Tuinmuur uit bekistingsblokken 12/15 cm

Een bekistingsblok is een hol betonblok dat dienstdoet als verloren bekisting. Het getal staat voor de dikte in centimeter: een blok van 12 is ongeveer 12 cm dik, een blok van 15 ongeveer 15 cm. Binnenin zitten holtes waarin wapening komt en beton wordt gegoten. Het blok zelf draagt dus weinig, de sterkte zit in de betonkern met het staal.

Dunne blokken zijn vooral geschikt voor deze situaties:

• Een sokkel onder afsluitpanelen, draad of houten vulling, meestal tot ongeveer 30 à 80 cm hoog
• Een lage volle muur langs het voetpad, rond een border of een voortuin
• Een afsluiting op een smalle strook langs de grens, waar een dikke muur onnodig ruimte zou innemen
• De vervanging van een oude, afgebrokkelde betonnen sokkel op dezelfde lijn

Waarom is de hoogte zo belangrijk bij een dun blok? Een volle muur werkt als een zeil. Hoe hoger hij is, hoe harder de wind ertegen duwt en hoe groter de krachten aan de voet bij de fundering. Een slanke muur van 12 à 15 cm heeft weinig stabiliteit, daarom bouwt men er geen hoge volle afsluiting mee zonder kolommen uit dikkere blokken of zonder berekening door een stabiliteitsingenieur. De fabrikant vermeldt welke hoogte haalbaar is voor zijn blok. Bij hogere volle muren loont het om een ingenieur te raadplegen.

Op NUMIQ vind je ook een aparte post voor een afsluiting uit bekistingsblokken van 20/25 cm. Beide lijken op elkaar, maar ze dienen voor een andere taak. Het verschil zit niet alleen in de dikte, maar ook in wat de muur kan dragen, hoe je hem volstort en hoeveel werk er rond hangt.

• Toepassing: 12/15 is typisch een sokkel of een lage muur. 20/25 kiest men voor hogere volle muren, geluidsschermen, kolommen voor poorten en waar de muur een klein hoogteverschil in het terrein opvangt.
• Holtes en beton: dunne blokken hebben smalle holtes, ze vragen beton met fijne korrel en voorzichtig storten. Dikke blokken verdragen gewoner beton en er past meer wapening in.
• Fundering: onder 12/15 volstaat meestal een smallere funderingsstrook. Onder 20/25 is ze breder en bij een hogere muur ook zwaarder gewapend.
• Gewicht en hanteren: dunne blokken draagt één persoon zonder moeite, ook in een tuin die je alleen via de garage bereikt. Dikke blokken zijn zwaarder, voor lange stukken plan je beter een palletwagen of een kraantje in.
• Betonverbruik: per lopende meter van dezelfde hoogte gaat er in 12/15 duidelijk minder beton. Dat maakt de logistiek eenvoudiger en vaak kan het beton ter plaatse worden gemengd.
• Risico's: een dunne muur is gevoeliger voor uitbuiken tijdens het storten, voor wind en voor gronddruk. Een dikke muur is robuuster, maar een grote fout in de aanzet herstel je er moeilijker op.

Praktisch gezegd: wil je een sokkel onder panelen en houdt de muur geen grond tegen, dan volstaat 12/15 meestal. Wil je een volle muur op manshoogte, ligt de tuin van de buren een halve meter hoger of hang je er een zware poort aan, kies dan 20/25 of minstens kolommen uit dikkere blokken.

De perceelsgrens

Een afsluiting staat op of vlak bij de grens, en die grens moet vaststaan. In de praktijk blijkt vaak dat een oude afsluiting tientallen centimeters naast de echte grens staat. Twijfel je, laat dan een landmeter de grens uitzetten en spreek met je buren af nog voor er gegraven wordt. Een discussie over een strook grond los je veel moeilijker op als het beton al gegoten is. Komt de muur precies op de grens, leg dan schriftelijk vast wie wat betaalt en wie later het onderhoud doet.

Leidingen in de grond

Langs afsluitingen lopen vaak wateraansluitingen, gas, elektriciteit en telecomkabels. Vraag voor je graaft de plannen op, in Vlaanderen via KLIP, in Brussel en Wallonië via het federale meldpunt KLIM-CICC. Graaf met de hand overal waar een leiding dichtbij ligt. Beschadig je een gasleiding of ruik je gas, ga dan meteen op veilige afstand staan, gebruik geen vuur of elektrische toestellen en bel 112 of de netbeheerder (Fluvius, Sibelga, ORES of RESA). Raak een kabel onder spanning nooit aan. Zo'n schade herstelt alleen de netbeheerder of een erkend elektricien.

Fundering en bereikbaarheid

Bekistingsblokken van 12/15 komen op een betonnen funderingsstrook. Die gaat tot op vorstvrije diepte, in België meestal ongeveer 80 cm, afhankelijk van de ondergrond. In het verse beton van de fundering plaatst men verticale wapeningsstaven, de zogenaamde stekken, die de fundering later met de muur verbinden. Vraag na of de post in de prijslijst ook de uitgraving en de fundering omvat, of alleen de muur zelf. Zorg voor een plek waar de pallet blokken kan worden geleverd en opgeslagen, en voor water en stroom voor de betonmolen.

1. De lijn van de afsluiting uitzetten met een koord tussen piketten, de hoogte van de bovenrand bepalen en de plaats van poort, hekje en dilatatievoegen aanduiden.
2. De fundering nakijken: vlakheid, hoogte en positie van de stekken. Is de fundering niet vlak, dan wordt de eerste laag in mortel uitgevlakt.
3. De eerste laag blokken in cementmortel zetten, precies volgens koord en waterpas. Dit is de belangrijkste stap: elke fout wordt hogerop groter.
4. De volgende lagen droog stapelen in verband, dus met de voegen telkens een half blok verschoven. Aan de uiteinden en bij poorten komen eindblokken of op maat gezaagde blokken.
5. Horizontale wapening in de uitsparingen van de blokken leggen, meestal ongeveer om de twee lagen, en de verticale staven verlengen volgens het ontwerp.
6. Het beton in lagen storten, niet in één keer over de volle hoogte. Het beton wordt verdicht door te porren of voorzichtig te trillen.
7. Lood en lijn nakijken terwijl het beton nog aantrekt, zodat de muur nog licht bij te sturen is.
8. De bovenrand afwerken: beton afreien, ankers voor panelen of paaltjes inzetten, later de muurkappen plaatsen.
9. Na uitharding de afwerking aanbrengen: sokkelpleister of crepi, steenstrips, natuursteen, een betonverf of het blok zichtbaar laten als de fabrikant dat toelaat.

Dunne blokken volstorten

Bij 12/15 is het volstorten het meest delicate deel van het werk. De holtes zijn smal en grove korrels blijven erin haken. Zo ontstaan holle plekken zonder beton die je aan de buitenkant niet ziet. Men gebruikt daarom beton met fijne korrel, meestal ongeveer tot 8 mm, en een vloeibaardere maar niet waterige consistentie. De sterkteklasse bepaalt de fabrikant van de blokken of de ingenieur, doorgaans gaat het om gewoon constructiebeton.

Het beton gaat er in lagen in, fabrikanten vermelden meestal enkele lagen blokken per keer. Zo duwt het verse beton het dunne blok niet uit en scheurt het niet open. Verdichten gebeurt met een staaf of met een trilnaald met dunne kop, kort en voorzichtig. Te lang trillen zet een dunne muur aan het schudden en duwt hem uit de lijn.

De blokken

Bekistingsblokken zijn van beton, sommige met een gladde en andere met een ruwere zichtzijde. Het gewone grijze blok is bedoeld om te bepleisteren of te bekleden. Wil je een muur zonder afwerking, kies dan een blok dat de fabrikant uitdrukkelijk als zichtblok of afsluitingsblok verkoopt. Naast de klassieke bekistingsblokken bestaan er ook decoratieve afsluitsystemen met gekloven oppervlak, met eigen kolom- en afdekelementen. Wie de muur wil laten aansluiten bij een woning in gevelsteen, kiest vaak voor steenstrips of een parement van halfsteens metselwerk ervoor, al neemt dat laatste weer meer plaats in.

De wapening

In dunne blokken komen staven met een kleinere diameter, omdat dik staal met voldoende betondekking niet in de smalle holtes past. De wapening mag niet tegen het blok liggen, ze moet volledig in beton zitten, anders roest ze snel. Bij een sokkel onder panelen volstaat meestal een eenvoudige wapening. Bij een hogere volle muur beslist het ontwerp van de ingenieur.

Afdekking en afwerking

De bovenrand wordt beschermd met een muurkap in beton of natuursteen. Die moet overstek en een druiplijst hebben, zodat het water niet langs de muur loopt. Onder de muurkap komt een vorstbestendige lijm of mortel, geen gewone binnenpleister. Voor het oppervlak gebruik je een buitenpleister voor sokkels, een bekleding in steen of steenstrips, of een gevelverf voor beton. Aan de kant die tegen de grond zit, is een waterdichte coating nuttig. Anders trekt het vocht omhoog en bladdert de pleister af, iets wat je in ons natte klimaat snel ziet.

Het snelst gaat het op een vlak terrein, met goede toegang en een fundering die exact op hoogte ligt. Het werk wordt daarentegen zwaarder door:

• Een helling, waar fundering en muur trapsgewijs moeten verspringen en er meer gezaagde blokken nodig zijn
• Veel hoeken, bochten, hekjes en eindstukken op een korte lengte
• Slechte bereikbaarheid, als blokken en beton met de kruiwagen door de woning of een smalle zijgang moeten
• Een scheve of oude fundering die je moet uitvlakken of deels vervangen
• Afbraak en afvoer van de oude afsluiting, wortels van bomen en hagen in de lijn van de muur
• Leidingen in de lijn van de afsluiting, die handmatig graven of een andere tracé afdwingen
• Hogere eisen aan het uitzicht, zoals een zichtblok waarop geen druppel beton mag komen

Bij 12/15 helpt het dat de blokken licht zijn en er minder beton nodig is. Vraag je van een dun blok echter wat bij de dikke variant hoort, dan verschuift de kost naar complexere wapening, extra kolommen en herstellingen.

Een muur uit bekistingsblokken is meestal maar een deel van de afsluiting. Voor het storten moet vastliggen welk vulsysteem op de sokkel komt. Ankers voor panelen, paaltjes voor draad of beugels voor hout worden in het verse beton gezet of later geboord. Boren in een dunne muur kan de rand doen afsplinteren, daarom regel je de verankering beter vooraf.

Stem daarnaast af:

• Mantelbuizen voor de elektriciteit naar poortmotor, verlichting, bel of videofoon, die je voor het storten plaatst. De aansluiting zelf doet een elektricien volgens het AREI, met een keuring door een erkend keuringsorganisme
• De plaats van de brievenbus en eventuele nissen voor meters, waarover de netbeheerder beslist
• Kolommen voor poort en hekje, die bij een zwaardere poort uit dikkere blokken komen en niet uit 12/15
• Afwatering langs de muur, zodat water van opritten en terrassen niet naar de voet van de muur loopt
• Grondwerken, klinkers en boordstenen die de klinkerlegger later tegen de muur aanlegt

• Een te ondiepe fundering: na enkele winters helt de muur over of scheurt hij, omdat bevriezende grond hem opduwt
• Geen stekken uit de fundering: de muur staat er alleen op gekleefd en wind of een stoot kan hem omduwen
• Grove korrels in smalle holtes: er blijven holle plekken in de muur, de wapening zonder beton roest en roestig water sijpelt naar buiten
• De volle hoogte in één keer storten: de blokken buiken uit, schuiven uit elkaar of de muur wijkt uit de lijn
• Geen dilatatievoegen op een lang stuk: er verschijnen verticale scheuren op willekeurige plaatsen. Dilatatievoegen komen meestal om de paar meter, de juiste afstand geeft de fabrikant
• Een muurkap zonder overstek of druiplijst: water loopt in de top van de muur, de pleister valt af en het beton bevriest
• Gewone pleister zonder bescherming tegen de grond: de onderkant blijft nat, er komen uitbloeiingen en mos
• Een dunne muur gebruikt als keermuur: onder gronddruk kantelt hij, ook als hij laag is

Het stapelen en storten van dunne blokken zelf gaat vrij snel. Meer tijd gaat naar de uitgraving, de fundering en het wachten op het beton. De fundering moet voor het stapelen enkele dagen uitharden, betonleveranciers raden meestal aan pas te belasten als het beton voldoende sterkte heeft. In de zomer bescherm je het beton in de blokken tegen snel uitdrogen, het best door de muur enkele dagen nat te houden en af te dekken. Bij vriesweer of temperaturen rond nul wordt er zonder maatregelen niet gestort.

Afsluitpanelen komen er gewoonlijk pas na enkele dagen op. Pleister of bekleding volgt meestal na enkele weken, als het beton uitgehard en droog is. Beton haalt zijn volle sterkte doorgaans na ongeveer 28 dagen.

Een lage sokkel onder draad of panelen kan een handige doe-het-zelver zelf bouwen, op voorwaarde dat de fundering met stekken al klaar en uitgehard is. Begin niet zelf aan hoge volle muren, keermuren of werk vlak bij leidingen.

1. Vlakheid en hoogte van de fundering controleren en het hoogste punt aanduiden.
2. Een koord spannen over de volle lengte tussen stevige piketten.
3. Cementmortel aanmaken en de eerste laag blokken precies volgens het koord zetten.
4. Elk blok met de waterpas controleren, in de lengte en in de breedte.
5. De mortel onder de eerste laag laten aantrekken, meestal tot de volgende dag.
6. De volgende lagen droog stapelen met verspringende voegen.
7. Horizontale wapening in de uitsparingen leggen en aan de verticale staven vastbinden.
8. Beton met fijne korrel aanmaken of een geschikte kant-en-klare mengeling bestellen.
9. In lagen storten en elke laag met een staaf doorporren.
10. Na elke laag lijn en lood van de muur nakijken.
11. De ankers voor de afsluitvulling in het verse beton zetten.
12. De muur afdekken met folie en enkele dagen nat houden.
13. Na uitharding de muurkappen op vorstbestendige lijm plaatsen.

De eenvoudigste controle is langs de muur kijken vanaf één uiteinde. De lijn moet recht zijn, zonder golven of uitgebuikte plekken. Controleer met de waterpas het lood op meerdere plaatsen en de bovenrand over de volle lengte. Met een hamer op de blokken tikken verraadt plekken zonder beton: die klinken holler. Bekijk de voegen tussen de blokken: er mag geen beton uitgelopen zijn en er mag geen wapening zichtbaar zijn. Bij de muurkappen kijk je naar overstek, helling en gesloten voegen.

• De muur staat op de afgesproken grens en in de afgesproken lijn
• De muur staat te lood, is recht en zonder uitbuikingen
• De bovenrand ligt waterpas of verspringt netjes mee met het terrein
• De dilatatievoegen zitten op de afgesproken plaatsen
• In de voegen is geen wapening en geen holle ruimte te zien
• De ankers voor de vulling zitten op de juiste onderlinge afstand
• De mantelbuizen voor elektriciteit zitten op hun plaats en zijn doorgankelijk
• De muurkappen hebben overstek en een druiplijst en liggen vast
• De omgeving is opgeruimd, betonresten zijn van de muur en het terrein verwijderd
• Je weet van de aannemer wanneer de muur mag worden afgewerkt en belast