Elektrische installatie in een vijfkamerappartement: aanleg en afmontage

Een pakketprijs betekent dat het werk voor de hele woning wordt afgesproken, niet per stopcontact. Dat werkt alleen als beide partijen weten wat erbij hoort en wat niet. Bij vijf kamers is dat belangrijker dan bij een klein appartement, omdat het aantal aansluitpunten sterk kan verschillen.

De aanleg

• Leidingtracés en de plaats van alle dozen op de muren aftekenen volgens het afgesproken plan
• Sleuven frezen en gaten boren voor inbouwdozen
• Schakeldozen, aftakdozen en waar nodig lasdozen plaatsen
• Installatiebuis leggen en draad trekken voor licht, wandcontactdozen, keuken, badkamers en losse apparaten
• De nieuwe groepenkast plaatsen en aansluiten
• De kast aansluiten op de hoofdaansluiting in de meterkast, als dat in de afspraak zit
• Aanvullende vereffening in de badkamers, waar dat nodig is

De afmontage

De afmontage volgt pas als de stukadoor en de schilder klaar zijn. De elektricien monteert dan wandcontactdozen, schakelaars en dimmers, sluit de lasklemmen voor de lampen aan, vult de groepenkast met groepen en aardlekschakelaars en test alles. Op dat moment blijkt of de aanleg netjes is gedaan. Een doos die te diep of scheef zit, is bij de afmontage lastig te herstellen.

Wat er meestal niet in zit

Vaak los geregeld worden: het dichtzetten van de sleuven, het ophangen van lampen (zeker kroonluchters en ledstrips), zwakstroom zoals netwerkkabel, coax, deurbel en alarm, domotica, en het verzwaren van de aansluiting bij de netbeheerder. Schakelmateriaal kiest de klant vaak zelf. Spreek daarom vooraf af of de elektricien het levert of jij. Vraag ook uitdrukkelijk of het meetrapport bij de eindcontrole in het pakket zit.

In de prijslijst staat hetzelfde werk ook voor een appartement met één, twee, drie en vier kamers, elk op een eigen pagina. Het principe is gelijk, maar met de grootte verandert meer dan het aantal stopcontacten. De hele opzet van de installatie verandert mee.

• Eén- en tweekamerappartement: weinig groepen, een kleine groepenkast, werk voor één of twee elektriciens voor een paar dagen. Keuken en badkamer zijn de enige lastige plekken.
• Driekamerappartement: de typische flatwoning. Er komen groepen bij en de kast heeft meestal meer ruimte nodig, maar de opzet blijft eenvoudig.
• Vierkamerappartement: vaak al een tweede badkamer of een apart toilet met fonteintje, meer apparaten en langere leidingen.
• Vijfkamerappartement: de grootste omvang. Vaak twee badkamers, een ruime keuken met inductiekookplaat, een werkkamer met veel stopcontacten, een inloopkast en soms airco in meerdere kamers. Er zijn zoveel groepen dat de kast meerdere rijen krijgt en de verdeling over de aardlekschakelaars goed doordacht moet zijn.

Wat dat bij vijf kamers in de praktijk betekent:

• Langere leidingen: van de meterkast tot de verste kamer is het een flink stuk. Bij zware apparaten moet de elektricien rekening houden met spanningsverlies en zo nodig een dikkere draad kiezen.
• Meer aardlekschakelaars: als het hele appartement achter één aardlek zit, valt bij één storing alles uit. In de praktijk komen er niet te veel groepen achter één aardlekschakelaar. Voor belangrijke groepen gebruikt de elektricien vaak aardlekautomaten, die per groep afschakelen.
• Vermogen van de aansluiting: een groot appartement met inductie, oven, wasmachine, droger, twee elektrische boilers of airco kan tegen de grens van de aansluiting aanlopen. Soms is een driefase-aansluiting of een verzwaring nodig.
• Grotere ploeg: voor de aanleg komen meestal meerdere monteurs tegelijk, anders houdt het werk de andere vakmensen wekenlang op.
• Meer kans op fouten in het plan: in vijf kamers vergeet je gemakkelijk een stopcontact naast het bed of een schakelaar bij de tweede deur van de woonkamer. Een goed plan is hier belangrijker dan in een klein appartement.

Een plan voor stopcontacten en lampen

Het meest waardevol is een plan dat klaar is voordat iemand begint te frezen. Een plattegrond met ingetekende meubels is genoeg: waar komen het bed, het bureau, de tv, het keukenblok, de wasmachine en de droger? Pas daarna teken je stopcontacten en schakelaars in. Waarom in die volgorde? Een stopcontact achter een kast is nutteloos en een schakelaar achter een openstaande deur vindt niemand. Vraag voor de keuken een tekening van de keukenleverancier met de plaats van de apparaten, anders moeten dozen achteraf vaak verplaatst worden.

Afstemming met de VvE en de buren

In een appartementengebouw ben je niet alleen. De meterkast zit meestal bij de voordeur, maar in sommige oudere flats staan de meters in een gemeenschappelijke ruimte. Muren kunnen dragend zijn. Laat de Vereniging van Eigenaars en je buren op tijd weten wanneer het werk begint, en vraag naar het huishoudelijk reglement. Veel gebouwen hebben vaste tijden voor lawaaiig werk en afspraken over het afvoeren van puin en het gebruik van de lift.

De netbeheerder

Plan je meer vermogen, bijvoorbeeld voor inductie, een warmtepompboiler of later een warmtepomp, dan vraag je een zwaardere aansluiting aan bij de netbeheerder in jouw regio. Dat kost tijd, dus regel het tegelijk met het plannen en niet pas als alles af is. Voor sommige duurzame maatregelen, zoals een warmtepomp, bestaat landelijke subsidie (ISDE). Kijk vooraf op de officiële website wat er op dat moment geldt, en laat in de groepenkast ruimte voor zo'n uitbreiding.

De staat van de woning

De woning moet leeg zijn, oude tegels en losse pleisterlagen op de plekken van de sleuven moeten weg, en wanden die worden gesloopt of geplaatst moeten er al staan. De elektricien moet weten waar de definitieve wanden komen, anders tekent hij de leidingen blind. Zorg voor bouwstroom voor het gereedschap, bijvoorbeeld een bouwstroomkast of een afgesproken tijdelijke groep.

Stap voor stap op de bouwplaats

1. De oude installatie spanningsloos maken en verwijderen. Oude leidingen in betonwanden blijven soms losgekoppeld in de muur zitten als eruit trekken het stucwerk beschadigt. Belangrijk is dat er nergens nog spanning op staat.
2. Met de klant door de woning lopen en alle dozen en tracés op de muren aftekenen. Bij vijf kamers kost dat al snel een hele dag, en die dag verdient zich terug.
3. Sleuven frezen en dozen boren. Een muurfrees met afzuiging beperkt het stof sterk. Leidingen lopen recht omhoog of horizontaal in vaste zones, niet schuin over de muur.
4. Dozen inzetten in gips of snelhardende mortel. Ze moeten gelijk liggen met de toekomstige muur, dus met de dikte van stucwerk of tegels erbij.
5. Buis leggen en draad trekken. Elke groep krijgt bij de kast een label, zodat later duidelijk is wat waarheen loopt.
6. De groepenkast plaatsen en aansluiten op de hoofdaansluiting, in overleg en op een moment dat alles spanningsloos is. Aan de meter en de hoofdzekering van de netbeheerder komt alleen de netbeheerder.
7. De aanleg doormeten en alle tracés fotograferen voordat ze dichtgaan. Die foto's zijn goud waard als je later in de muur gaat boren.
8. Sleuven dichtzetten, stucwerk, schilderwerk en tegels. Dat doen andere vakmensen.
9. Afmontage: schakelmateriaal monteren, groepenkast afbouwen, lasklemmen voor lampen aansluiten.
10. Eindcontrole met metingen volgens NEN 1010 en overdracht van het meetrapport en de groepenverklaring.

Wie wanneer aan de beurt is

De elektricien komt twee keer, en daartussen werken anderen. De aanleg volgt op sloop en het plaatsen van wanden, maar komt vóór stucwerk, dekvloer en tegels. Stem goed af met de loodgieter: in badkamer en keuken horen leidingen en waterleidingen elkaar volgens afspraak te kruisen, niet toevallig. Bij vloerverwarming moet duidelijk zijn waar de thermostaat en de voeler komen.

De tegelzetter wil weten waar de dozen zitten, zodat hij ze precies kan uitsnijden, het liefst midden in een tegel of op een voeg. Wie de gipsplaatplafonds maakt, moet weten waar de inbouwspots komen voordat het plafond dicht gaat. De schilder hoort vóór de afmontage te schilderen, anders zit er verf op de afdekramen.

Hoe lang het duurt

De aanleg in een vijfkamerappartement duurt bij een goed ingespeelde ploeg meestal één tot twee weken, afhankelijk van de muren en het aantal punten. De afmontage is korter, vaak een paar dagen. Daartussen zit de tijd voor stucwerk, drogen en schilderen, wat ook enkele weken kan zijn. Gips achter de dozen hardt snel uit, maar dichtgezette sleuven moeten volgens de fabrikant drogen voordat de stukadoor eroverheen gaat.

Draad en buis

In Nederland gaat het meestal om losse installatiedraden die door kunststof installatiebuis worden getrokken. Dat heeft een groot voordeel: zolang de buis goed ligt, kun je later draad vervangen of bijtrekken zonder te hakken. Voor gewone groepen is 2,5 mm² gebruikelijk. De kookplaat krijgt een eigen aansluiting, vaak een perilex-wandcontactdoos of twee aparte groepen, afhankelijk van de kookplaat en wat de fabrikant voorschrijft. Bij lange leidingen naar zware apparaten kan de elektricien een dikkere draad kiezen.

De groepenkast

Voor een groot appartement komt er een kast met meerdere rijen en ruimte over. Die reserve loont: voeg je later airco, een laadpunt of een warmtepomp toe, dan hoeft de kast niet vervangen te worden. In de meterkast is de ruimte vaak krap. Laat vooraf opmeten of de kast past, met genoeg ruimte voor meter en aansluiting.

Beveiligingen

• Aardlekschakelaar 30 mA: beschermt mensen tegen een schok bij aanraking. In een nieuwe installatie zitten alle eindgroepen erachter.
• Aardlekautomaat: combineert aardlek en automaat voor één groep. Bij een storing valt alleen die groep uit, niet de halve woning. Bij vijf kamers is dat prettig, bijvoorbeeld voor de koelkast, de vriezer of de werkplek.
• Overspanningsbeveiliging: beschermt elektronica tegen pieken uit het net. Of en welke soort zinvol is, beoordeelt de elektricien.

Dozen en schakelmateriaal

In gipsplaatwanden gebruik je hollewanddozen, in steen en beton gewone inbouwdozen. Diepere dozen maken het aansluiten makkelijker, zeker met veel draden of een dimmer. Bij schakelmateriaal zit het verschil tussen goedkoop en degelijk vooral in de klemmen en het mechaniek van de schakelaars. In vijf kamers gaat het om veel stuks, dus wie op elk stuk bespaart, merkt dat later vaak aan loszittende stopcontacten.

Gewone schakelaars of domotica

Overweeg je slimme bediening van verlichting en zonwering, beslis dan vóór de aanleg. Sommige systemen hebben een nuldraad in elke schakeldoos nodig, andere een eigen buskabel of diepere dozen. In een afgewerkte woning is dat lastig nog te regelen.

Hoeveel werk het is, hangt niet alleen af van het aantal kamers. Twee even grote appartementen kunnen heel verschillend uitpakken.

Makkelijker wordt het door:

• Een afgerond plan dat tijdens het werk niet meer verandert
• Een lege woning met wanden die al staan
• Voorzetwanden en verlaagde plafonds van gipsplaat, waarin leidingen zonder frezen lopen
• Kalkzandsteen of gasbeton, dat zich makkelijker laat frezen dan beton
• Een ruime, bereikbare meterkast

Lastiger wordt het door:

• Betonwanden, waar frezen traag gaat en in dragende muren beperkt is
• Betonplafonds zonder verlaagd plafond, waar leidingen naar de lampen in het plafond of in opbouw moeten
• Wijzigingen tijdens het werk, met nieuwe sleuven en verplaatste dozen
• Veel bijzondere punten: elektrische vloerverwarming in twee badkamers, airco, elektrische zonwering, extra keukenapparatuur
• Het samenvoegen van twee woningen, met twee oude aansluitingen en mogelijk het opheffen van één ervan via de netbeheerder

Bij dragende betonwanden geldt één belangrijk punt: diepe horizontale sleuven kunnen een dragende muur verzwakken. Weet je niet welke muren dragend zijn, vraag dan de bouwtekeningen op bij de VvE en laat het zo nodig beoordelen door een constructeur.

• Te weinig stopcontacten in de werkkamer en bij de bedden: direct na de verhuizing liggen er verlengsnoeren over de vloer. Bij vijf kamers gebeurt dat vooral in kamers die bij het plannen nog geen duidelijke functie hadden.
• Dozen te diep of uitstekend: afdekramen sluiten niet aan en stopcontacten wiebelen.
• Te veel groepen achter één aardlek: bij een storing aan één apparaat valt een groot deel van de woning uit, inclusief koelkast.
• Geen groepenverklaring: bij een storing weet niemand welke groep uit moet.
• Schuine leidingen: later boor je er bij het ophangen van een plank precies doorheen.
• Te lichte aansluiting voor de keuken: de inductieplaat valt uit of kan niet volgens de handleiding worden aangesloten.
• Zwakstroom vergeten: netwerkkabels naar de kamers gaan na het schilderen alleen nog in opbouwgoten.
• Geen foto's van de tracés: bij latere aanpassingen zoek je leidingen met een detector en met risico.

Een opmerking over veiligheid: een elektrische installatie hoort aangelegd te worden door een erkend elektricien of installateur, en wordt voor ingebruikname doorgemeten. Daarom is geen enkel onderdeel van het elektrische werk geschikt om zelf te doen. Ruik je tijdens het werk gas, gebruik dan geen schakelaars, verlaat de woning en bel het Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom, 0800 9009. Is er direct gevaar, bel dan 112.

Aan de bedrading zelf kom je niet, maar je kunt de elektricien veel tijd besparen en fouten voorkomen. Deze stappen zijn veilig en vragen geen gereedschap aan de installatie.

1. Plattegrond op schaal tekenen of printen, per kamer op een apart blad.
2. Meubels, keukenblok, wasmachine, droger en tv in de plattegrond intekenen.
3. Per kamer bedenken waar je zit, slaapt, werkt en laadt, en daar stopcontacten bij zetten.
4. Bij elke deur nagaan aan welke kant de schakelaar komt en waar wisselschakelaars nodig zijn.
5. De keukentekening opvragen en samen met het plan aan de elektricien geven.
6. Vastleggen waar netwerkkabel, coax en eventuele domotica moeten komen.
7. De woning leeghalen en de meterkast vrijmaken.
8. Na de aanleg zelf ook foto's maken van alle muren met leidingen, met een rolmaat in beeld.

Neem bij de oplevering ruim de tijd en loop de woning kamer voor kamer door. Doe elke lamp aan, test elk stopcontact, bijvoorbeeld met een eenvoudige stopcontacttester, en druk op de testknop van elke aardlekschakelaar. Laat je de groepenkast uitleggen.

• Het meetrapport van de eindcontrole is overhandigd
• In de groepenkast hangt een leesbare groepenverklaring die klopt met de werkelijkheid
• Elke aardlekschakelaar schakelt af na een druk op de testknop
• Alle stopcontacten en schakelaars zitten vast en recht en de afdekramen sluiten aan op de muur
• Elke lamp gaat aan vanaf de afgesproken plekken, bij wisselschakeling vanaf beide kanten
• In de keuken is de aansluiting voor kookplaat en oven klaar volgens de eisen van de fabrikant
• In de badkamers is de vereffening in orde en past het materiaal bij de zones rond bad en douche
• Nergens zitten onafgemonteerde draadeinden of open dozen zonder afdekking
• Je hebt foto's van de tracés en een bijgewerkte tekening van de uitgevoerde installatie
• Extra of vervallen punten staan op het opleverformulier