklardan yalıtımın içine sızar.

Cepheye mantolama yapılırken denizlik, işin sonunda ayrıca ele alınacak bir kalem değil, mantolama sisteminin bir parçasıdır. Doğru sırayla takılır: pencerenin alt profilinin altına ya da bağlantı profilinin içine, son kat sıva atılmadan önce. Eski kısa denizlikler mantolamadan sonra yeni yalıtım kalınlığını aşmaz ve su doğrudan sıvanın üzerinden akar. Tipik sonuç, pencerelerin altında koyu lekeler ve zamanla nemlenen yalıtımdır.

Baca sabit durur, etrafındaki çatı ise hafifçe hareket eder. Bu yüzden etek sacı aynı anda hem bacaya hem kaplamaya sıkıca bağlanmamalıdır. İki parçalı çözüm kendini kanıtlamıştır. Etek sacı bacanın yüzeyi boyunca yukarı kaldırılır ve kaplamanın altına sokulur, üstten de bacadaki bir oyuğa gömülen ayrı bir kapak profili ile örtülür. Usta kuralları, kaplamanın üstüne çıkış yüksekliğini genellikle 15 cm civarında verir.

Geniş bir bacanın arkasında çatıdan gelen su birikir, kar ve yaprak da orada tutunur. Baca genişse arkasına suyu iki yana ayıran küçük bir semer yapılır. Bu detay aşağıdan görünmez ve tam da bu yüzden ucuz işlerde kolayca atlanır. Aynı ilkeler çatı pencereleri, havalandırma boruları ve güneş paneli geçişleri için de geçerlidir. Bu noktalarda öncelikle üreticinin hazır etek sacı setleri kullanılır.

Çatı parapetinin üst kaplaması, yani harpuşta, suyun cephe boyunca akmaması için çatıya doğru eğimli olmalıdır. Sac, yatay yüzeyden geçen vidalarla değil, klipslerle ya da sürekli bir taşıyıcı profille tutturulur. Üst yüzeydeki her delik, suyun girebileceği bir yerdir. Ekler malzemeye göre kenetle, contalı bindirmeyle ya da lehimle yapılır.

Kenetli sac çatıda paneller dik kenetlerle birleştirilir, kenetler elle ya da makineyle kapatılır. Alt yüzeye gizli klipslerle bağlanır: sabit ve kayar klipsler birlikte kullanılır ki sac genleşebilsin. Birçok kişi kenetli sistemin tamamen düz bir çatıya da uygun olduğunu düşünür. Öyle değildir. Üreticiler genellikle birkaç derecelik bir asgari eğim belirler ve düşük eğimde çift kenet, sızdırmazlık bandı ve uygun bir alt katman ister. Sacın altında ayrıca havalandırma ya da ayırıcı bir katman çözülmelidir, aksi halde yoğuşan nem sacı alttan bozar.

Apartmanlarda çatı, olukları ve cephe ortak alandır. Bu yüzden oluk yenileme ya da çatı sac işleri tek bir dairenin değil, apartman yönetiminin ve kat maliklerinin ortak işi olarak planlanır. Tek bir dairenin hizasındaki oluğu ayrı bir ustaya ayrı malzemeyle yaptırmak, ileride birleşim yerlerinde sorun çıkarabilir.

Birçok binada metal oluk sistemi paratonere bağlıdır ya da iniş boruları paratoner iletkeninin hemen yanından geçer. Oluk ve boru değiştirilirken iletken bağlantı kesilmemeli, bağlantı kelepçeleri sökülmemelidir. Paratoner ve topraklamadaki her türlü değişikliği ve ardından yapılacak kontrolü yalnızca bu konuda yetkin bir elektrikçi yapmalıdır.

İniş borularını şehir şebekesine bağlamak istiyorsanız, bunun nasıl yapılacağını bölgenizdeki su ve kanalizasyon idaresine sorun. Yağmur suyunu atık su hattına vermek genellikle uygun değildir ve suyun bahçede tutulması ya da toprağa sızdırılması giderek yaygınlaşıyor. Toplanan yağmur suyu bahçe sulamasında da işe yarar. Ama boruların güzergahını değiştirmeden önce bu noktayı netleştirin. Bir şeyi daha unutmayın: çatıda yapılan iş, yüksekte çalışmaktır. İşi yapan firma, iş güvenliği kurallarına uygun düşme önleyici donanımı sağlamak zorundadır.

Saçak kenarı alçak bir eviniz varsa olukların rutin temizliğini kendiniz yapabilirsiniz. Daha yüksek evlerde, dik çatılarda ya da doğrudan çatıya çıkmak gerekiyorsa işi yüksekte çalışma donanımı olan bir firmaya bırakın.

1. Merdiveni sağlam ve düz bir zemine kurmak, kaymaya karşı sabitlemek ve ikinci bir kişiden tutmasını istemek.
2. Oluktaki yaprakları, çam iğnelerini ve birikintileri eldivenli elle ya da plastik bir küreklik ile almak, yüzeyi çizecek metal bir alet kullanmamak.
3. İniş borusunun üstündeki oluk ağzında bulunan süzgeci ya da yaprak tutucu sepeti temizlemek.
4. Oluğu uzak uçtan iniş ağzına doğru hortumla yıkamak ve suyun hiçbir yerde birikmeden akıp akmadığını izlemek.
5. İniş borusunun açık olup olmadığını kontrol etmek, su yavaş akıyorsa tıkanıklığı alttan temizleme kapağından ya da çakıl tutucudan açmak.
6. Zemin seviyesindeki çakıl tutucuyu temizlemek, içinde biriken kiremit kumunu ve diğer kirleri almak.
7. Kancaları, ekleri ve kelepçeleri gözden geçirmek, paslanma, gevşeme ya da damlama görülen yerleri not edip bir ustaya onartmak.

Sac detaylarını iskele sökülmeden önce kontrol edin. En iyisi sağlam bir yağmur sırasında bakmak, olmazsa hortumla su vererek denemek. Teslim alırken şu noktaları tek tek geçin:

• Oluktaki su iniş ağızlarına akıyor ve yağmurdan sonra olukta su kalmıyor
• Kancalar üreticinin verdiği aralıkta düzenli dizilmiş ve oluk elle bastırınca esnemiyor
• Ekler, köşeler ve oluk başlıkları damlatmıyor, uzun bölümlerde genleşme parçası var
• İniş boruları dik, kelepçeler sağlam ve borular çakıl tutucuya ya da temelden uzağa boşalıyor
• Paratonerle bağlantı korunmuş ve usta paratonerin kontrol ettirilmesi gerektiğini hatırlatmış
• Dış denizlikler dışa eğimli, damlalık burnu cephenin önünde ve yan başlıklar genleşmeye izin veriyor
• Baca etek sacı kaplamanın üstüne kaldırılmış ve kapak profiliyle örtülmüş, yalnızca mastikle kapatılmamış
• Parapet kaplamaları çatıya doğru eğimli ve yatay yüzeyde vida görünmüyor
• Renkli sacın kesik kenarlarında boya kalkmamış ve bakır, çinkonun ya da alüminyumun üstüne yerleştirilmemiş
• Usta size kullanılan malzeme, sistem üreticisi ve garanti koşulları hakkında bilgi vermiş