Open cel spuitschuimisolatie van 30 tot 35 cm dik

Open cel schuim heeft volgens de fabrikanten meestal een warmtegeleiding van ongeveer 0,036 tot 0,040 W/m·K. Het isoleert dus ongeveer even goed als degelijke minerale wol. Een laag van 30 tot 35 cm geeft een warmteweerstand van grofweg 8 tot 9 m²·K/W. Dat is het niveau dat ontwerpers en energiedeskundigen doorgaans voorstellen voor daken van zeer energiezuinige woningen, en dat goed scoort op het EPC.

Deze dikte zie je vooral in deze situaties:

• Een zolder wordt omgebouwd tot slaapkamer of bureau en het dak moet het niveau van een nieuwbouw halen
• Een nieuwbouw waarvan het ontwerp uitgaat van een lage U-waarde voor het dak
• Een zoldervloer onder een koude zolder die van bovenaf wordt gespoten, waar er geen ruimtegebrek is
• Een vervanging van een systeem in twee lagen minerale wol (tussen en onder de kepers) door één doorlopende laag zonder naden

Waarom volstaat de gebruikelijke 20 cm dan niet? In een goed geïsoleerde woning wordt het dak een van de plaatsen waar het meeste warmte verdwijnt, omdat warme lucht stijgt. Elke extra tien centimeter merk je in een zolderkamer ook in de zomer, want een dikkere laag remt de opwarming door de hete dakpannen langer af. Een dikke laag stelt wel hogere eisen aan de draagstructuur, aan de vochthuishouding en aan de manier van spuiten. Daarover gaat de rest van dit artikel.

In de prijslijst staan naast deze variant nog twee andere posten, elk met een eigen pagina. Hieronder een korte vergelijking, zodat je weet welke bij je dak past:

• Open cel schuim van 20 tot 25 cm: past meestal binnen de hoogte van gewone kepers zonder verhoging. Het wordt doorgaans in één of twee gangen gespoten en er moet minder worden weggesneden. Geschikt als een standaard isolatieniveau volstaat of als er geen ruimte is om het dakpakket dikker te maken.
• Open cel schuim van 30 tot 35 cm (deze variant): is bijna altijd dikker dan de kepers, dus die moeten verhoogd worden of er komt een apart regelwerk. Er wordt in meer gangen gespoten met afkoelpauzes ertussen, en er blijft meer snijafval over. Het werk duurt langer en de beoordeling van vocht in de constructie weegt zwaarder.
• Gesloten cel schuim: heeft een hogere dichtheid en een lagere warmtegeleiding. Het laat bijna geen damp of water door en verstevigt de constructie een beetje. Het wordt in dunne lagen aangebracht en dient vooral voor kelders, funderingen, metalen loodsen, plaatdaken of plaatsen met weinig ruimte. In een houten dak spuit men gesloten cel schuim normaal niet tot 30 of 35 cm, omdat het hout dan langs beide kanten ingesloten zit en het onnodig duur wordt.

In de praktijk gebeurt het vaak dat iemand een dikke laag bestelt, terwijl 25 cm volstond voor zijn kepers en zijn doel. Het omgekeerde komt ook voor: een dunne laag in een zolder die de grote slaapkamer wordt, met een warme kamer in juli als gevolg. Laat de keuze daarom steunen op een berekening van je dakopbouw, of op zijn minst op een gesprek met je architect of energiedeskundige.

Een dikke laag schuim bedekt de kepers, de kabels en alle doorvoeren. Wat vergeten wordt, moet later weer worden uitgesneden. Een grondige voorbereiding loont dus.

Dak en onderdak

Het dak moet waterdicht zijn. Lekken, gebroken dakpannen, losse leien of ontbrekende loodslabben worden hersteld voor er gespoten wordt. Schuim houdt water lang vast en een lek zou je pas na jaren merken. Onder de dakbedekking hoort een dampopen onderdakfolie of een andere opbouw die de fabrikant van het schuim toelaat. Op oude bitumineuze onderdakplaten of roofing op het dakbeschot spuit men open cel schuim niet zonder voorafgaande beoordeling. Damp zou eronder condenseren en het hout zou vochtig worden. In oudere Belgische woningen komen ook asbesthoudende onderdakplaten of leien voor. Bij twijfel laat je die eerst onderzoeken door een erkende asbestdeskundige en raak je niets aan.

Kepers verhogen of een regelwerk plaatsen

Kepers in een gewone rijwoning of halfopen bebouwing zijn meestal ongeveer 14 tot 20 cm hoog. In veel Belgische daken liggen de kepers bovendien op gordingen, wat extra hoeken en onderbrekingen geeft. Om een laag van 30 tot 35 cm netjes te kunnen spuiten en er later een onderstructuur voor de gipsplaten aan te bevestigen, worden de kepers verhoogd. Aan de onderkant komen balkjes of planken op hun kant, of afstandhouders met latten. De schrijnwerker of de bouwheer zorgt dat dit klaar is voor het spuiten. Het hout moet droog zijn, volgens de schuimfabrikanten meestal met een houtvochtigheid tot ongeveer 18 à 20 %.

Elektriciteit, schouw en doorvoeren

Alle elektrische leidingen in het dakvlak worden vooraf in buizen gelegd en de dozen worden zo geplaatst dat ze na het spuiten bereikbaar blijven. Dat werk hoort bij een elektricien die volgens het AREI werkt, niet bij de schuimploeg. Wordt de installatie uitgebreid, dan volgt een keuring door een erkend keuringsorganisme. Rond een schouw wordt nooit rechtstreeks tegen het rookkanaal gespoten. Meestal blijft er een afstand vrij volgens de fabrikant van het rookkanaal, en die ruimte wordt opgevuld met onbrandbare minerale wol. De ontluchting van de riolering, de kanalen van de ventilatie en de dakramen moeten geplaatst en waterdicht afgewerkt zijn.

De ploeg komt met een bestelwagen waarin een tweecomponentenmachine, verwarmde slangen en vaten met de componenten staan. Meestal werken er twee tot drie mensen: de spuiter, een helper aan de slang en iemand die wegsnijdt en opruimt.

1. Ramen, vloeren, trappen en alles wat niet vuil mag worden afdekken. Het schuim verneveld en de fijne nevel vliegt meerdere meters ver.
2. Temperatuur en vochtigheid van ondergrond en lucht meten. De componenten en de ondergrond moeten binnen het bereik liggen dat de fabrikant opgeeft. In de winter wordt de zolder vaak eerst opgewarmd.
3. Een eerste gang dicht tegen de onderdakfolie of het dakbeschot spuiten. Die gang sluit de naden, randen en hoeken bij de muurplaat af.
4. Pauzeren om te laten afkoelen. Schuim geeft warmte af bij het uitharden. Bij een te dikke laag in één keer kan het vanbinnen oververhit raken, scheuren of bruin verkleuren. Fabrikanten beperken daarom de dikte per gang, bij open cel schuim meestal tot ongeveer 15 à 20 cm.
5. Een of meer volgende gangen spuiten tot de gewenste dikte, met een kleine reserve boven de onderkant van de verhoogde kepers.
6. Het overschot wegsnijden met een lange zaag of een speciaal snijtoestel, vlak met de kepers, zodat de onderstructuur er later op kan.
7. De dikte meten met een priksonde, ontbrekende plekken bijspuiten en het snijafval opruimen.

Bij 30 tot 35 cm ontstaat merkbaar meer snijafval dan bij de dunnere variant. Even belangrijk is dat de spuiter de verhoogde kepers als duidelijk richtvlak heeft. Zonder dat vlak is een gelijkmatige dikte moeilijk vol te houden.

Hoeveel tijd mag je rekenen

Een gewone zolder van een eengezinswoning lukt met een dunnere laag vaak op één werkdag. Bij een dikke laag reken je beter op langer, soms twee dagen, omdat er meer gangen zijn met pauzes ertussen. Het schuim voelt meestal na enkele minuten vast aan en kan doorgaans binnen het uur worden weggesneden. Volledig uitgehard is het na ongeveer 24 uur. Tijdens het spuiten en volgens de fabrikant nog enkele uren tot ongeveer een dag erna blijft niemand zonder beschermingsmiddelen in de woning, en de ruimte wordt goed verlucht.

Bij een dikke laag tellen de verschillen tussen een eenvoudig en een ingewikkeld dak zwaarder door, en dus ook in de hoeveelheid werk.

Het werk gaat vlotter bij:

• Een eenvoudig zadeldak met rechte kepers op regelmatige afstand
• Kepers die precies op de gewenste dikte verhoogd zijn en de spuiter als maat dienen
• Een lege zolder zonder meubels, materiaal of oude isolatie
• Een korte, vrije weg voor de slangen vanaf de bestelwagen, wat in een rijwoning met smalle gang niet altijd evident is
• Droog hout en een temperatuur waarbij niet moet worden bijverwarmd

Het werk wordt zwaarder bij:

• Een complex dak met dakkapellen, kilgoten, hoekkepers en veel dakramen
• Veel doorvoeren en dozen die omzeild en beschermd moeten worden
• Oude isolatie die eerst verwijderd en afgevoerd moet worden
• Scheve of getordeerde kepers en gordingen die meer snijwerk vragen
• Een hoge, steile zolder waar vanaf een stelling of verrijdbaar platform gewerkt wordt
• Winterweer, waarbij ruimte en componenten langer opgewarmd moeten worden

Open cel schuim laat waterdamp door, men noemt het daarom ook dampopen. Dat is een voordeel, want eventueel vocht uit het hout kan langzaam uitdrogen. Bij 30 tot 35 cm wordt het wel belangrijk waar in de opbouw de damp condenseert. In de winter trekt warme, vochtige binnenlucht naar buiten en die kan condenseren tegen de koude onderdakfolie.

De fabrikanten zijn het hier niet over eens. Sommigen vragen bij een geschikte opbouw geen dampscherm, anderen raden het wel aan, zeker bij dikke lagen en in vochtige ruimtes zoals een badkamer op zolder. Een betrouwbare aanpak is een bouwfysische berekening van de dakopbouw volgens de geldende NBN-normen, door een architect of energiedeskundige. Die rekent uit of er een dampscherm of dampremmend scherm nodig is, en welk. Komt er een, dan wordt het op het weggesneden schuim geplaatst, onder de onderstructuur van de gipsplaten. De naden en de aansluitingen op het metselwerk worden luchtdicht afgekleefd.

Vergeet de verluchting onder de dakbedekking niet. Het schuim mag de verluchtingsspleet aan de dakgoot en de nok niet dichtzetten, anders kan vocht onder de pannen nergens heen. Bij een dak met dakbeschot en folie zit de verluchte laag erboven. Bij een dak met alleen folie op de kepers let de spuiter erop dat de folie door de druk van het schuim niet doorbuigt tot tegen de pannenlatten.

De gipsplaatzetter of plafonneerder kan meestal de dag erna beginnen, als het schuim uitgehard en gecontroleerd is. De onderstructuur wordt in de verhoogde kepers bevestigd, nooit in het schuim. De kabels blijven in hun buizen en de dozen zijn best gemarkeerd, zodat niemand ze bij het bekleden toedekt.

• Een te dikke gang in één keer: het schuim raakt vanbinnen oververhit en scheurt. Dat merk je aan een blijvende geur of aan holtes die je bij het wegsnijden niet ziet.
• Spuiten op vochtig hout: het schuim hecht slecht en langs de kepers ontstaan kieren. Het hout droogt traag onder het schuim en kan schimmelen.
• Ongelijke dikte: in de hoeken bij de muurplaat en rond dakramen ligt vaak minder schuim. In de winter ontstaan daar koude plekken en later donkere vlekken op het plafond.
• Loskomen van de kepers: schuim krimpt licht bij het uitharden. Bij een slechte ondergrond ontstaat een spleet langs de keper, die een warmtecamera toont als een koude streep.
• Schuim op een ongeschikte folie of roofing: condensatie en een nat dakbeschot, wat pas aan het licht komt bij een dakherstelling.
• Volgespoten dozen en spots: de elektricien moet het schuim uitsnijden en de isolatie is niet meer doorlopend.
• Schuim tegen de schouw: een brandrisico en een ernstig gebrek bij nazicht van de schouw door de schoorsteenveger of de verwarmingstechnicus.
• Dichtgespoten verluchting aan de dakgoot: vocht onder de pannen, ijsvorming en in het ergste geval aangetaste latten.
• Te diep wegsnijden: in sommige vakken blijft er geen 30 cm over maar enkele centimeters minder, wat je enkel met meten ontdekt.

Het spuiten zelf is geen werk voor een leek. Het vraagt een speciale machine, ademhalingsbescherming en ervaring met de chemische reactie. De voorbereiding kun je wel zelf doen, en dat bespaart de ploeg tijd. Laat elektrische leidingen over aan de elektricien en zorg voor een stevige stand als je onder een steil dak werkt.

1. De zolder volledig leegmaken, ook opgeslagen spullen en restmateriaal.
2. Oude isolatie verwijderen en in gesloten zakken afvoeren naar het containerpark. Werken met stofmasker, veiligheidsbril en handschoenen. Bij vermoeden van asbest het materiaal laten beoordelen door een deskundige en niets aanraken.
3. Stof van kepers, gordingen, muurplaten en dakbeschot vegen en opzuigen.
4. Het dak tijdens of na een regenbui van binnenuit nakijken en elke lekplek markeren.
5. De houtvochtigheid op meerdere kepers meten met een vochtmeter en de waarden noteren.
6. Controleren of de verhoogde kepers stevig vastzitten en in één vlak liggen, met een lange rei of een spanlijn.
7. Alle leidingen, dozen en doorvoeren fotograferen voor ze onder het schuim verdwijnen.
8. Een vrije doorgang voor de bestelwagen en de slangen voorzien en met de ploeg afspreken welke stroomaansluiting ze nodig hebben aan de zekeringkast.
9. Plannen waar bewoners, kinderen en huisdieren verblijven tijdens het spuiten en ongeveer een dag erna.

Neem het schuim in ontvangst voor het dampscherm en de gipsplaten komen, als alles nog zichtbaar is. Vraag de spuiter om de dikte in jouw bijzijn op meerdere plaatsen te meten met de sonde, zeker in de hoeken, bij de muurplaat en rond de dakramen. Gebeurt de oplevering in de winter, dan loont een meting met een warmtecamera, die koude stroken verraadt. Bij een nieuwbouw met een eis op luchtdichtheid volgt een blowerdoortest, die pas na het plaatsen van het dampscherm gebeurt. Bewaar de gegevens over het schuim ook voor een latere EPC-opmaak of een aanvraag van Mijn VerbouwPremie, waarvoor meestal technische fiches en facturen gevraagd worden.

• De dikte haalt de afgesproken 30 tot 35 cm, ook in de hoeken en bij doorvoeren
• Het schuim is doorlopend, zonder scheuren, holtes of bruine oververhitte plekken
• Er zijn geen kieren langs de kepers of tegen het metselwerk
• Het oppervlak is vlak weggesneden tot de verhoogde kepers
• De verluchtingsspleten aan dakgoot en nok zijn vrij
• Rond de schouw is de afstand gerespecteerd en opgevuld met onbrandbaar materiaal
• Elektrische dozen en doorvoeren zijn bereikbaar en gemarkeerd
• Ramen, vloeren en trappen zijn vrij van spuitnevel
• Het snijafval is afgevoerd of er is afgesproken wie het opruimt
• Je hebt de technische fiche van het schuim en een opgave van dikte en oppervlakte, opgenomen in het opleveringsverslag