Betonnen afsluiting plaatsen tot 2,4 m hoog

In de prijslijst vind je drie aparte posten: een betonnen afsluiting tot 1,8 m, tot 2,1 m en tot 2,4 m. Op het eerste gezicht lijkt het verschil alleen het aantal platen per veld. In werkelijkheid verandert met elke extra rij platen ook de stabiliteit, het gewicht van de onderdelen, de manier van werken en het risico tijdens de plaatsing.

• Een afsluiting tot 1,8 m schermt een staande volwassene maar gedeeltelijk af. De palen zijn korter en lichter, de funderingen kleiner, en de meeste platen schuif je vanaf de grond in.
• Een afsluiting tot 2,1 m geeft meestal volledige privacy tegen inkijk vanaf de straat. Ze kan nog zonder stelling geplaatst worden, maar de bovenste platen gaan al boven het hoofd in de sleuven.
• Een afsluiting tot 2,4 m houdt ook de blik tegen vanaf een hoger gelegen straat of het terras van de buren. De palen zijn wel merkbaar langer en zwaarder, de funderingen moeten dieper of breder, de bovenste platen gaan erin vanaf een stelling of met een kraan, en de wind duwt met een veel grotere kracht op de wand.

Waarom telt de wind zo zwaar? Een betonnen afsluiting is een volle wand zonder openingen. Hoe hoger ze is, hoe groter het oppervlak waarop de wind drukt en hoe langer de hefboom waarmee die kracht naar de voet van de paal gaat. Een afsluiting van 2,4 m krijgt dus niet gewoon een derde meer te verduren dan een van 1,8 m: de belasting onderaan de paal ligt een flink stuk hoger. Daarom schrijven fabrikanten voor de hoogste opstellingen vaak verstevigde palen of grotere funderingen voor, of raden ze op open, winderige plekken een lagere hoogte aan.

De variant tot 2,4 m heeft vooral zin waar die hoogte echt iets oplost. Wil je gewoon je perceel van dat van de buren scheiden, dan volstaat 1,8 of 2,1 m vaak, met een eenvoudigere plaatsing en minder schaduw in de tuin. Een hoge wand werpt namelijk een lange schaduw. Aan de noordkant ligt een strook gras of border het grootste deel van de dag in de schaduw, en dat geldt ook voor de buren.

Perceelgrens en ondergrondse leidingen

Laat de perceelgrens uitzetten door een landmeter en ga niet af op de ligging van de oude haag of draadafsluiting. Bij een betonnen afsluiting verplaats je bij een fout niet gewoon een paar palen: dan moeten funderingen eruit gebroken worden. Bespreek de ligging vooraf met de buren, zeker als de afsluiting op de grens komt. Een wand van 2,4 m verandert ook bij hen het licht en het uitzicht, en het is verstandig de afspraken op papier te zetten.

Even belangrijk is weten waar de kabels en leidingen in de grond liggen: gas, elektriciteit, water, riolering en telecom. In Vlaanderen vraag je die plannen op via KLIP, in Brussel en Wallonië via het gelijkaardige platform. De putten voor de funderingen gaan precies tot de diepte waar zulke leidingen vaak liggen.

Wordt bij het graven een gasleiding geraakt of ruik je gas, verlaat dan meteen de plek, gebruik geen open vuur, schakel geen elektrische toestellen in of uit en bel 112 of de netbeheerder (Fluvius, Sibelga, ORES of RESA). Aan gasleidingen mag alleen een bevoegde vakman werken.

Toegang, terrein en aanverwante werken

• Langs de lijn van de afsluiting moet een vrije strook van minstens een à twee meter breed liggen, zonder struiken, wortels of oude afsluiting.
• De vrachtwagen met materiaal heeft plaats nodig om te lossen, liefst zo dicht mogelijk bij de afsluiting. Lange palen over het terrein dragen gaat traag en is riskant.
• De plaats van de poort en het tuinpoortje moet vastliggen, met de breedte van de opening en het type palen.
• Komt er een poortaandrijving, een bel, een camera of verlichting, dan moeten de wachtbuizen voor de kabels erin vóór de funderingen gestort worden. De aansluiting zelf doet een erkende elektricien. De installatie moet voldoen aan het AREI en door een erkend keuringsorganisme gekeurd worden.
• Is er een hoogteverschil in het terrein tussen jou en de buren, beslis dan vooraf wie de grond tegenhoudt en waarmee.

Uitzetten en graven

De plaatsers spannen een koord langs de grens en duiden de plaats van de palen aan. De paalafstand bepaal je niet op het oog. Ze volgt uit de lengte van de platen van de gekozen fabrikant, meestal ongeveer twee meter, plus de speling in de sleuven. Daarna worden de putten voor de funderingen geboord of gegraven. Bij een afsluiting tot 2,4 m gebruikt men meestal een gemotoriseerde grondboor of een boor op een minigraver, omdat de putten diep zijn en er bij een lange afsluiting veel van zijn. De diepte hangt af van de fabrikant en de ondergrond. In Belgische omstandigheden ligt ze meestal rond 80 cm of dieper, zodat de voet onder de vorstgrens zit. Voor de hoogste variant vragen fabrikanten vaak diepere of bredere funderingen dan voor een afsluiting tot 1,8 m.

Palen in de funderingen zetten

Eerst komt de eind- of hoekpaal. Die gaat in de put, wordt met de waterpas in twee richtingen loodrecht gezet, op hoogte gebracht volgens het koord en ingegoten. Daarna volgen de andere palen een voor een. Een beproefde werkwijze is om tussen twee net gezette palen de onderste plaat te schuiven of een afstandslat te gebruiken, zodat de afstand precies klopt. Bij 2,4 m zijn de palen, inclusief het deel in de grond, ongeveer drie en een halve meter lang en zwaar. Ze worden daarom met meerdere mensen of met een kraanarm verplaatst en tot het beton uitgehard is met schoren gestut.

Een belangrijk detail: vers beton in de fundering houdt de paal nog niet tegen wind of tegen de druk van extra platen. Op de eerste dag schuift men daarom meestal alleen de onderste plaat of twee platen in. De rest volgt pas als de funderingen uitgehard zijn.

Platen inschuiven

Als eerste komt de onderplaat. Die zit gedeeltelijk onder het maaiveld en verhindert dat honden of wild eronder graven. Daarna volgen de andere platen, die van bovenaf in de sleuven zakken. Tot ongeveer twee meter kan men werken vanaf de grond of een ladder. De bovenste rijen bij 2,4 m gaan erin vanaf een stelling, verrijdbare bokken of met een kraanarm. Elke plaat moet over de volle lengte op de plaat eronder rusten, zonder scheef te hangen of vast te lopen in de sleuf. Bij decoratieve platen let men erop dat het motief doorloopt en dat de zichtzijde naar de juiste kant kijkt.

Afwerking

Op de palen komen afdekkappen die de bovenkant tegen regen en vorst beschermen. Rond de funderingen wordt de grond aangevuld en het terrein zo bijgewerkt dat water van de afsluiting wegloopt en niet tegen de onderplaat blijft staan. Resten beton en mortel worden van de platen verwijderd zolang ze nog vers zijn.

Palen

Een systeem bestaat uit verschillende soorten palen. Tel bij de bestelling nauwkeurig hoeveel je van elk nodig hebt:

• Tussenpalen hebben een sleuf aan twee tegenover elkaar liggende kanten.
• Eindpalen hebben maar aan één kant een sleuf en staan naast de poort of aan het einde van de afsluiting.
• Hoekpalen hebben sleuven die haaks op elkaar staan.
• Sommige fabrikanten bieden verstevigde palen aan, met een grotere doorsnede of meer wapening, juist voor de hoogste opstellingen.

Kijk bij 2,4 m altijd in de technische fiche welke paal de fabrikant voor deze hoogte voorschrijft. Een gewone paal die bedoeld is voor lagere afsluitingen kan na verloop van tijd doorbuigen of aan de voet barsten.

Platen en motief

De platen zijn meestal ongeveer 25 tot 50 cm hoog en met staal gewapend. Je hebt gladde platen, platen met een steen-, baksteen- of houtmotief, en platen met een motief aan één of aan beide kanten. Een dubbelzijdig motief is zinvol op de grens met de buren of langs de straat, waar beide kanten zichtbaar zijn. De opbouw wordt zo gekozen dat de onderplaat en de rijen erboven samen in de bovengrondse hoogte van de paal passen. Bij 2,4 m gaat het om de meeste rijen en dus ook de meeste platen per lopende meter.

Beton voor de funderingen

Voor de funderingen gebruikt men stortklaar beton van de centrale of beton dat ter plaatse gemengd wordt, in de sterkteklasse die de fabrikant aanraadt. Bij een lange afsluiting tot 2,4 m loont een truckmixer, omdat het volume groot is en een gelijkmatige kwaliteit hier belangrijker is dan bij een lage afsluiting. Kant-en-klare droge mortel in zakken is eerder iets voor korte stukken en herstellingen.

Afwerking van het oppervlak

Je kunt het beton naturel laten, impregneren of schilderen met een verf voor beton en gevels. Schilderen doe je pas als het beton uitgehard is, bij droog weer. Een impregnatie maakt het beton minder poreus en vertraagt mosgroei aan de schaduwkant, wat bij een hoge wand meer opvalt. In het Belgische klimaat met veel regen is dat geen overbodige luxe.

De prijs per lopende meter gaat uit van gemiddelde omstandigheden. Hoe zwaar het werk echt is, hangt vooral af van deze factoren:

• Een vlak terrein en een grond die vlot te boren is, maken het werk veel sneller. Stenen, bouwpuin of boomwortels vertragen het.
• Een helling betekent trapsgewijs geplaatste velden, langere palen bij elke trede en zorgvuldiger meten.
• Een goede toegang voor vrachtwagen en kraan beperkt het sjouwen met zware onderdelen. Een smalle doorgang naast een rijwoning maakt het traag en omslachtig.
• Veel hoeken, knikken en korte velden betekenen meer platen op maat zagen en meer nauwkeurig meetwerk.
• Een oude afsluiting die eerst weg moet, brengt extra werk en afvoer mee. Oude golfplaten of panelen van asbestcement laat je verwijderen door een erkende asbestverwijderaar.
• Bij 2,4 m komen er een stelling of kraanarm bij, een grotere ploeg en een langere wachttijd tussen het storten en de afwerking.
• Natte grond en regen tijdens het storten leggen het werk stil. Bij vorst kan er zonder extra maatregelen niet gestort worden.

• Te ondiepe of te smalle funderingen: na de eerste winter of een stevige storm begint de afsluiting over te hellen. Bij 2,4 m gebeurt dat sneller en zichtbaarder dan bij een lagere afsluiting.
• Onnauwkeurige paalafstand: de plaat past niet in het veld of heeft zoveel speling dat ze klappert. Herstellen betekent een paal eruit breken.
• Palen die niet loodrecht staan: bij een hoge wand wordt de afwijking naar boven toe groter en lopen de bovenste platen vast in de sleuf.
• De palen volledig belasten voor het beton uitgehard is: de paal draait of kantelt in de fundering en komt nooit meer recht.
• Palen gebruiken die voor een lagere hoogte bedoeld zijn: barsten aan de voet van de paal, eerst haarfijn en daarna steeds breder.
• De afsluiting gebruiken als keermuur: de grond van de buren duwt tegen de platen, die gaan bol staan en barsten. Een betonnen platenafsluiting is niet gemaakt om grond tegen te houden.
• Water dat tegen de onderplaat blijft staan: de platen zuigen zich vol, schilferen in de winter af en worden groen.
• Vergeten wachtbuizen voor de kabels naar de poort: later moet er naast de afgewerkte afsluiting gegraven of in de funderingen gekapt worden.
• Beschadigde plaatranden bij het lossen en dragen: afgebroken hoeken zijn op een decoratief oppervlak niet onopvallend te herstellen.

In de praktijk gebeurt het vaak dat een afsluiting tot 2,4 m op dezelfde manier geplaatst wordt als een lagere, alleen met meer platen. De eerste maanden ziet alles er goed uit. Het probleem komt pas na een paar stormen aan het licht.

De plaatsing gebeurt in twee fasen. In de eerste fase wordt de lijn uitgezet, worden de putten geboord en de palen met de onderste platen gezet en ingegoten. In de tweede fase, als het beton uitgehard is, komen de bovenste rijen platen en de afdekkappen. Tussen beide fasen zitten meestal enkele dagen, bij koud weer langer. De juiste wachttijd hangt af van de fabrikant en de temperatuur. Bij 2,4 m loont het niet om die wachttijd in te korten, want net de bovenste rijen zorgen voor de grootste hefboom op de paal.

Op een vlak terrein met goede toegang zet een ervaren ploeg de palen voor een gewone tuin in één tot enkele dagen. Het hele werk, afwerking inbegrepen, is meestal binnen een à twee weken klaar. Een helling, een stenige ondergrond of slecht weer maken het langer. Beton blijft nog enkele weken verder uitharden. Wacht dus met schilderen en met zwaardere belasting, zoals grote bloembakken ophangen of materiaal tegen de wand zetten.

De plaatsing zelf van een afsluiting tot 2,4 m doe je als leek beter niet op eigen houtje. Het gaat om onderdelen van tientallen kilo's die boven het hoofd en vaak vanaf een stelling geplaatst worden, en een fout in de funderingen is later moeilijk recht te zetten. De voorbereiding van het terrein kun je wel zelf doen. Zo spaar je de plaatsers tijd en vermijd je onnodige problemen.

1. Een landmeter inschakelen om de perceelgrens uit te zetten en de grenspunten zichtbaar laten aanduiden.
2. De plannen van ondergrondse kabels en leidingen opvragen en het tracé met verf of piketten aanduiden.
3. Met de buren afspreken over de ligging, een dubbelzijdig motief en toegang langs hun kant tijdens de werken.
4. De strook langs de lijn van de afsluiting vrijmaken van struiken, wortels, stenen en afval.
5. Een oude houten afsluiting of draadafsluiting afbreken als er geen asbest in zit, en het afval afvoeren.
6. De juiste plaats en breedte van de poort en het tuinpoortje vastleggen en aanduiden.
7. Beslissen over kabels naar de poort en de verlichting en wachtbuizen klaarleggen, zodat de plaatsers ze vóór het storten kunnen leggen.
8. Een vlakke, verharde losplaats voorzien, zo dicht mogelijk bij de afsluiting.

Loop de afgewerkte afsluiting helemaal af, langs beide kanten, liefst bij daglicht en met een waterpas en een koord bij de hand. Bij een hoge wand zie je afwijkingen het best als je vanaf één uiteinde langs de lijn kijkt.

• De palen staan in beide richtingen loodrecht en bewegen niet als je ertegen duwt
• De bovenrand loopt recht of is op een helling regelmatig getrapt
• Alle platen rusten over de volle lengte op elkaar, klapperen niet en hebben geen grote speling in de sleuf
• Er zitten geen barsten, afgebroken randen of betonresten op platen en palen
• Het motief loopt door en de zichtzijde kijkt naar de afgesproken kant
• Op elke paal zit een afdekkap
• Rond de funderingen is de grond aangevuld en het terrein voert water af van de afsluiting
• De openingen voor poort en tuinpoortje hebben de afgesproken breedte en de wachtbuizen zitten op hun plaats
• De afsluiting staat op de uitgezette grens en de aannemer heeft je informatie gegeven over het gebruikte systeem en het aanbevolen onderhoud