Çatıda kontra lata montajı

Kontra lataların üç görevi vardır. İlki ve en önemlisi havalandırmadır. Membran ile kiremit arasında, havanın saçaktan mahyaya doğru aktığı bir boşluk kalmalıdır. Bu hava tabakası çatı katından membrandan geçen nemi dışarı taşır. Fırtınada ya da karda kiremit altına sızan suyu da kurutur. Kontra latanın yüksekliği bu yüzden havalandırma boşluğunun yüksekliği demektir.

İkinci görev mekaniktir. Kontra lata, membranı mertek boyunca baştan sona bastırır. Böylece rüzgâr membranı kaldıramaz, membran çivi deliklerinden yırtılmaz. Kiremidi taşıyan yatay latalar da daha sonra kontra latalara çakılır.

Üçüncü görev düz bir yüzey oluşturmaktır. Eski çatılarda, hatta kalitesiz keresteyle yapılmış yeni çatılarda bile mertekler aynı düzlemde olmaz. Kontra latalar altına takoz konularak ya da kesilerek ayarlanır, böylece latalar ve kiremit düz yatar. Bu adım atlanırsa dalgalı görünen kiremidi sökmeden düzeltmek mümkün olmaz.

Peki latalar doğrudan merteğe çakılsa neden olmaz? Çünkü latalar doğrudan membranın üstünde durur. Membran üzerinden akan su her latanın arkasında birikir, lata altındaki membran kuruyamaz ve hava geçecek yer bulamaz. Kontra latalar sayesinde su membran üzerinden saçağa kadar rahatça akar.

NUMIQ fiyat listesinde birbirine yakın üç kalem bulunur. Her birinin kendi sayfası var, bu yüzden farklarını bilmekte fayda var:

• Kontra lata montajı (bu sayfa): Yalnızca mertekler boyunca uzanan dikey kadronlar, membranın ya da mevcut ahşap kaplamanın üstünden. Alan çatının m² cinsinden ölçülür. Kiremit altı yatay latalar dahil değildir
• Kiremit altı lata montajı: Kontra latalar üzerine, kullanılacak kiremidin ölçüsüne göre belirlenen aralıklarla çakılan yatay latalar. Lata aralıkları, saçak ve mahya lataları ile dere çevresindeki latalar bu işin konusudur
• Çatı latası ve kontra lata (birlikte): İki katman aynı ekip tarafından arka arkaya yapılır

Yalnızca kontra lata yaptırmak şu durumlarda anlamlıdır:

• Çatıyı membran ve kontra latalarla hızla geçici olarak kapatmak istiyorsunuz, kiremit ise teslimat nedeniyle birkaç hafta sonra gelecek
• Metal kaplama için tam ahşap kaplama yapılacak ve kontra latalar kaplama ile membran arasında havalandırma sağlayacak ya da kaplamayı taşıyacak
• Yatay latalar kiremitle birlikte kiremit ustası tarafından çakılacak, çünkü usta lata aralığını kendi kiremidine göre belirlemek istiyor
• Mertek üstü ısı yalıtımı yapılıyor ve kontra latalar yalıtım levhalarının içinden uzun vidalarla sabitleniyor, bu ayrı ve daha zahmetli bir iştir
• Yenilemede mevcut ahşap kaplama korunuyor, üzerine yeni membran seriliyor ve kontra latalar bunun üstüne geliyor

Çatınızı membrandan kiremide kadar tek bir firma yapıyorsa ve arada bekleme yoksa birleşik kalem genelde daha pratiktir. Ekip tekrar tekrar gelip güvenlik önlemlerini kurup sökmek zorunda kalmaz, iki katmanın kalitesinden de tek bir kişi sorumlu olur.

Kontra latalar belli bir iş aşamasının sonunda monte edilir. Altındaki işler bitmemişse ekip ya bekler ya da ileride sorun çıkaracak tavizler verir.

• Çatı iskeleti kontrol edilmiş ve onarılmış olmalı. Hasarlı, çürümüş ya da sehim yapmış mertekler membran serilmeden önce değiştirilmeli veya güçlendirilmelidir. Kontra latanın altını sonradan kimse göremez
• Ahşap koruma tamamlanmış olmalı. Eski çatı ahşabına böcek ve mantar ilacı uygulanıyorsa iş bitmiş ve kurumuş olmalıdır
• Su yalıtım membranı ya serilmiş olmalı ya da aynı ekip tarafından kontra latalardan hemen önce serilmelidir. Membran saçaktan yukarı doğru yatay olarak, üreticinin belirttiği bindirmelerle serilir ve uzun süre açıkta bırakılmamalıdır. Çoğu membran güneşe yalnızca üreticinin belirttiği sınırlı bir süre dayanır
• Saçak detayı. Membranın bağlandığı damlalık sacı yerinde olmalı ki membrandan gelen su duvara değil oluğa aksın
• Çatı geçişleri. Baca, pis su havalandırma borusu, çatı pencereleri ve çatı kapakları en azından ölçülüp yerleri işaretlenmiş olmalı ki kontra latalar çevrelerinde doğru kesilebilsin
• İskele ve güvenlik. Saçak boyunca iskele ya da başka bir düşmeye karşı koruma sistemi, malzeme için erişim ve kerestenin kuru tutulacağı bir depolama yeri gerekir

Apartman çatısında çalışılacaksa iş takvimini, malzeme depolama yerini ve ortak alanların kullanımını önceden apartman yönetimi ve kat malikleriyle konuşun. Çatı açıkken üst kattaki komşuların da haberdar olması gerekir.

Merteklerin düzlemini kontrol etmek

Usta önce birkaç merteğin üstünden ip gerer ya da uzun bir mastar koyar, merteklerin nerede taştığını ve nerede çöktüğünü tespit eder. Planyalı keresteden yapılmış yeni çatılarda fark küçüktür. Eski çatılarda ise birkaç santim sehim yapmış mertekler bulunabilir. Kontra latanın nerede takozlanacağına, nerede düzeltileceğine bu aşamada karar verilir.

Kontra latayı yerleştirmek ve sızdırmazlık bandı

Kontra lata merteğin tam ekseni üzerine konur, yanına değil. Eğim düşükse, çatı uzun süre geçici olarak açık kalacaksa ya da membran üreticisi istiyorsa kontra latanın altına çivi sızdırmazlık bandı yapıştırılır. Çivi geçerken bant gövdenin çevresini sarar, böylece su delikten yalıtıma sızmaz.

Sabitleme

Kontra lata merteğe düzenli aralıklarla çakılır ya da vidalanır. Bu aralık projeye ve yüke göre genellikle yaklaşık 30 ile 50 cm arasındadır. Bağlantı merteğin içine yeterince derin girmelidir. Galvanizli çivi kullanılır, daha iyi tutan halkalı gövdeli çiviler sık tercih edilir. Mertek üstü yalıtımda ise sistem vidaları, belirtilen uzunlukta ve belirtilen açıyla kullanılır.

Ekleme ve düzeltme

Kontra latalar alın alına eklenir ve ek her zaman merteğin üzerine gelir. Çökmüş merteklerde kontra latanın altına takoz konur ya da daha yüksek kesitli kontra lata kullanılıp fark ayarlanır. Usta düzlemi, kenardaki kontra latalar arasına gerdiği iple sürekli kontrol eder.

Saçak, mahya ve geçişler

Saçakta kontra latalar, membran ile kiremit arasındaki hava girişi açık kalacak şekilde biter. Bu açıklık sonradan kuş ve böceklere karşı havalandırma tarağı ya da kuş ızgarasıyla korunur. Mahyada kontra latalar, hava havalandırmalı mahyadan çıkabilecek şekilde kesilir. Çatı pencereleri, bacalar ve çatı kaldırımları (çatı odası çıkıntıları) çevresinde kontra latalar yeterli boşlukla kesilir ki hava engelin etrafından dolaşabilsin ve havasız kapalı bir cep oluşmasın.

Dereler ve kırma köşeler

Kırma ve çok parçalı çatılarda kontra latalar kırma köşelerde ve derelerde açılı kesilir. Derede çoğu zaman dere sacının altına ek bir kontra lata ya da tahta konur. Ekibin tecrübesi burada belli olur: her kesim tam oturmalı, derede membran davul gibi gergin kalmamalıdır.

Kereste

Kontra latalar çam ya da ladin keresteden, genellikle böcek ve mantara karşı emprenye edilmiş olarak yapılır. Ahşap kuru, yani nemi yaklaşık yüzde 20'nin altında, düz ve büyük düşen budakları olmayan cinsten olmalıdır. Islak kereste çatıda çarpılır, çeker ve çivileri gevşetir. Kontra latalar nemli gelirse aralarına çıta konarak kapalı bir yerde kurumaya bırakılması iyi olur.

Yükseklik ve kesit

Müstakil evlerde genellikle yaklaşık 40 ile 60 mm yüksekliğinde, 50 ile 60 mm civarı genişliğinde kontra latalar kullanılır. Daha yüksek kontra lata daha geniş havalandırma boşluğu demektir. Buna özellikle uzun merteklerde, düşük eğimde, çok geçişli karmaşık çatılarda ve yaşanan çatı katlarında ihtiyaç duyulur. Belirleyici olan proje ile kiremit ve membran üreticisinin talimatıdır. Kontra latanın genişliği de yatay lataların güvenle çakılmasına yetmelidir.

Bağlantı elemanları ve sızdırmazlık

• Çiviler: Galvanizli, düz ya da halkalı gövdeli, yeterli uzunlukta. İnce merteklerde ince kontra latalar için daha çok vida tercih edilir
• Ahşap vidaları: Yüksek kontra latalarda, takozlamada ve yenilemelerde, çekiç darbelerinin eski ahşabı ya da çatı katındaki alçı sıvayı sarsacağı yerlerde kullanılır
• Mertek üstü yalıtım için sistem vidaları: Uzun, taşıma değerleri belgelenmiş vidalar, üreticinin şemasına göre monte edilir
• Kontra lata altı sızdırmazlık bandı: Köpük ya da bütil esaslı, membranın uzun süre açık kalacağı ya da eğimin düşük olduğu yerlerde

Ahşap kaplama ve metal kaplama altında kontra lata

Üzerinde bitümlü örtü ya da membran olan tam ahşap kaplamada kontra latalar yalnızca tahtalara değil, kaplamanın içinden merteklere sabitlenir. Ahşap kaplama üzerindeki metal çatı kaplamasının altında kontra latalar havalandırma boşluğu oluşturur. Bu boşluk olmazsa sacın alt yüzünde yoğuşma olur ve su çatı katına damlar.

Bu sayfadaki m² fiyatı sıradan bir çatıyı esas alır. Sizin çatınız daha basit olabileceği gibi çok daha zahmetli de olabilir. İşi kolaylaştıranlar:

• Uzun ve düz yüzeyli basit beşik çatı
• Planyalı keresteden yeni ve düz çatı iskeleti
• Güvenli erişim ve kurulmuş iskele
• Az sayıda geçiş ve çatı penceresi
• Serilmiş membran ve sahada hazır malzeme

İşi uzatan ve zorlaştıranlar:

• Her kontra latanın ayrı kesildiği kırma köşeler, dereler ve çatı odası çıkıntıları
• Daha sıkı emniyet gerektiren dik eğim ve büyük yükseklik
• Kontra latanın neredeyse her metrede takozlandığı eski, düzensiz mertekler
• Uzun vidalar ve hassas yerleşim isteyen mertek üstü yalıtım
• Merteklerin yerinin aranması gereken mevcut ahşap kaplama üzerine montaj
• Çok sayıda geçiş, baca ve pencere
• Çatıda çalışmanın mümkün olmadığı ya da doğru olmadığı rüzgârlı ve yağışlı hava

Kontra lata, çatı katmanlarının tam ortasında durur. Öncesinde çatı iskeletini kuran ustalar, gerekirse mertek üstü yalıtımı yapan yalıtımcılar ve damlalık sacını takan çatı sacı ustası vardır. Sonrasında yatay latalar, kiremit ustası, baca etrafındaki sac işleri ve çatı pencerelerinin montajı gelir.

Özellikle şunları koordine etmek gerekir:

• Kontra lata yüksekliğini kiremit ustasıyla. Saçak yüksekliğini, oluk bağlantısını ve mahya yüksekliğini etkiler
• Çatı pencerelerinin yerini. Pencere üreticilerinin membran bağlantısı ve pencere üstündeki suyun yönlendirilmesi için kendi montaj talimatları vardır
• Çatı katı yalıtımını. Taş yünü merteklerin arasına alttan yerleştiriliyorsa membranı havalandırma boşluğuna doğru itmemelidir. Aksi halde membran kontra latalar arasında bombe yapar ve havalandırma kesitini daraltır
• Paratoner ve antenleri. Bunların tutucuları çoğu zaman kiremidin içinden latalara ve kontra latalara bağlanır. Önceden bilinmesi işleri kolaylaştırır

Kontra lata hatalarının çoğu montajdan hemen sonra görünmez. İlk kıştan sonra, bazen birkaç yıl sonra ortaya çıkar.

• Çok alçak kontra lata. Havalandırma boşluğu yetmez, kiremit altında nem birikir, latalar küflenir, çatı katındaki alçıpanda lekeler belirir
• Kapanmış hava girişi ya da çıkışı. Saçakta boşluk harçla, sacla ya da çok sık bir ızgarayla kapanır, mahyada havalandırmalı mahya yoktur. Kontra latalar yeterince yüksek olsa bile hava akacak yer bulamaz
• Merteğin ekseni dışında kalan kontra lata. Çivi yalnızca membrandan ve yalıtımdan geçer. Kontra lata zamanla gevşer, membranda delikler kalır
• Kısa ya da galvanizsiz çiviler. Paslanır, gevşer, kuvvetli rüzgârda kiremit oynar
• Gerektiği yerde sızdırmazlık bandının olmaması. Geçici kapamada su çivi deliklerinden yalıtıma sızar ve tavanda leke çıkana kadar kimse fark etmez
• Çatı penceresi altında kesilmeden devam eden kontra latalar. Pencerenin üstünde havasız kapalı bir bölge oluşur, pencere çevresinde nem kalır ve ahşap zarar görür
• Nemli kereste. Kontra latalar çarpılır, düzlem bozulur, kiremit çatıda gözle görülür dalgalar oluşturur
• Düzeltilmemiş mertekler. Çatıya yan açıdan bakınca çukurlar ve tümsekler görünür. Bu ancak kiremit yeniden döşenerek düzeltilebilir
• Montaj sırasında hasar gören membran. Mertekler arasında membrana basmak, düşen alet, kesim sırasında delinme. Küçük yırtıklar hemen o membrana uygun bantla kapatılmalıdır

Kontra lata montajı, eğimli yüzeyde ve çoğu zaman nemliyken kaygan olan membranın üzerinde yapılan bir yüksekte çalışma işidir. İskele ya da başka bir düşme koruması, emniyet donanımı ve çatı iskeleti üzerinde hareket etme tecrübesi gerektirir. Bu yüzden bu iş amatör ustalara yönelik bir iş olarak anlatılmaz. Ekibin işini kolaylaştırmak isterseniz evin çevresini hazırlayabilir, kerestenin kuru depolanmasını sağlayabilir, çatı katını alttan kontrol edilebilecek şekilde boşaltabilir ve membranın uzun süre açıkta kalmaması için tarihleri buna göre ayarlayabilirsiniz.

Ne kadar sürer? Müstakil bir evin basit beşik çatısında iki ya da üç ustalık bir ekip kontra lata işini genellikle bir ile iki gün içinde bitirir. Çatı odası çıkıntıları olan kırma çatıda, düzensiz iskelette ya da mertek üstü yalıtımda süre birkaç katına çıkabilir. Kontra latada beklenecek bir kuruma ya da priz süresi yoktur. Yine de hava işi geciktirebilir, çünkü ıslak membran üzerinde güvenle çalışılamaz.

Ustalar gitmeden, latalar ve kiremit gelmeden önce çatıyı hem iskeleden hem de alttan, çatı katından gözden geçirmeniz faydalı olur:

• Her kontra lata merteğin ekseninde duruyor ve sağlam, bastırınca oynamıyor
• Çiviler ya da vidalar düzenli aralıklarla çakılmış ve galvanizli
• Kontra lata ekleri merteğin üzerinde, alın alına ve büyük boşluk yok
• Kontra lata yüksekliği projeye ya da kiremit ustasıyla yapılan anlaşmaya uygun
• Çatı yüzeyi ip boyunca bakıldığında görünür dalga içermiyor
• Saçakta hava girişi açık ve membran suyu oluğa yönlendiriyor
• Mahyada havalandırma için boşluk bırakılmış
• Çatı pencereleri, bacalar ve çatı odası çıkıntıları çevresinde kontra latalar hava akışı için boşlukla kesilmiş
• Sızdırmazlık bandı anlaşılan yerlerde gerçekten yapıştırılmış
• Membran yırtık, delik ya da havalandırma boşluğuna doğru bombe yapmış değil
• Çatı katından merteği ıskalamış çiviler görünmüyor
• Kereste kuru, emprenyeli ve çarpılmamış
• Atıklar, kesim artıkları ve çiviler çatıdan ve evin çevresinden toplanmış